Nederlandse Molendatabase
Zaandam, Noord-Holland

De Gekroonde Poelenburg
(De Poelenburg)

749

De Gekroonde Poelenburg
(De Poelenburg)

1866/'67 / 1904 / 1963 / 2005
Paltrokmolen
Paltrokmolen
Zaagmolen
Kalverringdijk 27
1509 BT Zaandam
X: 116300 Y: 498649
N 52.474206 O 4.817616
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Zaanstad
Gemeente Zaandam, sectie A, nr. 498
Vereniging De Zaansche Molen
Vereniging De Zaansche Molen is eigenaar sinds 1963; daarvoor was de toenmalige gemeente Zaandam vanaf 1961 eigenaar, dit vanwege de onteigening en voorgenomen sloop en verplaatsing. Daarvoor de fam. Kettenis te Amsterdam sinds 1931.
Maalvaardig
2014: 63.388
2013: 135.695
2012: 141.003
2011: 132.690
2010: 286.010
Het zagen van hout, thans op vrijwillige basis
Martin Schaap / Bob Vink / Remco Jonker
2e zaterdag v.d. maand (april t/m september), 14.00-17.00 uur
Zeer groot; markant gelegen aan de Zaanoever met de andere molens van de Zaanse Schans.
NH112
10690
40093

De Gekroonde Poelenburg
(De Poelenburg)

Constructie

Constructie

Grenen vierkant, gedekt met hout (beide zijwanden gepotdekseld); geheel groen geverfd
Gedekt met gepotdekselde planken
20,36 m.
Oud-Hollands
Deze molen heeft nooit een wiekverbetering ondergaan.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Pos. bouw Jaar Steek Positie Verdw. Lengte
klik voor meer info Vaags 0326 buiten 2014 2015 buiten aanw. 20.36
klik voor meer info Vaags 0327 binnen 2014 2015 binnen aanw. 20.36
klik voor meer info Beudeker g.n. binnen 1963 1963 binnen 2015 20.30
klik voor meer info Beudeker g.n. buiten 1963 1963 buiten 2015 20.30
klik voor meer info Pot 2677 buiten 1931 1931? buiten 1961? 20.38
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info De Prins van Oranje 0430 1866 1963 aanw.
Specifiek kruiwerk met kunststof rollen; kruirad
Vaste stutvang uit drie stukken; binnenvangstok; trekvang; pal
Twee zaagramen met eigen slee en één schulpraam; twee winderijen
Bovenwiel 66 kammen
Krukwiel (varkenswiel) 26 kammen, steek 10,8 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 2,54
van de stelling: 3,00 m.
P. Ulle, Zaandam (1904)
Fa. Gebr. Husslage, Zaandijk (1963)
Fa. Saendijck, Zaandijk (2005)

De Gekroonde Poelenburg
(De Poelenburg)

Versiering

Op de achterbalk staat met grote letters de naam 'Poelenburg' geverfd, met links en rechts daarvan '1867' en '1904'. Vroeger stond hierboven een kroon geverfd (maar die is men bij een recente schilderbeurt kennelijk vergeten).

Fraaie opengewerkte makelaar

Op de drie zaagramen zijn aan de tandzijde de volgende uitspraken geverfd: 'Pas op', 'Zie toe' en 'Raak wat'.

De Gekroonde Poelenburg
(De Poelenburg)

Verwijzingen

De Gekroonde Poelenburg
(De Poelenburg)

Geschiedenis

Geschiedenis

De eerste vermelding van een molen op de oorspronkelijke standplaats, waarvan het bouwjaar niet bekend is, dateert van 11 juli 1733. Op die datum trad Pieter Jochemsz. Poelenburg toe als deelhebber in een brandcontract. Het lijkt voor de hand te liggen dat de molen, die blijkbaar aan deze eigenaar zijn naam ontleende niet lang daarvoor werd gebouwd. Deze 'Poelenburg' verbrandde op 11 december 1903, waarna op zijn plaats de uit Koog aan de Zaan afkomstige paltrok 'De Locomotief' werd opgericht, die nu de naam 'De Gekroonde Poelenburg' ging dragen.

'De Locomotief' was te Koog aan de Zaan in 1866/'67 geheel nieuw gebouwd ter vervanging van de paltrok 'De Groene Jager', die voor de aanleg van een spoorlijn moest wijken. Eigenaar Honig maakte met de naam 'De Locomotief' een dikke knipoog naar de Hollandsche Spoorweg Maatschappij. Hij had er kennelijk voor gezorgd dat hij royaal schadeloos was gesteld... 'De Groene Jager' was op het moment van afbraak rond de tweehonderd jaar oud en dus lag de keuze om de oude molen niet te verplaatsen maar een nieuwe te bouwen voor de hand.
'De Locomotief' is in 1866/'67 gebouwd en niet in 1869, zoals tot voor kort werd aangenomen. Het zou ook onlogisch zijn dat de nieuwe molen nog gebouwd moest worden, terwijl de oude al gesloopt was; bovendien spoort het niet met het gietjaar van de bovenas.

Eenmaal overgeplaatst naar Zaandam-Oost bleef 'De Gekroonde Poelenburg', voorheen 'De Locomotief', als houtzaagmolen in bedrijf tot 1950 en werd, na behoorlijk in verval te zijn geraakt, in 1961 afgebroken en vervolgens in 1962/'63 herbouwd aan de Zaanse Schans. De molen kreeg een plaats op de buitendijks aan de Zaan gelegen molenwerf van de voormalige pelmolen 'De Grootvorst', die in 1928 was afgebrand.

Ten behoeve van de herbouw werd een geheel nieuwe fundering met onderbouw en ringmuur gemaakt. Helaas openbaarden zich kort na de herbouw problemen: de molen bleek vooral moeilijk te kruien en keer op keer braken er rollen. In 1966 werden pogingen om met deze molen voor productiedoeleinden te zagen, dan ook opgegeven. Sindsdien is de molen op vrijwillige basis in bedrijf.

Het probleem rond het kruien was in de jaren '70 onderwerp van onderzoek. Uiteindelijk werd vastgesteld dat de constructie van de paltrokmolen veel meer verwantschap vertoont met de standerdmolen dat tot dan toe werd verondersteld. Het is dus beslist niet zo, dat 50% van het gewicht op de koning (de centrale standerd middenin de paltrok) en 50% op de rollen moet rusten; die verhouding moet eerder 80/20 zijn!
Onder invloed van deze conclusie is men er in later jaren in geslaagd, de constructie van 'De Poelenburg' te verbeteren waardoor de molen makkelijker kruibaar werd.

Een ander misverstand werd pas in 2005 de wereld uit geholpen: niet 'De Held Jozua', maar 'De Poelenburg' was vóór 1963 groen geverfd. Bij de overplaatsing van 1963 meende men deze paltrok echter een wat 'normaler' uiterlijk te moeten geven (misschien ook vanwege het toch al dure herstel), en kreeg de molen een vlakke beplanking die geheel geteerd werd. Ruim 40 jaar later kwam men daar op terug: De Poelenburg kreeg wederom gepotdekselde zijwanden die bovendien zeer felgroen werden geverfd. Onder de dikke laag teer van sommige (nooit vervangen) borstdelen bleken nog restanten van de oorspronkelijke groene kleur te zitten! Op 4 november 2005 werd deze opmerkelijke restauratie door Molenmakerij Saendijck opgeleverd.
In 2008 volgde overschildering in een iets donkerder kleur groen.

In 2011 volgde ingrijpend herstel aan de zaagvloer: deze werd grotendeels vernieuwd. Ook staat de kraan weer in het lood. De vloer van de krukzolder is ook deels vernieuwd en verbeterd. In de winter van 2012/'13 besteedde de schilder wederom aandacht aan de inmiddels befaamde groene kleur.

In mei 2014 werd bij een doormeting vastgesteld dat beide roeden niet voldoende plaatdikte meer hadden. De molen werd daarop stilgezet. Op 28 januari 2015 werden de oude roeden gestreken en direct de nieuwe gestoken. 

De Gekroonde Poelenburg
(De Poelenburg)

Aanvullingen

Aanvullingen


De naam 'Poelenburg' dateert vermoedelijk uit 1733. In dat jaar werd Pieter Jochemsz. Poelenburg mede-eigenaar van de molen.

Een molen van zeer opmerkelijke kleurstelling!

De Gekroonde Poelenburg
(De Poelenburg)

Overige foto's
De Gekroonde Poelenburg <br>(De Poelenburg), Zaandam, Foto: Jeroen van Dijke (zomer 2012).
© Foto: Jeroen van Dijke (zomer 2012).
De Gekroonde Poelenburg <br>(De Poelenburg), Zaandam, De nieuwe roeden worden gestoken!  Foto's: Robert van 't Geloof (28-1-2015).
© De nieuwe roeden worden gestoken!
Foto's: Robert van 't Geloof (28-1-2015).
De Gekroonde Poelenburg <br>(De Poelenburg), Zaandam, Bovenste twee foto's: Julius Meijer (10 jaar) (29-9-2012).  Onderste foto: De Gekroonde Poelenburg gezien vanaf De Windhond. Foto: Julius Meijer (27-10-2012).
© Bovenste twee foto's: Julius Meijer (10 jaar) (29-9-2012).
Onderste foto: De Gekroonde Poelenburg gezien vanaf De Windhond. Foto: Julius Meijer (27-10-2012).
De Gekroonde Poelenburg <br>(De Poelenburg), Zaandam, Boven: het gevlucht mist nu zeilen en windborden. Foto: Frank Moerland (11-8-2014).  Onder: detailfoto van de mooie makelaar en de wolfsbalk. Foto: Boukje van Leijen (5-9-2014).
© Boven: het gevlucht mist nu zeilen en windborden. Foto: Frank Moerland (11-8-2014).
Onder: detailfoto van de mooie makelaar en de wolfsbalk. Foto: Boukje van Leijen (5-9-2014).

Bezoek allemolens.nl voor historische foto’s van deze molen.
Draag zelf bij
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Gekroonde Poelenburg <br>(De Poelenburg), Zaandam home vorige pagina