Versiering

Eenvoudige baard, donkergroen geverfd, wit afgebiesd, met in forse letters de naam "DE KOE".

Thans onzichtbaar vanwege een aangebouwde schuur, is de hardstenen gevelsteen van zijn voorganger ingemetseld.
Versierd met het gekroonde wapen van Veere met een boot tussen twee torens. Hetzelfde geldt voor de daaronder aangebrachte gevelsteen met opschrift: jh:A: BEE 1736 7m/12d.

Verwijzingen

Ten-Bruggencatenr.	03319
allemolens.nl	zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger	De Koe, Veere
Afkomstig uit	De Onderneming, Middelburg

Geschiedenis

Deze walkorenmolen werd in 1908/09 gebouwd in opdracht van Jacob Willem 'Jaap' Markusse, nadat zijn molen, een grondzeiler uit 1736, op 14 november 1907 was afgebrand.
Op de fundering van de voorganger bouwde de fa. De Troye uit Middelburg een flinke stellingmolen. Hierbij werd gebruik gemaakt van roeden en een deel van het gaandewerk van de in 1908 onttakelde stellingkorenmolen De Onderneming te Koudekerke (thans Middelburg).

De brand, de nasleep ervan en de herbouw hadden voor Markusse allerlei gevolgen: in 1908 werd hij failliet verklaard. Zijn molen en ander onroerend goed kwamen in handen van advocaten, maar evengoed bleef hij er molenaar. Ook verliet in 1909 zijn vrouw hem; in 1912 scheidden zij officieel. Opmerkelijk is, dat Markusse zichzelf eind 1908 in diverse krantenadvertenties aanduidt als 'motor-molenaar'. Of de molen was nog niet klaar óf nog niet afbetaald en mocht daarom nog niet worden gebruikt.

In 1920 kocht Christina Pieternella Markusse-Groenewegen, (tweede) echtgenote van Jaap Markusse, de molen terug (Markusse zelf overleed overigens pas in 1943 te Veere). 
In 1923 verkocht zij De Koe aan Simon van den Hamer uit Kruiningen. Diens zoon Adriaan Jan van den Hamer verwierf de molen in 1939. Simon bleef evenwel met de molen malen en stierf 'in het harnas' op 12 december 1956. Tot 1964 zou de molen voor bakkers en boeren blijven malen; daarna was het afgelopen.

Ook na 1909 is er het nodige in de molen geïnvesteerd: in 1922 werden twee nieuwe Potroeden besteld en geleverd. Aangenomen moet worden dat de niet zo oude, maar wel verlengde roeden, die nog in Koudekerke hadden gedraaid, niet sterk genoeg waren en dus niet voldeden.
In 1936 werd de binnenroede voorzien van het stroomlijnsysteem-Bilau; pas in 1938 werd daartoe de bovenas doorboord; eerder werkte dit systeem niet geweldig. In datzelfde jaar (of bij dezelfde gelegenheid?) werd de vangstok vervangen door een trommel.

Zeer bijzonder en sterk afwijkend van wat op de meeste korenmolens gebruikelijk is, is de hier in 1909 door De Troye toegepaste onderaandrijving van de stenen. Het spoorwiel bevindt zich ónder de steenzolder. De steenspillen zijn bovendien voorzien van sterwielen en niet van schijflopen, hetgeen toch ook een uitzondering is. Vermoedelijk is dat hier toegepast om de stenen makkelijk in en uit het werk te kunnen zetten.
Toen in 1964 gestopt werd met gebruik van windkracht, was er gemalen met een koppel 16der blauwe en twee koppel 16der kunststenen. Op de eerste zolder stond een buil en op de vierde zolder een mengmachine (welke in 1964 werd verwijderd). Daarnaast waren er nog een graanreiniger op de vierde zolder en op de begane grond een koekenbreker (die eveneens in 1964 werd weggehaald).

Eenmaal buiten bedrijf bleef onderhoud uit en al snel raakte de molen in verval. Na enige malen te zijn doorverkocht, werd 'De Koe' tenslotte eigendom van ir. W.J. Mees uit Wassenaar.
In 1975/76 volgde een forse restauratie, waarbij grote delen van de kap werden hersteld en roeden en stelling geheel vernieuwd. Het systeem-Bilau verdween van de binnenroede en de Vlaamse vang maakte plaats voor een stalen hoepelvang.

De onderste vloeren van deze molen zijn ingericht als weekendverblijf; het opmerkelijke binnenwerk met onderaandrijving bevindt zich nog altijd in de molen, maar wordt niet meer gebruikt. De molen wordt af en toe aan het draaien gebracht.

Aanvullingen

Over de naam:
In een rekeningenboek inzake de inkomsten en uitgaven van de kamer van retorica van de stad Veere uit 1599 wordt gesproken van de windmolen “antmoelwater genaempt De Coe”. De naam is dus al meer dan 400 jaar oud en de huidige molen is tenminste de derde die daarmee is uitgerust.
Opmerkelijk (of niet): er was in Veere in die tijd ook een molen "De Stier".

Uniek aan deze molen:
De enige windmolen in Nederland met een origineel gemaakte onderaandrijving. Het spoorwiel bevindt zich dus onder de vloer van de steenzolder. Bovendien zijn de steenwielen uitgerust als sterwielen en niet als schijflopen (vgl. Nieuw- en St. Joosland, Meliskerke).

Trivia:
Als de molenaar vroeger wegens harde wind met gezwichte zeilen maalde, had de veerman het recht een dubbel tarief te rekenen voor de overvaart Veere - Kamperland.
In de praktijk zullen molenaar en veerman het wel eens op een akkoordje hebben gegooid. De veerman was tenslotte ook de cafébaas...

Literatuurverwijzingen:
M. van Hoogstraten, De molens van Zeeland (Middelburg 1972) 144 - 147
F. Weemaes, Molens in Zeeland (Goes 2003) 139 - 141
E. van Wijk, Molens in Veere (z.p.; z.j.(1993)).

---

Laatst bijgewerkt:	vrijdag 5 april 2013 | Tellerstand