Versiering

Op de achterbalk staat met grote letters de naam 'Poelenburg' geverfd, met links en rechts daarvan '1867' en '1904' met daarboven geverfd een kroon.

Fraaie opengewerkte makelaar

Op de drie zaagramen zijn de volgende uitspraken geverfd: 'Pas op', 'Zie toe' en 'Raak wat'.

Verwijzingen

Ten-Bruggencatenr.	?
Afkomstig uit	De Gekroonde Poelenburg, Zaandam-Oost

Geschiedenis

De eerste vermelding van een molen op de oorspronkelijke standplaats, waarvan het bouwjaar niet bekend is, dateert van 11 juli 1733. Op die datum trad Pieter Jochemsz. Poelenburg toe als deelhebber in een brandcontract. Het lijkt voor de hand te liggen dat de molen, die blijkbaar aan deze eigenaar zijn naam ontleende niet lang daarvoor werd gebouwd. Deze Poelenburg verbrandde op 11 december 1903, waarna op zijn plaats, de uit Koog aan de Zaan afkomstige paltrok De Locomotief werd opgericht, die nu de naam De Gekroonde Poelenburg ging dragen.
De Locomotief was te Koog aan de Zaan in 1866/67 geheel nieuw gebouwd ter vervanging van de paltrok De Groene Jager. Deze moest wijken voor de aanleg van een spoorlijn. Moleneigenaar Honig maakte met de naam 'De Locomotief' een dikke knipoog naar de Hollandsche Spoorweg Maatschappij. Hij had er kennelijk voor gezorgd dat hij royaal schadeloos werd gesteld..... De Groene Jager was op het moment van zijn afbraak rond de tweehonderd jaar oud en de keuze om de oude molen niet te verplaatsen maar een nieuwe te bouwen lag voor de hand.
De Locomotief werd in 1866/67 gebouwd en niet in 1869, zoals meestal wordt vermeld. Het zou ook onlogisch zijn als een nieuwe molen nog gebouwd moest worden, terwijl de oude al gesloopt was; bovendien spoort het niet met het gietjaar van de as.

Eenmaal overgeplaatst naar Zaandam-Oost bleef De Gekroonde Poelenburg, voorheen De Locomotief, als houtzaagmolen in bedrijf tot in 1950 en is uiteindelijk na behoorlijk in verval te zijn geraakt in 1963 overgeplaatst naar de Zaanse Schans. Hier werd hij herbouwd op de buitendijks aan de Zaan gelegen molenwerf van de voormalige pelmolen De Grootvorst, die in 1697 was gebouwd en in 1928 verbrandde. 

Ten behoeve van de herbouw is indertijd een geheel nieuwe fundering met onderbouw en ringmuur gemaakt. Helaas openbaarden zich kort na de herbouw al problemen: deze (vanouds al als niet gemakkelijk draaiend bekend staande) molen bleek moeilijk te kruien; dit waarschijnlijk omdat men toen nog onvoldoende inzicht had in de constructie van een paltrok. Het is beslist niet zo dat 50% van het gewicht op de koning (de centrale standerd midden in een paltrok) en 50% op de rollen moet rusten; die verhouding moet eerder 80/20 zijn. In 1966 werden pogingen om met deze molen voor productiedoeleinden te zagen, opgegeven. Sindsdien is de molen op vrijwillige basis in bedrijf. Pas jaren na 1963 slaagde men erin, de constructie te stabiliseren en de molen makkelijker kruibaar te maken.

Een ander misverstand werd pas in 2005 uit de wereld geholpen: niet De Held Jozua, maar de Poelenburg was vóór 1963 groen geverfd. Bij de overplaatsing van 1963 meende men deze paltrok echter een wat 'normaler' uiterlijk te moeten geven, dus kreeg de molen een vlakke beplanking die geheel geteerd werd. 40 jaar later kwam men daar op terug: De Poelenburg kreeg wederom gepotdekselde zijwanden die bovendien zeer felgroen werden geverfd. Onder de dikke laag teer van sommige (nooit vervangen) borstdelen bleken nog restanten van de oude groene kleur te zitten! Op 4 november 2005 werd de restauratie door Molenmakerij Saendijck opgeleverd.

Aanvullingen

Over de naam:

Uniek aan deze molen:
Een paltrok van zeer opmerkelijke kleurstelling!

---

Laatst bijgewerkt: woensdag 1 september 2010