Molen De Dog, Uitgeest

Uitgeest, Noord-Holland
b

korte karakteristiek

naam
De Dog
modeltype
Kantige molen, grondzeiler
functie
poldermolen
bouwjaar
bedrijfsvaardigheid
Maalvaardig
bestemming

Bemalen van de Castricummerpolder, thans op vrijwillige basis

adres
Geesterweg 22
1911 NB Uitgeest
Toon op Google Maps met andere molens in de buurt  
Toon op Google Maps met andere molens in de buurt
fietsroute
fietsroute in de buurt van De Dog via fietsnetwerk.nl
Ten Bruggencate-nr.
00032
oude dbnr.
B730
Meest recente aanpassing
| Molenaar (nieuw)
media-bestand
Molen 00032 De Dog (Uitgeest)
Piet Glasbergen (11-11-2014)

locatie

plaats
Uitgeest
plaatsaanduiding
gemeente
Uitgeest, Noord-Holland
kadastrale aanduiding
Gemeente Uitgeest, sectie B, nr. 8495
geo positie
X: 109370, Y: 505628
N: 52.53639, O: 4.71468
biotoopwaarde
3 (matig)
landschappelijke waarde
Vrij groot maar wordt vanaf de zuidzijde duidelijk verminderd door uitbreidingen van Uitgeest. Al met al wordt het er niet beter op.

contact en bezoek

bezoek/postadres
Geesterweg 22
1911 NB Uitgeest
molenaar
Peter Heeremans / Edwin Blok / Stan Baltus / Sylvia Heeremans
telefoon
0251-313349
e-mail

website
social media
open voor publiek
ja
open op zaterdag
nee
open op zondag
nee
op afspraak
ja
openingstijden

Als de molen draait (telefonisch een afspraak maken of vragen wanneer de molen draait is aan te raden).

toegangsprijzen
winkelinformatie
meelverkoop
nee
museuminformatie
gericht op scholen
ja
informatie voor scholen

Na telefonische afspraak

bijzonderheden

constructie

modeltype
Kantige molen, grondzeiler
krachtbron
wind
kenmerken
functie
romp
Grenen achtkant, gedekt met riet, op lage voet. De onderste ca. 2 meter gedekt met geverfde gepotdekselde planken.
kap
Gedekt met riet
inrichting

Vijzel (geklonken metalen beschoeping op houten balk), Ø 2,11 m.

versieringen

Eenvoudige baard, donkergroen geverfd, wit afgebiesd, met de opschriften 'De Dog' en '1896'.

In één van de velden op het achtkant is in het riet het jaartal '1896' aangebracht.

plaats bediening
grondzeiler
bediening kruiwerk
buitenkruier
plaats kruiwerk
bovenkruier
kruiwerk
Rollenkruiwerk; 73 houten rollen. Kruirad.
vlucht
26,00 m.
vang
Vlaamse vang; 4 vaste stukken. Vangbalk met duim; vangstok. Pal.
overbrenging

Bovenwiel 47 kammen
Bovenbonkelaar 23 kammen, steek 16 cm.
Onderbonkelaar 45 kammen
Vijzelwiel 41 kammen, steek 12,0 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 2,24

hoogte
wiekvorm
Systeem Fauël met steekborden op beide roeden
Kantel uw mobiel om de tabellen helemaal te zien
wiekenkruis
fabrikant roenummer positie bouw fabricagejaar jaar gestoken positie jaar verdwenen lengte
Straathof ✉︎ 315 binnen 2018 2018 binnen aanw. 25,80
Straathof ✉︎ 316 buiten 2018 2018 buiten aanw. 25,80
Vaags ✉︎ 314 buiten 2014 2014 buiten 2018 26,00
Vaags ✉︎ 315 binnen 2014 2014 binnen 2018 26,00
Derckx ✉︎ 462 binnen 1983 1983 binnen 2013 26,00
Burger ✉︎ g.n. buiten 1964 1964 buiten 2013 25,50
onbekend ✉︎ ? buiten ? 1942 buiten 1964 26,00
Pot ✉︎ 2388 binnen 1916 1916 binnen 1983? 25,80
wiekverbeteringen

Van 1943 tot 1964 had deze molen op beide roeden het systeem Dekker; dat werd toen gewijzigd in het systeem Fauël (fokwieken) met steekborden.

over de wieken

Op 19 maart 2018 kreeg deze molen nieuwe roeden ter vervanging van de gedeelde exemplaren. 

bovenas
fabrikant asnummer fabricagejaar jaar gestoken jaar verdwenen lengte
De Prins van Oranje ✉︎ 1189 1878 1896 aanw.
afbeelding van onze ondersteuners

geschiedenis

toestand
werkend
bouwjaar
bedrijfsvaardigheid
Maalvaardig
bestemming

Bemalen van de Castricummerpolder, thans op vrijwillige basis

molenmaker
Vredenduin, Zaandam (ontwerp), K. Poland, Heerhugowaard (molenmakerswerk), 1896.
omwentelingen
geschiedenis

De windbemaling van de 645 ha grote Castricummerpolder moet tussen 1544 en 1630 zijn ingevoerd: in dat laatste jaar stond hier reeds een achtkante molen. In 1893 heeft men ter versterking van de bemaling naast de molen een stoomvijzelgemaal gebouwd.

De huidige molen werd in 1896 gebouwd, nadat een voorganger was afgebrand. Die brand was een regelrechte ramp: op 6 december 1895 sloeg tijdens hevig noodweer de bliksem in en als gevolg brandde de molen af. Twee dochters van molenaar Klaas Ooijevaar kwamen daarbij om het leven. Het drama bleef in Uitgeest niet beperkt tot De Dog: ook de Dorregeestermolen brandde tijdens dezelfde bui geheel af en ook daar verloor een molenaarsdochter het leven. Een ooggetuige van deze gebeurtenissen schrok zich (letterlijk) dood. 

In het daaropvolgende jaar is, naar ontwerp van de Zaanse molenmaker Vredenduin, de huidige molen gebouwd. Deze molen werd niet meer bewoond: er werd gelijktijdig een aparte molenaarswoning gebouwd. Aan te nemen is, dat zo werd besloten vanwege de dodelijke slachtoffers in de wél bewoonde voorganger.

In de jaren '30 zag het er voor deze molen problematisch uit: de stoomketels van het gemaal waren versleten en vervolgens vervangen door een ruwoliemotor. Het gemaal kon het werk daarna zo goed aan, dat de molen in de praktijk min of meer buiten bedrijf kwam.
Oorlogsomstandigheden, waaronder schaarste van brandstoffen, zorgden voor hernieuwde belangstelling voor gebruik van windkracht en het toepassen van het Dekkersysteem, maar uitgerekend toen (1942) brak de buitenroede. 
Het heeft De Hollandsche Molen in die tijd moeite gekost om het polderbestuur ten gunste van de molen te laten beslissen. Nadat men in 1942 een andere, tweedehands, roede had gestoken, kreeg de molen inderdaad Dekkerwieken.

In 1964, toen de buitenroede werd vervangen, kreeg de molen fokken. Om het (tamelijk kleine) bovenwiel zat oorspronkelijk een stutvang, maar deze toen door het aanbrengen van een buikstuk gewijzigd in een Vlaamse vang.

De vijzel heeft een houten balk met daarop geklonken ijzeren beschoeping. Deze constructie kwam vroeger meer voor, maar is in Noord-Holland verder niet meer in een molen aanwezig. De vijzel is bijzonder kort en tegelijk zeer breed en in staat om bij gunstige wind enorm veel water te verzetten. De Dog is nog regelmatig voor de bemaling in bedrijf.

In 2007 werd rond de molen fors gekapt en gesnoeid; zowel de windvang als de landschappelijke waarde zijn hierdoor verbeterd. Dat neemt niet weg dat vanuit zuidelijke richtingen de bebouwing van Uitgeest toch wel dicht bij de molen is komen te staan. 

In het voorjaar van 2014 werden twee nieuwe gelaste gedeelde roeden gestoken. Rond 2017 gold dat type roeden niet langer als betrouwbaar en heeft men De Dog, met vele andere molens die met dergelijke roeden waren uitgerust, stilgezet. Begin februari 2018 waren nieuwe roeden, nu ongedeeld, in de maak bij Straathof. Op 19 maart zijn deze gestoken.
In januari 2022 heeft men het onderlager van de vijzel grondig nagekeken en vervolgens herplaatst. De molen was daarna weer geheel maalvaardig.

De Dog wordt, met Peter Heeremans als instructeur, ook gebruikt voor de opleiding van molenaars. 

 

aanvullingen

toelichting naam

De voorganger van de huidige molen werd in ieder geval al in 1864 'De Dog' (of: 'Dogmolen') genoemd.

foto's

foto's