Winsum, Groningen

De Vriendschap

Foto van De Vriendschap, Winsum, Martijn Scholtens (21-3-2020) | Database Nederlandse molens
© Martijn Scholtens (21-3-2020)

NederlandsEnglishFrançaisDeutschEspanõlPortuguesePусский简体中文

De Vriendschap

1801
Stellingmolen
Achtkante molen
Korenmolen
Kerkstraat 1
9951 AD Winsum
X: 230222 Y: 594406
N 53.330776 O 6.516297
Toon op Google Maps met andere molens in de buurt
Toon deze molen in Google Streetview
Groningen
Het Hogeland
Winsum
Gemeente Winsum, sectie E, nr. 3135
Molenstichting Winsum
Maalvaardig
2021: 172.265
2020: 166.245
2019: 167.199
2018: 123.905
2017: 142.361
eerdere tellerstanden ( ↓ ↑ )
  • 2016: 127.003
  • 2015: 156.137
  • 2014: 146.330
  • 2013: 161.581
  • 2012: 127.000
Vh. het malen van graan, thans buiten bedrijf

Groot

Martijn Scholtens
06-46500093

Vrijwel elke zaterdag, als de molen draait en op afspraak

Fietsroute in de buurt van De Vriendschap via fietsnetwerk.nl
387
06408
 
Vaags
Groot Wesseldijk
Verbij

De Vriendschap

Constructie

Constructie

Houten achtkant, onder de stelling gedekt met hout; daarboven gewit tussenstuk, daarboven gedekt met riet, op stenen stiepen van ca. 1,80 m.
De achtkantstijlen zijn vanaf de gemetselde voet tot het boventafelement uit één stuk.

Gedekt met riet

22,50 m.
Binnenroede Oud-Hollands met zelfzwichting; buitenroede systeem Van Bussel met zelfzwichting en neusremkleppen

Roeden etc.

Kantel uw mobiel om de tabellen helemaal te zien

Kruiwerk etc.

Neutenkruiwerk, kruilier
Vlaamse vang; vangbalk met duim; vangstok

Eén koppel maalstenen; kammenluiwerk

Bovenwiel 60 kammen
Bovenbonkelaar 31 kammen
Kammenluitafel 31 kammen
Luiaswiel 20 kammen
Spoorwiel 97 kammen
Schijfloop-tussenloper 29 staven
Sterwiel maalstenen 30 kammen.
Overbrengingsverhouding 1 : 6,70

Eenvoudige baard, wit geverfd, rood afgebiesd, met de opschriften 'De Vriendschap' en daaronder 'Anno 1801'

De Vriendschap

Verwijzingen

De Vriendschap

Geschiedenis

Geschiedenis

De oorsprong van deze achtkante molen ligt niet in Winsum maar in Mensingeweer. Daar liet Cornelis Jans Pel in 1785 een standerdmolen afbreken om die te vervangen door een moderne achtkante stellingmolen met doorlopende stijlen. 
In augustus 1801 was Cornelis Jans Pel, nadat hij bekend had gemaakt zijn molen te willen verplaatsen naar Winsum op verzoek van een aantal ingezetenen uit Winsum, aanwezig op een vergadering. Een zekere P.G. Tichelaar wilde ook op die plaats een pelmolen oprichten, maar dat verzoek werd afgewezen.
Vervolgens is nog in 1801 de molen van Cornelis Jans Pel vanuit Mensingeweer naar Winsum verplaatst. Vermoedelijk stond het achtkant in Mensingeweer met het ondertafelement op de begaande grond en is pas na de verplaatsing naar Winsum de molen op hoge stiepen geplaatst wat als voordeel een extra zolder met opslagmogelijkheid, maar ook meer windvang oplevert. Al in 1803 boden Cornelis Jans en zijn vrouw hun sterk en wel betimmerde pelmolen, met daarbij horende woning, schuur en tuin te koop aan.

De molen werd gekocht door Nicolaas Jacobs Sijtsma. Na zijn overlijden op 5 juni 1825 heeft Jacob Wybes Brommersma, die vanaf 1823 als knecht op de molen werkzaam was, de pelmolen overgenomen en bediende de molen tot 1839. De molen werd vervolgens aangekocht door Gerrit Allershof Hopma die hier tot 1862 gepeld heeft. In dat jaar werd Geert Luitjes Wiersema eigenaar. Hij is vermoedelijk degene geweest die omstreeks 1878 een koppel maalstenen op de eerste zolder onder de stelling liet plaatsen. Een betere opstelling was niet mogelijk, omdat deze pelmolen gezien zijn functie geen steenzolder heeft. Omdat voor de aandrijving beide pelstenen en de waaierij behoorlijk in de weg zaten, kwam het koppel maalstenen ver naar buiten te liggen waardoor de afstand tussen het spoorwiel en de schijfloop moest worden overbrugd met een extra wiel. Vanwege deze tussenschijf draait de loper wel de andere kant uit dan gebruikelijk.

In 1878 liet Wiersema de nog bestaande stenen schuur vlak naast de molen bouwen. De ingemetselde gevelsteen vermeldt: 
Gebouwd 1878
G.L. Wiersema
A.B. Hopma

Deze laatste, Aaltje Bartels Hopma, werd na het overlijden van haar man in 1887 de eigenaar. Haar zoon Luitje Geert Wiersema bediende de molen en nam het bedrijf van zijn moeder over. In die tijd moet de houten bovenas vervangen zijn door een gietijzeren exemplaar: De Prins van Oranje nr. 1373, uit 1890.
De molen is later uitgerust met een ijzeren zeilroede en een ijzeren zelfzwichtende roede.

Op 1 februari 1935 brak tijdens het pellen de ijzeren zeilroede. Hierbij raakten ook lange spruit, stelling en de naastgelegen schuur beschadigd waarna Wiertsema even overwoog, tot afbraak van de molen over te gaan. Dit ging echter niet door: de schade werd hersteld en een nieuwe roede gestoken. Sindsdien zijn beide roeden zelfzwichtend. Luitje Geert Wiersema heeft tot aan zijn overlijden in 1939 met de molen gepeld.

Daarna volgde de overname van de mechanische pellerij Benes te Hoogezand. Na aankoop door dit bedrijf in 1941 zijn beide pelstenen inclusief de pelzolder en de waaierij uit de molen gesloopt. Sindsdien moet men de stellingdeuren betreden via trappetjes. Een aantal onderdelen van de pellerij bleef aanwezig waaronder een pelromp, een pelspil en een zwaaibalk.
De molen werd vanaf 1941 door de Benes verhuurd aan R. Hoogstra, en vanaf 1950 A. Muda. Benes schafte ook een door een motor aangedreven maalstoel aan.
In 1947 liep de stelling wederom flinke schade op bij zware storm. De molen was in 1948 nog veel op windkracht in bedrijf ondanks de plaatsing van de motor maalstoel.
De molen raakte enkele jaren later ernstig in verval en kwam stil te staan.

H. van Hoorn, molenaar en voormalig eigenaar van de andere Winsumer molen, De Ster, nam de Vriendschap over van de N.V. Benes, en verkocht in 1967 de molen voor ƒ 1,-- aan de toenmalige gemeente Winsum. Deze liet direct het rietdek op de westkant van de romp vervangen zodat de molen weer waterdicht was.

In 1975-1976 volgde een grote restauratie, waarbij ook het rietdek op het oosten van de romp werd vervangen.  De Vriendschap kreeg verder onder meer een geheel nieuwe stelling en kap. Een nieuw tijdperk was aangebroken, de volgende molenaar was de eerste vrijwillige molenaar van de Vriendschap, Rias Bakema, die zowel op de Vriendschap als op andere molen van Winsum, de Ster, actief was.

De molen werd in 1992 overgenomen door de Molenstichting Winsum. In 1994 is in opdracht van deze stichting het rietdek op het westen  vervangen. In 2006 werd de molen voorlopig stil gezet en zijn de kleppen verwijderd wegens de slechte staat van het gevlucht. De staart werd, compleet met korte spruit, achterkeuvelens en de kruilier, in september 2008 vervangen. In maart 2011 werd een nieuwe binnenroede gestoken en voorzien van aluminium kleppen, zodat na vijf jaar stilstand weer sprake was van een maalvaardige molen.

Molenaars van De Vriendschap:
1785 - 1804 Cornelis Jans Pel     
1804 - 1825 Nicolaas Jacobs   Sijtsma     
1825 - 1839 Jacob Wybes Brommersma  
1839 - 1862 Gerrit Allershof Hopma     
1869 - 1887 Geert Luitjes Wiersema     
1887 - 1901 Aaltje Bartels Hopma (Weduwe van GL.Wiersema)   
1901 - 1939 Luitje Geerts Wiersema 
1941 - 1950 R. Hoogstra        
1950 - 1950 A. Muda.        
1976 - 2006 Rias Bakema (vrijwilliger)
2001 - 2015 Jans v/d Meulen (vrijwilliger)
2011 - heden  Martijn Scholtens (vrijwilliger)

Allerlei technische details maken deze molen tot een heel bijzonder werktuig:
- Het achtkant heeft doorlopende achtkantstijlen vanaf de voet tot aan het boventafelement.
- Boven in het achtkant ontbreekt de gebruikelijke bintlaag voor een steenzolder waardoor het achtkant te slap bleek. Hier zijn met gebruikmaking van oude houten roeden extra veldkruizen in het vierkant rondom de koningspil aangebracht.
- De vangbalk is gemaakt van een deel van een oude houten roede, waaruit aan de onderkant nog restanten van de heklatten uitsteken.
- Het spoorwiel is in het verleden tussen de koningspil en de plooistukken dicht gemaakt waardoor een massief, en dus sterker wiel is ontstaan.
- Op het spoorwiel bevind zich naast het kammen luiwerk nog een wiel met 19 kammen die aangedreven werd door het spoorwiel, waarop een lopende band aangedreven werd. Dit is o.a. aan slijtsporen in een korbeel nog duidelijk herkenbaar. Misschien voor een eventuele koekenbreker of een dergelijk apparaat.


De Vriendschap

Aanvullingen

Aanvullingen

Pas na 1941 kreeg deze molen de naam "De Vriendschap", daarvoor was er geen naam (ondanks een andere molen in de directe nabijheid).

Molenaarsadvertenties

Historische gegevens over molenaars van deze molen

In De Molenaar, 06-02-1935, pagina 101
Door molenaar -
ijzeren roede gebroken
Compilatie: Erik Stoop

De Vriendschap

Historische foto's

Historische foto's

Eertijds naar molendatabase.nl ingezonden historische foto’s van deze molen.
Kijk op allemolens.nl voor historische foto’s en documenten van deze molen.
Vaags
Groot Wesseldijk
Verbij

De Vriendschap

Actuele foto's

De Vriendschap, Winsum, Martijn Scholtens (22-8-2015) | Database Nederlandse molens
© Martijn Scholtens (22-8-2015)
De Vriendschap, Winsum, Martijn Scholtens (27-3-2020) | Database Nederlandse molens
© Martijn Scholtens (27-3-2020)
De Vriendschap, Winsum, Martin E. van Doornik (31-3-2022)Sneeuw tijdens de lente! | Database Nederlandse molens
© Martin E. van Doornik (31-3-2022)
Sneeuw tijdens de lente!
De Vriendschap, Winsum, Martijn Scholtens (10-1-2014) | Database Nederlandse molens
© Martijn Scholtens (10-1-2014)
De Vriendschap, Winsum, Martijn Scholtens (10-1-2014)De grote Andreaskruizen, die ook nog oude houten roeden (!) waren, midden in het bovenachtkant ter versteviging. | Database Nederlandse molens
© Martijn Scholtens (10-1-2014)
De grote Andreaskruizen, die ook nog oude houten roeden (!) waren, midden in het bovenachtkant ter versteviging.
De Vriendschap, Winsum, Martijn Scholtens (10-1-2014)Twee foto's boven: de v.m. pelzolder, waar men nog restanten kan zien toen het nog een pelmolen was.  Foto onder: de v.m. waaierkastzolder (onder de stelling), waar het later aangebrachte maalkoppel ligt. | Database Nederlandse molens
© Martijn Scholtens (10-1-2014)
Twee foto's boven: de v.m. pelzolder, waar men nog restanten kan zien toen het nog een pelmolen was.
Foto onder: de v.m. waaierkastzolder (onder de stelling), waar het later aangebrachte maalkoppel ligt.
De Vriendschap, Winsum, Martijn Scholtens (10-1-2014)Boven: het 'massief' uitgevoerde spoorwiel. Onder: de tussenschijfloop van het maalkoppel. | Database Nederlandse molens
© Martijn Scholtens (10-1-2014)
Boven: het 'massief' uitgevoerde spoorwiel. Onder: de tussenschijfloop van het maalkoppel.
De Vriendschap, Winsum, Martijn Scholtens (10-1-2014). | Database Nederlandse molens
© Martijn Scholtens (10-1-2014).
 

Draag zelf bij

    Tekst  
Stuur ons uw teksten over deze molen
  |   Stuur ons uw teksten over de motor in deze molen (indien van toepassing)
Vanwege migratie van de server is het even niet mogelijk om teksten in te sturen.
   
    Foto's  
Stuur uw foto's van deze molen (ook eventuele motor)
Vanwege migratie van de server is het even niet mogelijk om foto's in te sturen.