Molen Driemanspolder, noordelijke ondermolen, Leidschendam

Leidschendam, Zuid-Holland
v

korte karakteristiek

naam
Driemanspolder, noordelijke ondermolen
modeltype
Kantige molen, grondzeiler
functie
poldermolen
bouwjaar
verdwenen
toestand
verdwenen
Toon op Google Maps met andere molens in de buurt  
Toon op Google Maps met andere molens in de buurt
fietsroute
fietsroute in de buurt van Driemanspolder, noordelijke ondermolen via fietsnetwerk.nl
Ten Bruggencate-nr.
06902 w
oude dbnr.
V4272
Meest recente aanpassing
| Conversie
media-bestand
Molen 06902 w Driemanspolder, noordelijke ondermolen (Leidschendam)
Ansicht, coll Willem Waltman

locatie

plaats
Leidschendam
plaatsaanduiding
Stompwijkseweg 28
gemeente
Leidschendam-Voorburg, Zuid-Holland
streek
Delfland
kadastrale aanduiding 1811-1832
Stompwijk D (3) 506 De Driemanspolder
geo positie
X: 88817, Y: 454774
N: 52.07728, O: 4.42177

constructie

modeltype
Kantige molen, grondzeiler
krachtbron
wind
functie
romp
achtkante bovenkruier
inrichting
Scheprad
plaats bediening
grondzeiler
bediening kruiwerk
buitenkruier
plaats kruiwerk
bovenkruier
Kantel uw mobiel om de tabellen helemaal te zien
wiekenkruis
fabrikant roenummer positie bouw fabricagejaar jaar gestoken positie jaar verdwenen lengte
Pot ✉︎ 533 binnen 1869 1869 binnen 1902? 28,12
Pot ✉︎ 534 buiten 1869 1869 buiten 1902? 28,12
bovenas
fabrikant asnummer fabricagejaar jaar gestoken jaar verdwenen lengte
De Prins van Oranje ✉︎ 481 1867 1867 1902 04,30
afbeelding van onze ondersteuners

geschiedenis

toestand
verdwenen
bouwjaar
verdwenen
verbrand
geschiedenis
Ondermolen van de driegang van de Nieuwe Driemanspolder. Ca. 975 ha, eerste bemalingstrap opvoerhoogte 2,55 m.

Deze molen werd na 1672 gebouwd, en verbrandde op 11 juli 1902.
De molen werd herbouwd.


Slechts een klein gedeelte van de zogeheten Driemanspolder lag in Stompwijk; het overgrote deel behoorde bij Zoetermeer. Het Stompwijkse gedeelte strekte zich uit tussen de Landscheiding, de Stompwijkseweg en de Scheisloot tussen de beide ambachten. Deze Scheisloot werd later ook wel de Zoetermeersche Dwarssloot genoemd. In dit stuk van de droogmakerij lag de Kostverlorenweg, vlakbij de Landscheiding. Dit sloot weer aan op de Wilsveenseweg richting Zoetermeerse Meerpolder. De Kostverlorenweg met zijn tol, de Starrevaart en het land daaromheen waren eigendom van de adellijke vrouwenabdij van Rijnsburg. Daarom werd dit land ook –heel toepasselijk- Vrouweveen genoemd.

Een twintigtal aanzienlijke geldschieters besloot tot droogmaking van het woeste gebied. Op 23 juni 1668 verleenden de Staten van Holland en West-Friesland het octrooi tot droogmaking aan Adrianus Quack, "medicinae doctor", die de penningmeester werd. In 1671 werden alle tot dan toe aan de abdij toebehorende eigendommen verkocht aan tweeëntwintig participanten, die belast werden met de bedijking van de Driemanspolder. Uit de tweeëntwintig ondernemers werd jaarlijks een bestuur van drie mannen gekozen. Vandaar de polderbenaming, die ook wel Tweeëntwintigmanspolder had kunnen zijn.

Op 5 september 1670 werd besloten een driedubbele tweegang vijzelmolens te gebruiken voor de bemaling, met een gezamenlijke tussenboezem. Naar aanleiding van de ervaringen met vijzelmolens in de polder "De Honderd Morgen of Wilde Veenen" bij Moerkapelle, besloot men echter op 12 november 1670 tot het gebruik van twee viergangen schepradmolens om de enorme hoeveelheid water weg te werken. De bestaande veenplasmolen werd een bovenmolen, in maart 1671 werden de zeven nieuwe molens aanbesteed voor ca. ƒ 6000 per stuk.

Na de droogmaking vervielen in 1679 en 1687 respectievelijk de zuidelijke en de noordelijke bovenmolen, en werden de overige molens tot twee driegangen ingericht.

De zuidelijke bovenmolen verbrandde in 1681 en werd vervangen.

Vanwege regelmatige wateroverlast liet het bestuur in 1876/1877 een stoomgemaal bouwen in plaats van de zuidelijke driegang. Het bestond uit twee Cornwallketels met een gezamenlijk vermogen van 42 pk, verbonden met een centrifugaalpomp. In 1922 kwam er een ruwoliemotor van 144 pk voor in de plaats, maar door de riemaandrijving was het rendement nog niet optimaal. In 1951 volgde elektrificatie.

De huidige drie molens –een molengang- van de Driemanspolder en het Stompwijkse Verlaat bleven tot aan de dag van vandaag over. In de bewaard gebleven hensbeker van het bestuur van de polder staat een Latijnse spreuk: “Sex rapido cursu vigiles tres ordine servant” ofwel “Zes wachters houden (de polder) in stand door de snelle vlucht (van hun wieken), drie door hun bestuur”.

Het Nieuws van den Dag: Kleine Courant, 14 juli 1902:
"In den Driemanspolder, onder de gemeente Stompwijk (Z.-H.), is een der watermolens door den bliksem getroffen. De molen brandde geheel af."

Bronnen:
- "Over, door en om de Leytsche dam", 1988.
- "'t Seghen Waert" 1992 nr. 2 en 3, Vereniging Oud Soetermeer. Beide met dank aan Henk vd Kaay, 23 november 2008.
- de website van de Gemeente Leidschendam-Voorburg.

aanvullingen

trivia
Paul Gabriel schilderde de molen vanaf de werf van de middenmolen.
De waterloop met kromming klopt nl., men kijkt over de tussenboezem tussen onder- en middenmolen. De zeer diepe watergang ten opzichte van de molen klopt met de huidige situatie: de molens werden op dezelfde hoogte gebouwd en het scheprad (thans een centrifugaalpomp) zat geheel onder de molen.
De bomen op de achtergrond zijn in dat geval van het Wilsveen en ook dat lijkt aardig op de huidige situatie. Schuurtje en hekken zijn er nog steeds; het is bekend dat de schuren bij de drie molens al zeer lang op dezelfde plaats staan.
Gezien het sterfjaar van Paul Gabriel moet het dus om deze molen gaan en niet om zijn opvolger.
Leo Middelkoop.

Het schilderij is te bezichtigen in het Dordrechts Museum, zie:
website Dordrechts Museum