Nederlandse Molendatabase
Utrecht, Utrecht

Rijn en Zon

848

Rijn en Zon

1913 / 1977
Stellingmolen
Ronde stenen molen
Korenmolen
Adelaarstraat 30
3514 CE Utrecht
X: 136389 Y: 456823
N 52.099341 O 5.115587
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Utrecht
Gemeente Lauwerecht, sectie C, nr. 4688
Gemeente Utrecht
De gemeente Utrecht is eigenaar sinds 1974, daarvoor was dit vanaf de bouw de familie Korevaar.
In restauratie (zie 'Geschiedenis')
Het malen van graan, thans op vrijwillige basis
Jan Wilten
030-2717352
Niet bekend.
Meelverkoop in de slagerij onderin de molen.
Domineert het straatbeeld ter plekke; van grotere afstand ook niet onbelangrijk. De windvang is zonder meer goed te noemen.
UT020
00237
36000

Rijn en Zon

Constructie

Constructie

Ronde stenen molen
Gedekt met dakleer
24,90 m.
tijdelijk geen
Vanaf de bouw in 1913 tot 1 maart 1949 had deze molen op beide roeden zelfzwichting met Oud-Hollandse voorzomen.
Bij de rehabilitatie van 1977 werd op beide roeden het systeem Fauël (fokwieken) met automatische (eventueel met de hand te bedienen) remkleppen aangebracht. In 2014 is dit systeem, in afwachting van verder herstel, verwijderd.
Inmiddels is besloten, de zelfzwichting in ere te herstellen.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Pos. bouw Jaar Steek Positie Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx 0230 binnen 1976 1978 binnen 2015 24.90
klik voor meer info Derckx 0229 buiten 1976 1977 buiten 2015 24.90
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info ? ? ? 1913 aanw. 05.30
48 ijzeren rollen tussen ijzeren profielen op en onder resp. kruivloer en overring; kruirad
Losse Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met haak; vangstok
Twee koppel 17der blauwe stenen (maalvaardig), één koppel 17der blauwe stenen (niet maalvaardig), één maalstoel met 1 koppel 14der massieve kunststenen, twee mengkuipen, twee graanreinigers en één bloembuil (afkomstig van de onttakelde molen "De Phoenix" te Ellewoutsdijk).
Bovenwiel 53 kammen
Bovenschijfloop 28 staven, steek 15,6 cm.
Spoorwiel 103 kammen
Steenschijflopen elk 30 staven, steek 8,42 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 6,50
van de stelling: 17,65 m.
?? (1913)
Molenmakerij Saendijck, Zaandijk (1977)

Rijn en Zon

Versiering

Eenvoudige baard, blauw geverfd, wit afgebiesd, met de opschriften 'ANNO' '1913' en - kleiner - daaronder '1977'.

Grote en uitbundig geverfde gevelsteen met de afbeelding van een boven water opkomende zon en daaronder de tekst:
"ANNO 1913
De Rijn en Zon een zuiver bron
met warme stralen
Tot Utrechts pronk belofte schonk
Om wel te malen.
Gesticht door JKorenvaar
MJ By Bouwkundige   H.v.d.L en Co. Stucadoors".

Rijn en Zon

Verwijzingen

Rijn en Zon

Geschiedenis

Geschiedenis

De voorganger van deze molen werd in 1745 op het Paardeveld, eveneens te Utrecht, gebouwd voor rekening van de heren Van Rhijn en Sonnenberg. De grote stenen walkorenmolen werd - naar hen - Rijn en Son genoemd.  Rond 1910 werden er plannen ontwikkeld die grote gevolgen zouden hebben voor de molens op het Paardenveld: zij moesten wijken voor een groenteveiling.

De gemeente kocht de molen op, sloopte hem en bouwde voor de oude eigenaren aan de Adelaarstraat een nieuwe molen met dezelfde naam, alleen nu gespeld als Rijn en Zon. Bij de bouw in 1913 zijn onderdelen van de in dat jaar eveneens gesloopte walkorenmolen De Meyboom op het Paardeveld gebruikt.

Tijdens de bouw van de stenen romp ging de aannemer failliet en moest een ander het overnemen. Op dat moment was men gevorderd tot ongeveer de stelling. Het verschil in kwaliteit tussen het onderste en bovenste gedeelte van het metselwerk is aanzienlijk maar geen van beide is best! De woning in de molen staat vanouds bekend als ‘lek’.

De molen was sinds de bouw uitgerust met zelfzwichting en dat werd op 1 maart 1949 bijna fataal: bij opkomende storm kregen de molenaars Korevaar hun molen toen niet goed onder controle; vervolgens brak de kieft die de bezetketting aan de staart vasthield af, waarna de molen met de rug in de wind draaide en de kleppen dichtsloegen. De molen was niet meer te houden, ging achteruit aan de hol en kwam pas tot stilstand toen nagenoeg alle kleppen weggewaaid waren. De machteloze molenaars moesten volstaan met het smeren van de hals, om te voorkomen dat in de kap brand kon ontstaan. Ondertussen waren Adelaarstraat en omgeving afgezet, omdat het 'kleppen regende'.

Herstel bleef uit, waarna de molen tientallen jaren als statisch object met kale roeden bleef staan en intussen ook duidelijk in verval raakte. In de jaren '50 en ook nog later werd zelfs gesproken over afbraak: de molen ontsierde met zijn kale roeden de omgeving en zou, gezien zijn jonge bouwjaar, niet van historische waarde zijn, ook waren er plannen om vanwege het toenemende verkeer enige straten anders aan te leggen. Zelfs werd gesuggereerd om deze molen te verplaatsen, maar uiteindelijk bleef hij gewoon staan.

in 1977 werd, nadat de gemeente Utrecht de molen inmiddels had gekocht, overgegaan tot restauratie. Deze kwam ruwweg neer op een geheel nieuwe kap, roeden en stelling; daarnaast werd het metselwerk grondig onderhanden genomen en werden enige steenkoppels geheel maalvaardig gemaakt. De molen zou namelijk opnieuw als windmaalbedrijf gaan dienen: op 7 mei 1979 volgde de feestelijke ingebruikstelling als bakkersmolen.

Jaren later kwam aan het bestaan als productiemolen door diverse problemen een einde. Daarna draaide de molen nog regelmatig en maalde af en toe.
Begin 2011 volgde stilstand vanwege een gekraakt voeghout. Herstel was voorzien voor de zomer van dat jaar, maar intussen werd ook nagedacht over de fokken en de eventuele handhaving daarvan. Het voeghout werd niet gerepareerd, de fokken gingen eraf en zo bleef de molen met een 'lege' ophekking staan.

Begin augustus 2015 zijn de roeden kaalgezet, op maandag 17 augustus werden zij gestreken en daarna ging de kap van de molen, om elders te worden hersteld.
Als de kap klaar is en geplaatst en de (nieuwe) roeden zijn gestoken, zullen deze laatste weer worden voorzien van zelfzwichting, zoals de molen van 1913 tot 1949 had.

Rijn en Zon

Aanvullingen

Aanvullingen


De voorganger van deze molen is in 1745 gebouwd voor rekening van de heren Van Rhijn en Sonnenberg. De naam, toentertijd gespeld als 'Rijn en Son' verwijst naar hen beiden.
Na de (her)bouw in 1913 werd de naam 'Rijn en Zon'. De naam verwijst dus niet naar de Kromme Rijn, een rivier die in Utrecht zijn einde vindt en overgaat in de Vecht.

De gevelsteen van de in 1912 afgebroken voorganger van deze molen wordt bewaard in de tuin van het Utrechtse Centraal Museum.

De hoogste molen van de provincie Utrecht.

Op de boeldag in 1912 werden alle niet bruikbare onderdelen van de Rhijn & Son verkocht. Molenaar Jaap Hoogendoorn uit Woerden kocht onder meer de spreekbuis (bevindt zich nog steeds in de molen van Woerden), de oude penbalk en twee reservegangen palmhouten staven van de schijflopen. Deze laatste kocht molenaar/molenmaker Jan Wilten jaren later weer terug van molenaar Hoogendoorn; toen hij op de Rijn en Zon nieuwe schijflopen mocht maken heeft hij ze gecontroleerd en ze pasten inderdaad!

Rijn en Zon

Overige foto's
Rijn en Zon, Utrecht, De molen aan het begin van de werkzaamheden. De kraan die de molen gaat ontmantelen, is zojuist opgesteld.foto: Tony Hop (17-8-2015)
© De molen aan het begin van de werkzaamheden. De kraan die de molen gaat ontmantelen, is zojuist opgesteld.
foto: Tony Hop (17-8-2015)
Rijn en Zon, Utrecht, De molen na het strijken van de roedenfoto: Tony Hop (17-8-2015)
© De molen na het strijken van de roeden
foto: Tony Hop (17-8-2015)
Rijn en Zon, Utrecht, Foto: Marcel Stroo (21-7-2013).
© Foto: Marcel Stroo (21-7-2013).
Rijn en Zon, Utrecht, Foto's  Ton Koorevaar (3-6-2010).
© Foto's Ton Koorevaar (3-6-2010).

Bezoek allemolens.nl voor historische foto’s van deze molen.
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: dinsdag 18 augustus 2015 | Foto Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Rijn en Zon, Utrecht home vorige pagina