De eerste molen van Echten stond ongeveer 150 meter achter de huidige boerderij Zuidwoldigerweg 32 [moet zijn Zuidwolderweg 40. Red.], die vroeger 'De Brouwerij' heette. Het stuk land achter deze boerderij had als perceelsnaam 'Meulenmaat'.
Uit de poging tot verpachting van de inning van de impost op het gemaal in 1629, en de inning in 1630, blijkt dat er toen 116 inwoners van 1 jaar of ouder waren. En een molen.
De molen staat op de kaart uit 1634 van Drenthe en Westerwolde door Cornelis Pijnacker.
Bij de landelijke molentelling van 25 feruari 1645 werd de molen in Echten getaxeerd op 1540 goudguldens.

Onduidelijk is wanneer de molen werd herbouwd bij de sluis in de Hoogeveense vaart.

Ten Bruggencate vermeldt ca. 1789 maar zonder bronvermelding. In elk geval stond de verplaatste of herbouwde daar bij de invoering van het kadaster 1811-1832. -----

De molen komt al voor op de kaarten van 1635. Op een kaart die iets later vervaardigd is door Nicaulum Visscher en wel van Overijssel doch waarop Zuid-Drenthe tevens is getekend, staat de molen aangegeven. Op beide kaarten staat de molen even ten Noord-Westen van het Oude Diep, dus niet op de plaats waar hij tot 1962 bij cafe De Molen heeft gestaan. Nu moet men aan de nauwkeurigheid van oude kaarten niet te veel waarde hechten. Wanneer men echter in aanmerking neemt dat de kaart van Visscher zeker niet is overgetekend van die van Pijnacker – er zijn te veel verschillen- dan is dit toch een sterke aanwijzing dat de molen oorspronkelijk aan de andere kant van het Oude Diep heeft gestaan. Er zijn hiervoor echter nog een tweetal aanwijzingen. De eerst is dat aan het Oude Diep nog altijd is te zien dat ongeveer waar dit in de Hoogeveense Vaart komt een aanlegplaats is geweest. De tweede aanwijzing is de naam van een perceel land dat ligt tussen de Ossehaarse weg en het Oude Diep dat heet Molenmaat. Bekend is dat de molen in 1673 tijdens de inval van de Munsterse troepen werd verwoest.

Spoedig daarna moet hij weer opgebouwd zijn want in 1681 is er sprake van eene molenaar Hendrick Arens te Echten. Niet onmogelijk is dat de molen toen werd herbouwd aan de Hoogeveensche Vaart omdat dat na het gereed komen van deze vaart in 1633 een gunstiger plaats was.

Bron: 800 jaar Echten.
Jerry Vondeling

-----

339 Besluit van gecommitteerden tot redres van de grondschatting over de vrijdom van grondschatting voor de molen te Echten; 1648. Uittreksel, 1652

343 Sententies van de Etstoel in het geschil tussen Ridderschap en Eigenerfden en Rudolph van Echten, de markegenoten van Zuidwolde en Echten over het herstel van de Dukersdijk tussen de brouwerij en de molen van Echten, 1669, 1700. Eigentijdse afschriften

344 Verklaring van enige inwoners van Echten over de herbouw van de in 1672 verwoeste molen te Echten; 

352 Overeenkomst tussen R. van Echten als eigenaar van de Echtinger molen en Albert Benninge en zijn zoon Frederik ten Heuvel als eigenaars van Benningeweide op ten Heuvel over de aanslag van een weg en van een oever, los- en laadplaats aan de Hoogeveense vaart; 1784

 
356 Stukken betreffende de inrichting van een broodbakkerij op een erf bij de Echtense molen door A.G. van Echten douairiére van Holthe tot Echten en de verhuur daarvan aan Roelof Middelveld; 1843, 1844

 
359 Overeenkomst tussen Burgemeester en Wethouders van de gemeente Ruinen en R.A. van Echten van Holthe en H.G. van Holthe tot Echten over onderhoud en gebruik van de weg vanaf het kanaal bij de Echtinger molen naar Ruinen; 1868

 
529a Overeenkomst tussen de gemeente Zuidwolde en de eigenaren van het huis Echten over onderhoud van de dijk van de Hoogeveense vaart vanaf de Echtense molen tot de straatweg bij Pinksterhuis; 1867

 
1222 Balans van de armenkas, 1663, en lijst van arbeiders die de panden boven en beneden de Echtense molen hebben uitgediept, 1658

Bron: Drenths Archief