Nederlandse Molendatabase
Wolfshuis (Bemelen), Limburg

Van Tienhovenmolen

Van Tienhovenmolen

1855 / 1923
Beltmolen
Ronde stenen molen
Korenmolen
Gasthuis 79
6268 NN Bemelen
Limburg
X: 184257 Y: 316914
N 50.841326 O 5.802546
toon op Google Maps
toon in Google Streetview
Wolfshuis (Bemelen)
Eijsden-Margraten
Gemeente Margraten, sectie D, nr. 112
Stichting Het Limburgs Landschap
Maalvaardig
Vh. het malen van graan, thans buiten bedrijf
-
2de en 4de zaterdag van maart t/m november 11.00-17.00 uur
In principe bijzonder groot, maar wordt uit sommige hoeken verminderd door beplantingen
490
LB035
03936
18236

Vaags
Groot Wesseldijk

Van Tienhovenmolen

Constructie

Constructie

Ronde stenen molen
Gedekt met dakleer
24,00 m.
Oud-Hollands
Op deze molen is nooit een wiekverbetering toegepast.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Pos. bouw Jaar Steek Positie Verdw. Lengte
klik voor meer info Pot ? buiten ? ? buiten 1971 24.00
klik voor meer info ? g.n. binnen ? ? binnen aanw. 24.00
klik voor meer info Derckx 0064 buiten 1971 1971 buiten aanw. 24.20
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info De Prins van Oranje 0847 1873 1923 aanw.
Engels; kruilier
Vlaamse vang; vangbalk met haak; vangstok
Eén koppel 16der kunststenen, sleepluiwerk
Bovenwiel 58 kammen
Bovenschijfloop 33 staven
Spoorwiel 160 tanden
Steenwiel 56 tanden
Overbrengingsverhouding 1 : 5,02

Van Tienhovenmolen

Versiering

Eenvoudige baard, op de koppen van de voeghouten aangebracht, donkergroen geverfd, creme afgebiesd, met de opschriften 'ANNO' '1855' en daaronder 'Van Tienhoven'

Van Tienhovenmolen

Van Tienhovenmolen

Geschiedenis

Geschiedenis

In 1855 liet Jan Meys, die in het gehucht Wolfshuis bij Bemelen woonde, een windmolen bouwen, die in 1856 gereed kwam. Het was een bijzonder gunstige plek op het later zogeheten Plateau van Margraten. Door de hoge plaats had de molen een uitermate gunstige windvang. Bovendien had de molen een grote landschappelijke waarde. Van welke kant men ook kwam, bijna altijd was de windmolen zichtbaar.

De windmolen van Wolfshuis is de enige windmolen van Nederland die opgebouwd is van mergelsteen, het natuurlijke bouwmateriaal uit de omgeving. Alleen het smalle bovendeel is van baksteen en dat heeft een reden: dit in 1923 aangebracht nadat de molen was uitgebrand. Het opgemetselde deel was nodig om het kruiwerk en de kap, die van een andere molen afkomstig waren, op de romp te laten passen.

Een deel van de molenberg werd in het begin van de jaren '20 weggegraven voor de bouw van een machinekamer. Daar werd een petroleummotor geplaatst voor de aandrijving van een maalstoel onderin de molen. Het ijzeren koelwatervat van de motor stond naast de uitlaat voor de buitenmuur. De motor werkte tot in het begin van de jaren dertig. In die tijd werd een loods bij de molen gebouwd, waarin een elektrisch aangedreven maalstoel werd geplaatst.

Zoals al vermeld: in 1923 brandde de molen geheel uit. Toenmalig eigenaar Smeets, die in Sibbe woonde, was zeer royaal verzekerd en kon daarom zonder zorgen met de wederopbouw beginnen.
De molen kreeg toen een geheel ijzeren gangwerk, waarvan de maker niet bekend is. Er zijn enkele aanwijzigingen, dat het van Pasteger uit Luik is. De stalen koningspil werd door het bovenwiel aangedreven met behulp van een houten schijfloop op een zwaar klauwijzer. Dit ijzer was aan de bovenzijde met de tap gelagerd in de ijzerbalk van de kap en aan de onderzijde met een klauw, die in een speciale kop op de koning paste. Daardoor ontstond een enigszins beweegbare koppeling waarmee het overkruien van de kap ten opzichte van de koning werd opgevangen.
De koningspil was beneden gelagerd in een taatspot, geplaatst op een draagbalk van de steenzolder, en boven met een glijlager tegen een balk onder de kapzolder. Het spoorwiel op de koningspil was van gietijzer en had houten tanden; de steenrondsels op de staakijzers waren eveneens van gietijzer.
Slap waren de lange en de korte schoren, die onder invloed van hun gewicht en de druk bij het kruien sterk doorbogen, hetgeen ook zijn invloed op de rest van de staart had.

Na het vertrek van pachter Derks naar de Volmolen in Susteren in 1935 werkte Braakhuis in de volgende jaren met molenaarsknechten. Het gemaal verliep echter en in 1939 verkocht Braakhuis de molen aan de Gemeentespaarbank van Maastricht. De spaarbank verkocht de molen in 1940 aan koopman Cornips te Berg en Terblijt.
Cornips wilde in 1941 de in slechte staat verkerende windmolen afbreken. Acties van jhr. mr. F. van Rijckevorsel, bestuurslid van De Hollandsche Molen, en de burgemeester van Wylre, waartoe Wolfshuis behoorde, voorkwamen dit. In 1942 werd de Maastrichtse industrieel Marie Joseph Hubert Edmond Hustinx eigenaar. Hij verkocht de molen in 1947 aan de veehandelaar Maternus Constant Hubert Creusen. In 1956 kocht de kunstschilder Kees Graaf uit Den Helder de molen van Creusen. De molen verkeerde toen inwendig maar vooral uitwendig, na bijna twintig jaar stilstand in een slechte staat. Graaf wilde in de molen gaan wonen en er zijn atelier vestigen. Zover kwam het niet. Wel gaf hij een aanzet daartoe door het ijzeren gangwerk en het maalwerk te laten uitbreken en op het erf te leggen.
(Gelukkig ging dit gaandewerk niet verloren: het werd door de molenbouwers Adriaens uit Weert aangekocht en later geplaatst in de molen van Laar (bij Weert), die in 1954 door storm deels was vernield).

Na de romp inwendig vertimmerd te hebben, verkocht Graaf in 1957 de uitwendig vervallen molen aan de Stichting Het Limburgs Landschap voor ruim ƒ 1500,--.  Vervolgens is de molen enige tijd voor bewoning verhuurd geweest. Zo woonden rond 1960 Gerard en Maria Lemmens in deze vooral 's winters koude en tochtige molen. In december 1960 werd daar hun zoon Camille geboren.

In 1957 resp. 1971 werden een kleine en grote herstelbeurt uitgevoerd: kap, beide spruiten, lange en korte schoren, staartbalk, windpeluw en een roede werden daarbij vernieuwd.
In 1982 onderging de molen opnieuw een restauratie. Het doel daarvan was de molen in te richten als informatiecentrum en kantoor van de Milieufederatie Limburg. Op feestelijke wijze vond op 3 oktober van dat jaar de opening daarvan plaats. De molen werd alleen draaivaardig; een binnenwerk werd toen niet aangebracht. 

Uiteindelijk vertrok de Milieufederatie Limburg weer en diende de gelegenheid zich aan om de molen weer echt maalvaardig te maken. Dit gebeurde in 2000/2001, toen het binnenwerk van de molen op opvallende wijze gereconstrueerd werd: het gaandewerk van de molen van Weert-Laar werd 1-op-1 gekopieerd (het was immers uit Wolfshuis afkomstig!) en vervolgens geplaatst. Op Nationale Molendag 2001 werd de maalvaardige molen weer in gebruik genomen.

Zeer bijzonder is de buitengewoon rijk voorzien van klinknagels voorziene binnenroede. Het fabrikaat is tot op heden niet vastgesteld. Mogelijk een Van Vynckt of Prins van Oranje.
Ook opmerkelijk, voor Limburgse begrippen, is de vangstok.

Van Tienhovenmolen

Aanvullingen

Aanvullingen


Na een grote herstelbeurt in 1957 kreeg de molen de naam "Van Tienhovenmolen", als eerbetoon aan één van Nederlands grootste natuur- en molenbeschermers: mr. dr. P.G. van Tienhoven (1875-1953). Deze was onder meer van 1923 tot zijn overlijden voorzitter van 'De Hollandsche Molen'.

De enige windmolen in Nederland die grotendeels gebouwd is van mergelstenen.

In de gevel van de voorbouw staat een merkwaardig stenen kruis. Het betreft een moordkruis uit 1417, dat afkomstig is van een nabij gelegen gasthuis, dat vroeger in de gelijknamige buurtschap stond.

Van Tienhovenmolen

Historische foto's

Historische foto's

Kijk op allemolens.nl voor historische foto’s en documenten van deze molen.

Van Tienhovenmolen

Actuele foto's
Van Tienhovenmolen, Wolfshuis (Bemelen), De molen wordt zo langzamerhand omringd door hoge begroeiing op korte afstand.  Zou deze worden gerooid, dan zou de molen kilometers vrije windvang hebben!  Foto: Rob Pols (3-8-2013).
© De molen wordt zo langzamerhand omringd door hoge begroeiing op korte afstand.
Zou deze worden gerooid, dan zou de molen kilometers vrije windvang hebben!
Foto: Rob Pols (3-8-2013).
Van Tienhovenmolen, Wolfshuis (Bemelen), Foto: Piet Glasbergen (12-6-2013). | Database Nederlandse molens
© Foto: Piet Glasbergen (12-6-2013).
Van Tienhovenmolen, Wolfshuis (Bemelen), Foto: Piet Glasbergen (12-6-2013).
© Foto: Piet Glasbergen (12-6-2013).
Van Tienhovenmolen, Wolfshuis (Bemelen), Bijzonder: stalen koningspil. Foto: Matthieu Hoogduin (7-10-2012). | Database Nederlandse molens
© Bijzonder: stalen koningspil. Foto: Matthieu Hoogduin (7-10-2012).
Van Tienhovenmolen, Wolfshuis (Bemelen), Onder: Het mysterieuze kruis in het stenen bijgebouw.  Foto's: Rob Pols (3-8-2013).
© Onder: Het mysterieuze kruis in het stenen bijgebouw.
Foto's: Rob Pols (3-8-2013).
Van Tienhovenmolen, Wolfshuis (Bemelen), Foto: Willem Jans (09-08-2008) | Database Nederlandse molens
© Foto: Willem Jans (09-08-2008)

Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: zaterdag 3 september 2016 | Geschiedenis Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Van Tienhovenmolen, Wolfshuis (Bemelen) home vorige pagina