- toelichting naam
- In het archief van het waterschap en ook elders werd de molen vroeger altijd beschreven als de "Fransummer Watermolen". Wanneer de naam "De Eolus" in gebruik is gekomen, is (nog) niet bekend. Wél is deze te lezen op de baard op een foto uit de jaren '50.
Let wel: deze molen heet "De Eolus" en niet "Eolus". De vroegere beroepsmolenaar Bernard Dijk was hier altijd erg op gebrand. 'De' is hier niet zozeer lidwoord maar hoort bij de naam.Bijzonder is eigenlijk dat deze poldermolen een naam heeft: doorgaans bleven die, zeker als deze om het enige maalwerktuig van een polder ging, naamloos. - wetenswaardigheden
De 'droge' voorwaterloop van De Eolus vormt best een bijzondere situatie.
Dit heeft een historische oorzaak: na het verdwijnen van eb en vloed in het Reitdiep in 1877 zakte het waterpeil in het Aduarderdiep, de boezem. Sindsdien staat deze bedijkte uitloop en de wachtdeur van de molen droog bij stilstaande molen. Men sprak vroeger over "ene waterleiding tussen den molen en het Aduarderdiep".
Door het verdwijnen van eb en vloed in het gebied tussen Fransum, Ezinge, Feerwerd en het Aduarderdiep is een aantal kleine poldermolens in kleine buurpolders toen gesloopt, omdat men daar vanaf toen weer op natuurlijke manier kon afwateren.
Sindsdien is het gemiddelde peilverschil tussen de Fransumerpolder en de boezem nog maar 25 cm, terwijl De Eolus het water ruim 1,20 meter omhoog pompt. De Eolus is gelukkig blijven staan omdat de Fransumerpolder net ietsje lager ligt dan het land daarnaast, mede omdat er een oude wadgeul in de polder ligt, nog uit de tijd van Middag Humsterland.
Voordeel is dat in perioden van veel neerslag in één keer, de molen heel veel overcapaciteit heeft bij hoog boezemwater. Omdat het regenwater vanaf hoger gelegen Drenthe hier naartoe afwatert, maar ook het Van Starkenborghkanaal, het Reitdiep, Aduarderdiep enzovoort allemaal op elkaar aangesloten zijn en veel polders daarin uitmalen, kan het boezemwater bij veel neerslag heel snel stijgen. Als er dan noordwesterwind staat en het is vloed op zee dan kan het water bij Lauwersoog niet in zee worden geloosd. Het Lauwersmeer is buffergebied.
Zo nu en dan staat het boezempeil dan hoog en kunnen de gemalen daar niet tegenop malen, ook bij het gemaal van de Fransumerpolderl. Dan neemt de molen de bemaling op verzoek van het waterschap over en mag doormalen tot de boezem vol is.Poldermolen de Westerhorner in Grijpskerk, niet zo ver van Aduard, staat ook een stukje van de boezem af. Vergelijkbaar met bij De Eolus. Alsof men bij de bouw van de Westerhorner in 1829 daar rekening mee hebben gehouden. Daar zou vast ook een jaagpad langs het water zijn geweest. Ze wisten het vast van de gebeurtenis bij De Eolus.
Bij de Goliath in de Eemshaven is ook zo'n bedijkte uitloop met daarachter een oude sluis in de voormalige zeedijk. Bij vloed werd de sluis gesloten. Bij eb kon de molen uitmalen.- unieke eigenschap
Een van de meest opmerkelijke zaken aan deze molen: de voorwaterloop eindigt niet bij de boezem. Als deze molen water uitmaalt, stroomt dat gewoon over een deel van (het inmiddels ietwat uitgezakte) weiland tot het boezemwater bereikt is.