Nederlandse Molendatabase  
Zaandam, Noord-Holland
Database nr. 749
Inventaris nr. NH112
Naam De Gekroonde Poelenburg
(De Poelenburg)
Bouwjaar 1866/67 / 1904 / 1963 / 2005
Type Paltrokmolen
Kenmerken Paltrokmolen
Functie Zaagmolen
Ligging Kalverringdijk 27
1509 BT Zaandam
Rijksdriehoek X: 116300 Y: 498649
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Zaanstad
Kadaster Gemeente Zaandam, sectie A, nr. 498
Monumentennummer 40093
Landsch. waarde Zeer groot; markant gelegen aan de Zaanoever met de andere molens van de Zaanse Schans
Eigenaar Vereniging De Zaansche Molen sinds 1963; daarvoor de fam. Kettenis
Bedrijfsvaardigheid Tijdelijk niet draaivaardig
Omwentelingen 2009: 92.978
2010: 286.010
2011: 132.690
2012: 141.003
2013: 135.695
Bestemming Het zagen van hout, thans op vrijwillige basis
Molenaar Martin Schaap / Bob Vink
Bezoekmogelijkheid 2e zaterdag v.d. maand (april t/m september), 14.00 - 17.00 uur

© Foto: Jeroen van Dijke (zomer 2012).   
Constructie
Romp Grenen vierkant, gedekt met hout (beide zijwanden gepotdekseld); geheel groen geverfd
Kap Gedekt met gepotdekselde planken
Vlucht 20,30 m.
Wiekenvorm Oud-Hollands
Wiekverbeteringen Deze molen heeft nooit een wiekverbetering ondergaan
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Beudekerg.n.binnen19631963aanw.20.30 m.
klik voor meer info Beudekerg.n.buiten19631963aanw.20.30 m.
klik voor meer info Pot2677buiten19311931?1961?20.38 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info De Prins van Oranje043018661963aanw.-
Kruiwerk Specifiek kruiwerk met kunststof rollen; kruirad
Vang Vaste stutvang uit drie stukken; binnenvangstok; trekvang; pal
Inrichting Twee zaagramen met eigen slee en n schulpraam; twee winderijen
Overbrengingen Bovenwiel 66 kammen
Krukwiel (varkenswiel) 26 kammen, steek 10,8 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 2,54
Hoogte van de stelling: 3,00 m.
Molenmaker P. Ulle, Zaandam (1904)
Fa. Gebr. Husslage, Zaandijk (1963)
Fa. Saendijck, Zaandijk (2005)
Versiering
Op de achterbalk staat met grote letters de naam 'Poelenburg' geverfd, met links en rechts daarvan '1867' en '1904' met daarboven geverfd een kroon.

Fraaie opengewerkte makelaar

Op de drie zaagramen zijn aan de tandzijde de volgende uitspraken geverfd: 'Pas op', 'Zie toe' en 'Raak wat'.
Verwijzingen
Ten-Bruggencatenr. 10690
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger De Grootvorst, Zaandam-Oost
Afkomstig uit De Gekroonde Poelenburg, Zaandam-Oost
Geschiedenis
De eerste vermelding van een molen op de oorspronkelijke standplaats, waarvan het bouwjaar niet bekend is, dateert van 11 juli 1733. Op die datum trad Pieter Jochemsz. Poelenburg toe als deelhebber in een brandcontract. Het lijkt voor de hand te liggen dat de molen, die blijkbaar aan deze eigenaar zijn naam ontleende niet lang daarvoor werd gebouwd. Deze Poelenburg verbrandde op 11 december 1903, waarna op zijn plaats, de uit Koog aan de Zaan afkomstige paltrok De Locomotief werd opgericht, die nu de naam De Gekroonde Poelenburg ging dragen.

De Locomotief was te Koog aan de Zaan in 1866/67 geheel nieuw gebouwd ter vervanging van de paltrok De Groene Jager, die voor de aanleg van een spoorlijn moest wijken. Eigenaar Honig maakte met de naam 'De Locomotief' een dikke knipoog naar de Hollandsche Spoorweg Maatschappij. Hij had er kennelijk voor gezorgd dat hij royaal schadeloos werd gesteld... De Groene Jager was op het moment van afbraak rond de tweehonderd jaar oud en dus lag de keuze om de oude molen niet te verplaatsen maar een nieuwe te bouwen voor de hand.
De Locomotief is in 1866/67 gebouwd en niet in 1869, zoals meestal wordt vermeld. Het zou ook onlogisch zijn dat de nieuwe molen nog gebouwd moest worden, terwijl de oude al gesloopt was; bovendien spoort het niet met het gietjaar van de bovenas.

Eenmaal overgeplaatst naar Zaandam-Oost bleef De Gekroonde Poelenburg, voorheen De Locomotief, als houtzaagmolen in bedrijf tot 1950 en werd, na behoorlijk in verval te zijn geraakt, in 1963 overgeplaatst naar de Zaanse Schans. Hier werd hij herbouwd op de buitendijks aan de Zaan gelegen molenwerf van de voormalige pelmolen De Grootvorst, die in 1697 was gebouwd en in 1928 verbrand.

Ten behoeve van de herbouw werd een geheel nieuwe fundering met onderbouw en ringmuur gemaakt. Helaas openbaarden zich kort na de herbouw problemen: de molen bleek vooral moeilijk te kruien en keer op keer braken er rollen. In 1966 werden pogingen om met deze molen voor productiedoeleinden te zagen, dan ook opgegeven. Sindsdien is de molen op vrijwillige basis in bedrijf.

Het probleem rond het kruien was in de jaren '70 onderwerp van onderzoek. Uiteindelijk werd vastgesteld dat de constructie van de paltrokmolen veel meer verwantschap vertoont met de standerdmolen dat tot dan toe werd verondersteld. Het is dus beslist niet zo, dat 50% van het gewicht op de koning (de centrale standerd middenin de paltrok) en 50% op de rollen moet rusten; die verhouding moet eerder 80/20 zijn!
Onder invloed van deze conclusie is men er in later jaren in geslaagd, de constructie van De Poelenburg te verbeteren waardoor de molen ook makkelijker kruibaar werd.

Een ander misverstand werd pas in 2005 de wereld uit geholpen: niet De Held Jozua, maar de Poelenburg was vr 1963 groen geverfd. Bij de overplaatsing van 1963 meende men deze paltrok echter een wat 'normaler' uiterlijk te moeten geven, dus kreeg de molen een vlakke beplanking die geheel geteerd werd. 40 jaar later kwam men daar op terug: De Poelenburg kreeg wederom gepotdekselde zijwanden die bovendien zeer felgroen werden geverfd. Onder de dikke laag teer van sommige (nooit vervangen) borstdelen bleken nog restanten van de oorspronkelijke groene kleur te zitten! Op 4 november 2005 werd deze opmerkelijke restauratie door Molenmakerij Saendijck opgeleverd.
In 2008 werd de molen overgeschilderd in een iets donkerder kleur groen.

In 2011 volgde ingrijpend herstel aan de zaagvloer: deze werd grotendeels vernieuwd. Ook staat de kraan weer in het lood. De vloer van de krukzolder is ook deels vernieuwd en verbeterd. In de winter van 2012/13 besteedde de schilder wederom aandacht aan de inmiddels befaamde groene kleur.

In mei 2014 werd bij een doormeting vastgesteld dat beide roeden niet voldoende plaatdikte meer hebben. In afwachting van nieuwe roeden draait De Poelenburg daarom tijdelijk niet.
Aanvullingen
Over de naam:
De naam 'Poelenburg' dateert vermoedelijk al uit 1733. In dat jaar werd Pieter Jochemsz. Poelenburg mede-eigenaar van de molen.
Uniek aan deze molen:
Een paltrok van zeer opmerkelijke kleurstelling!

© Foto: Jeroen van Dijke (zomer 2012).

© Foto: Julius Meijer (29-9-2012).

© Foto: Willem Jans (12-7-2008).

© De Gekroonde Poelenburg gezien vanaf De Windhond.
Foto: Julius Meijer (27-10-2012).

© De Gekroonde Poelenburg vr de restauratie van 2005. Zoek de verschillen!
Foto: Willem Jans (4-1-2002).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: zondag 20 juli 2014 | Bedrijfsvaardigheid

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Gekroonde Poelenburg <br>(De Poelenburg), Zaandam home vorige pagina