Nederlandse Molendatabase
Kollum, Fryslân
90
Tochmaland
1893
Grondzeiler
Achtkante molen
Poldermolen
Tochmaland 1
9291 LC Kollum
X: 205608 Y: 589571
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Kollumerland en Nieuwkruisland
Gemeente Kollum, sectie A, nr. 766
Stichting Erfgoed Kollumerland en Nieuwkruisland
Maalvaardig
Bemalen van de polder Tochmaland, thans op vrijwillige basis
0511-452861
In de regel zaterdag
Niet onbelangrijk maar wordt verminderd door nieuwbouw in de omgeving
FR030
03234
23743
Constructie
Houten achtkant, gedekt met riet, met stenen veldmuren
Gedekt met riet
23,54 m.
Oud-Hollands
In het verleden had deze molen op de buitenroede zelfzwichting met Oud-Hollandse voorzomen. Dit is in 1963 verdwenen. Bij de grote restauratie van 1981/82 is gekozen voor Oud-Hollands met zeilen.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Pot ? binnen ? ? 1981? 23.24
klik voor meer info Pot ? buiten ? ? 1981? 23.24
klik voor meer info Buurma 0114 1981 1981 aanw. 23.54
klik voor meer info Buurma 0115 1981 1981 aanw. 23.54
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Koning 0137 1912 1912? aanw.
Neutenkruiwerk met 16 neuten; kruilier
IJzeren hoepelvang; vangbalk met duim; vangstok
Houten vijzel
Bovenwiel 63 kammen
Bovenbonkelaar 33 kammen, steek 11,5 cm.
Onderwiel 44 kammen
Vijzelwiel 41 kammen, steek 11,5 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 2,05
J.B. Donders, Tilburg (1893)
Eenvoudige baard, wit geverfd, rood afgebiesd, met het opschrift 'Anno 1893'
Verwijzingen
Geschiedenis
Deze molen is een van de grotere molens van Friesland en nog grotendeels authentiek. Hij bemaalde van 1893 tot 1946 de polder Tochmaland, 550 ha.

De polder werd gesticht in 1892, toen een aantal boeren besloot iets te doen aan de wateroverlast in dit, wat dieper gelegen, deel van het landschap. Er werden een ringdijk aangelegd en een aantal sloten gegraven; vervolgens kocht men een molen. De keus viel op de te koop staande houtzaagmolen Welgelegen van de houthandel K&J Wilkens te Veendam. Deze werd te Kollum herbouwd door - zeer opmerkelijk - een molenmaker uit Tilburg; deze had iets goedkoper ingeschreven dan een collega uit Kollum.

Het nieuwe waterschap Tochmaland gaf nog wel iets extra’s uit aan gele steentjes voor de voet van de molen. Dat vond men toch mooier dan rode baksteen. Er werd een molenaar aangesteld, en een jaar later werd ook de nieuwe molenaarswoning voltooid. Die is nog steeds herkenbaar in de boerderij naast de molen.
In 1946 brak de bovenas. Dit was voor het polderbestuur aanleiding om over te gaan op elektrische bemaling. Er werd een gemaaltje naast de molen gebouwd. Even leek het erop dat de molen toen zou worden afgebroken maar de burgemeester adviseerde daaraan geen uitvoering te geven.

De gemeente kreeg op 30 december 1948 de molen in eigendom en liet hem restaureren. Dat bleek weer nodig in 1963.  De molen werd toen uitwendig hersteld maar raakte door de stilstand toch snel weer in verval. Rond 1979 was de toestand dramatisch.
In 1981/'82 volgde een zeer grote restauratie die een maalvaardige molen opleverde.
 
Enkele jaren terug is een nieuwe elektromotor in de molen geplaatst, waarna het gemaaltje naast de molen kon worden afgebroken.
Aanvullingen

Deze molen is vernoemd naar de polder die hij kan bemalen.

Bestek en voorwaarden waarnaar aanbesteed zal worden: Het bouwen van een achtkante windwatermolen.
Proces verbaal vergadering vaststelling ontwerp reglement van het waterschap Tochmaland.
Voorstel tot oprichting en reglementering van een waterschap Tochmaland.
Diverse stukken betreffende de stichting van het waterschap en de bouw van de molen.
Jaarverslag 1989 molen Tochmaland.
Toespraak burgemeester Maris bij opening molen op 24 april 1982.
Rijksinventarisatie 1943.
Inventarisatie van molens in Friesland. Rijkswaterstaat 1957.
Molens van Friesland. Leeuwarden 1971. nr.30.
Fries Molenboek. Leeuwarden 1980. nr.30.
Friese Molens. Leeuwarden 1995. nr.30 en p.104.
Noordelijk Oostergo. Kollumerland en Nieuwkruisland. H.M. van den Berg. 's Gravenhage 1989. pp.79-80.
Uit het album van Kollumerland. A. Westerhof en P.de Boer. Leeuwarden 1994. p.63.
Bouwkunst in Kollumerland. P.Karstkarel. Kollum 1984. p.104.
De Utskoat: nr.25 p.18, nr.53, nr.71 p.37.
De Molenaar: 1970, 21 januari 1981, 30 juni 1982, 20 november 1996.
De Zelfzwichter: nr.64 p.9, nr.82 pp.30-31.
Molennieuws: nr.96 p.71.
Leeuwarder Courant: 28 juli 1997, 13 januari 1979, 17 maart 1981.
Friesch Dagblad: 19 januari 1949, 9 januari 1979, 24 november 1995.
Nieuwsblad van Noordoost Friesland: 2 november 1948, 14 januari 1949, 1 juli 1981, 26 april 1982, 1 april 1992, 27 november 1995, 1 november 1996.
Tilburgse Courant: 19 oktober 1893.
Nieuwe Rotterdamse Courant: 28 oktober 1948.
Overige foto's
Tochmaland, Kollum, Foto: Foto: Anja Hoogduin (8-9-2007).
© Foto: Foto: Anja Hoogduin (8-9-2007).
Tochmaland, Kollum, Foto
© Foto's: Martin E. van Doornik (7-3-2015).
Tochmaland, Kollum, Aan de uitholling in de legeringsbalk te zien is het duidelijk dat het achtkant een zaagmolenverleden heeft: daar draaide een krukaswiel!  Foto: Martin E. van Doornik (7-3-2015).
© Aan de uitholling in de legeringsbalk te zien is het duidelijk dat het achtkant een zaagmolenverleden heeft: daar draaide een krukaswiel!
Foto: Martin E. van Doornik (7-3-2015).
Tochmaland, Kollum, Foto
© Foto's: Foto: Anja Hoogduin (8-9-2007).
Tochmaland, Kollum, Op de bovenste foto is duidelijk te zien dat de gescheurde as met een kramtechniek is gerepareerd.  Foto: Martin E. van Doornik (7-3-2015).
© Op de bovenste foto is duidelijk te zien dat de gescheurde as met een kramtechniek is gerepareerd.
Foto: Martin E. van Doornik (7-3-2015).
Tochmaland, Kollum, De molen met gemaaltje en molenaarswoning (boerderij).  Foto datum onbekend, coll. Arie Hoek.
© De molen met gemaaltje en molenaarswoning (boerderij).
Foto datum onbekend, coll. Arie Hoek.
Tochmaland, Kollum, In de molen hangt een oude foto van de bouw van Tochmaland in 1893, nog met houten bovenas.  Foto: Martin E. van Doornik (7-3-2015).
© In de molen hangt een oude foto van de bouw van Tochmaland in 1893, nog met houten bovenas.
Foto: Martin E. van Doornik (7-3-2015).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: maandag 27 april 2015 | Geschiedenis Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Tochmaland, Kollum home vorige pagina