- bouwjaar
-
onb.
- herbouwd
- 1968
- bestemming
Vh. het malen van graan, thans buiten bedrijf
- molenmaker
- Fa. Doornbosch, Adorp (1968)
- voorganger
- omwentelingen
- geschiedenis
-
De plaats waar deze molen staat werd vanouds "Heemse" genoemd. Dit vormde de hoofdkern van de gemeente Ambt Hardenberg, waarbij Heemse westelijk en Hardenberg oostelijk van de Overijsselse Vecht lag. In 1941 werden de gemeenten Stad Hardenberg en Ambt Hardenberg samengevoegd (en verdween de naam "Heemse" feitelijk).
Over het bouwjaar in Heemse is weinig bekend: in 1533 werd op de plaats waar de huidige molen staat een standerdmolen gebouwd.
In 1852 verkocht de gemeente de molen ter plaatse aan een particulier, maar: ging het daarbij om de huidige molen? Sommigen nemen 1852 als bouwjaar van de nog aanwezige molen, maar of dat juist is? De huidige molen maakt eerder de indruk, samengesteld te zijn uit onderdelen van diverse herkomst (die voor een deel flink ouder lijken te zijn dan 1852!).
Ook over het arbeidsverleden van deze molen is niet zoveel bekend. Ooit waren er drie koppel maalstenen en kon daarnaast ook worden gepeld. Van de drie koppel maalstenen resteert er nog één.
In 1879 was E. Nijzink eigenaar: in dat jaar vraagt hij in een advertentie om een knecht. Diezelfde E. Nijzink maakte op 14 januari 1895 mee dat knecht Jan de Leeuw dodelijk getroffen werd door een volle zak meel.
In 1914 werd naast de windkracht al een ruwoliemotor gebruikt en omstreeks 1930 kwam de windmolen definitief buiten bedrijf. Eerder had M.J. Nijzink het nog geprobeerd: in De Molenaar van 7 juli 1920 vraagt hij een roede te koop, eventueel mag het een houten borststuk zijn.
Kwam die roede er? Waarschijnlijk niet: correspondentie uit 1930 van De Hollandsche Molen meldt dat één van beide roeden vervangen moet worden. Intussen, 1925, had Nijzink zijn 20 pk. Loog Landaal zuiggasmotor te koop gezet wegens de aanschaf van een grotere machine.
In 1932 verkocht Nijzink de roeden aan een collega in Duitsland en aldus bleef in Hardenberg een onttakelde molen achter.
In 1965 kocht de gemeente Hardenberg de inmiddels totaal vervallen molen van de erven Nijzink aan, waarna een restauratie werd voorbereid. In 1967 begon men daarmee en in het voorjaar van 1968 leverde de fa. Doornbosch een geheel gerestaureerde molen op.
Over die restauratie is evenwel het nodige te zeggen. Te waarderen is, dat van een ruïne weer een molen werd gemaakt, maar het eindresultaat is niet echt fraai geworden (en dat is nog steeds duidelijk te zien): stelling te smal, roeden duidelijk te kort en ook te smal opgehekt, kap te klein en de middelbalk te kort. Qua verhoudingen voldoet dit volstrekt niet.
Een betere, veelomvattende restauratie verdient deze molen absoluut.
Hardenberg had er in 1968 een monument bijgekregen: draaien deed deze molen vervolgens nauwelijks. De ruimte onderin werd gebruikt voor exposities en dat was het min of meer. Pas vanaf ongeveer 2000 draait de molen vaker en later kwamen er ook zeilen.
In 2011 onderging de molen een kleine restauratie, uitgevoerd door Doornbosch: nieuwe windpeluw en voorkeuvelens en enig verder herstelwerk aan de kap. Ook de rietdekker was bezig geweest.
De onderbouw was in gebruik voor exposities maar daar komt vermoedelijk een einde aan: men is van plan, deze molen ook weer maalvaardig te maken.
Technische details:
Gezien het grote aantal kammen en de bijbehorende steek is aan te nemen, dat het bovenwiel afkomstig is uit de voorganger, een standerdmolen. Maar de gehele constructie en het resterende gaandewerk zouden eigenlijk grondig moeten worden onderzocht opdat men meer aan de weet komt over deze molen! - trivia
Op 21 mei 1893 meldt de Schager(!) Courant: "In vele plaatsen des lands is deze week eindelijk regen gevallen, en hier en daar ging dit vergezeld van een hevig onweer. [...] Te Hardenberg werd de koren- en oliemolen, die op den Brink in de onmiddellijke nabijheid der stad staat, getroffen, gelukkig zonder dat de molen afbrandde. De eigenaar Nijzink en zijn zoon, waren nog werkzaam op den molen, doch zijn er gelukkig met den schrik afgekomen."