- bouwjaar
- herbouwd
- 2017
- wederopbouw
- Zeer ingrijpend gerestaureerd na in 2016 door brand zwaar te zijn beschadigd.
- bestemming
Bemalen van de polder Buitenweg (ca. 288 ha.), thans op vrijwillige basis.
- molenmaker
- ?? (1835) Fa. Beijk, Afferden (2017).
- omwentelingen
- eigendomshistorie
In 1972 droeg het waterschap Buitenweg de molen over aan de Stichting De Utrechtse Molens.
- geschiedenis
-
Van deze kleine wipmolen is het bouwjaar doorgaans gesteld op ‘1830’, of ‘ca. 1830’. Het blijkt in werkelijkheid toch iets anders te zijn: de Utrechtsche Courant van 17 juni 1835 vermeldt de “Publieke aanbesteding van het BOUWEN VAN EEN NIEUWE WIP-WIND-WATERMOLEN, voor den Buijtenwegschen Polder van Westbroek”. Uit een advertentie van bijna een jaar later in die courant valt af te leiden dat de molen er inmiddels staat. Met de bouw van deze molen zal in de tweede helft van 1835 zijn begonnen; het is aannemelijk dat deze molen in datzelfde jaar al maalvaardig was.
In 1931, bijna 100 jaar later, vond een zeer ingrijpende verbouwing plaats: de houten bovenas werd vervangen door een tweedehands gietijzeren exemplaar, er kwamen nieuwe geklonken roeden die meteen werden voorzien van het systeem Dekker. Daar bleef het bepaald niet bij: onder supervisie van A.J. Dekker werd ook het scheprad vervangen door een open schroefpomp en maakten alle lagers plaats voor moderne exemplaren. Zo kreeg de hals van de bovenas een door Dekker ontwikkeld rollager met aparte metalen kraag*. De zetels kregen kogellagers, opdat het kruien voortaan zeer gemakkelijk zou gaan.
Opmerkelijk was ook de wijziging in het uiterlijk van deze wipmolen: het bovenhuis, vanouds sober zwart geteerd, werd uitbundig rood geverfd, ongetwijfeld ingegeven door de Rijnlandse molenmakers.
Het scheprad maakte anno 1931 dus plaats voor een schroefpomp en dat is nog steeds het geval: het grote stalen drijfwiel bevindt zich (net) onder de vloer en zit rond een stalen koningspil. Een brede platte drijfriem loopt naar de buiten tegen de voet aangebouwde schroefpomp. Dat hield ook een probleem in: als men 'voor de prins' wilde draaien (iets wat vroeger weinig of niet zal zijn gedaan) moest de riem worden afgenomen. Het afnemen was daarbij niet het grootste probleem, het weer aanbrengen wél!
De molen heeft met alle verbeteringen onder invloed van Dekker ongetwijfeld behoorlijk gefunctioneerd. De molen bleef reservegemaal voor de polder en draaide in latere jaren geregeld op vrijwillige basis, al dan niet tezamen met de vlakbij gelegen Westbroekse molen.
In de nacht van 15 maart 2016 raakte deze molen door brandstichting zwaar beschadigd. De molen overleefde het staande maar duidelijk was dat er heel veel verloren was gegaan. Enige dagen na de brand verwijderde molenmakerij Verbij wiekenkruis en bovenhuis. De ondertoren bleef, afgedekt met een groot zeil, achter.
Opdracht tot algeheel herstel werd later gegeven aan molenmakerij Beijk te Afferden (L.). In het late najaar van 2017 is het in de werkplaats geheel herstelde bovenhuis op de toren herplaatst. Beijk heeft zeer veel balken uit het bovenhuis kunnen hergebruiken en deze waar nodig versterkt. De fokken keerden bij deze restauratie niet terug: men koos ervoor, het systeem Dekker weer aan te brengen.
Op 9 juni 2018 werd de molen feestelijk in bedrijf gesteld door prinses Beatrix.
De bovenas was door de brand te zwaar aangetast om nog te kunnen worden gebruikt, maar men vervaardigde op bijzondere wijze een nieuw exemplaar: met behulp van een tekenprogramma maakte men via een 3D-printer een gietmodel. De nieuwe bovenas is dus een exacte kopie van de oude.
Ten opzichte van de molen vóór de brand is wat maalvaardig maken iets veranderd: de dekkerpomp kan tegenwoordig in- en uit het werk gezet worden via vier bouten in de as waarop de dekkerpomp zit. Wil men malen, dan moeten die bouten worden aangebracht; om alleen te draaien dient men die bouten te verwijderen. De riem blijft als gevolg steeds op beide poelies zitten en de poelie van de dekkerpomp draait altijd mee.
* Dit zgn. Dekkerlager werd alleen bij kleinere molens een succes. In molenmuseum "De Valk" te Leiden bevindt zich nog zo'n lager, afkomstig uit de Bosmolen te Leiderdorp. Daar voldeed het niet: het liep veel te snel heet. - bronnen
-
