Nederlandse Molendatabase  
Hantum, Fryslân
Database nr. 78
Inventaris nr. FR007
Naam De Hantumermolen
Bouwjaar 1880 / 1978
Type Grondzeiler
Kenmerken Achtkante Molen
Functie Poldermolen
Ligging Stoepawei
9147 BG Hantum
Rijksdriehoek X: 193337 Y: 596906
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Dongeradeel
Kadaster Gemeente Ternaard, sectie E, nr. 632
Monumentennummer 38699
Landsch. waarde Zeer groot
Eigenaar Stichting Monumentenbehoud Dongeradeel
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Bestemming Bemalen van de polder Hantumerleeg
Molenaar Oane Visser
Telefoon 06-41440783 / 0519-295526
Bezoekmogelijkheid Als de molen draait en op afspraak

Foto: Jan van der Molen (7-10-2006).   
Constructie
Romp Houten achtkant, gedekt met riet, met stenen veldmuren
Kap Gedekt met riet
Vlucht 22,00 m.
Wiekenvorm Oud-Hollands
Wiekverbeteringen In 1931 kreeg de binnenroede zelfzwichting; in 1932 volgde de buitenroede. Deze wiekverbetering verdween bij de roedebreuk van 1957. Bij de rehabilitatie van 1978 werd gekozen voor Oud-Hollands met zeilen
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Westrag.n.buiten??195722.00 m.
klik voor meer info Pot?binnen??195722.00 m.
klik voor meer info Buurma0082binnen19771978aanw.22.00 m.
klik voor meer info Buurma0083buiten19771978aanw.22.00 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info De Prins van Oranje124418801880aanw.-
Kruiwerk Sleepkruiwerk met 24 neuten; kruilier
Vang Vaste Vlaamse blokvang uit vijf stukken; vangbalk met duim; vangstok
Inrichting Houten vijzel Ř 1,62 m.
Overbrengingen Bovenwiel 63 kammen
Bovenbonkelaar 32 kammen, steek 11 cm.
Onderwiel 43 kammen
Vijzelwiel 44 kammen, steek 10,2 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 1,92
Molenmaker Gerrit van Wieren, Janum (1880)
Versiering
Eenvoudige baard, wit geverfd met rood afgebiesde krullen, zonder opschrift

In de muur een steen met tekst:
Waterschap 'Hantumerleeg' opgericht in het jaar 1880, onder het bestuur van B.J. Hannema, G.A. Wassenaar, P.P. Bosch, D.B. Memerda en P.M. Memerda.
Bouwmeester der molen G.R. van Wieren van Janum.
Verwijzingen
Eigen website De Hantumermolen
Ten-Bruggencatenr. 03224
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Geschiedenis
In 1880 werd het waterschap het 'Hantumerleeg' opgericht en in dat jaar is ook de molen gebouwd. Het te bemalen gebied was ongeveer 480 hectare groot en lag ten westen en noorden van de molen.

In 1931 werd een roede vervangen en meteen voorzien van zelfzwichting. Het jaar daarop kreeg ook de andere roede deze verbetering.

In 1957 kwam de molen, nadat de binnenroede was gebroken, buiten bedrijf. De andere roede werd daarna ook gestreken. De schroef werd vanaf dat jaar door een elektromotor aangedreven. Tot aan 1973 is er toen door molenaar Dirk Visser op deze manier gemalen.
Begin 1962 was Visser met zijn gezin naar Hiaure verhuisd; het was niet meer nodig om ieder beetje wind af te malen; volstaan kon worden met geregelde inspectie van schroef en krooshek.
De molenaarswoning werd diezelfde zomer afgebroken. De jeugd uit Hantum was daar in de lente al mee begonnen en om verder vandalisme en schade aan de molen (met name in brand raken) te voorkomen heeft de polder 'Oost en Westdongeradeel' de woning afgebroken.

Vanaf 1973 tot aan 1978 heeft de molen helemaal geen dienst meer gedaan en is gewoon blijven staan zoals hij stond. Door het waterschap (toen) Oost en Westdongeradeel is alles wel waterdicht gehouden, zodat het houtwerk en wat zich in de molen bevond in goede staat bleef.

In 1978 is de molen in het kader en geld van de ruilverkaveling opgeknapt en geheel maalvaardig gemaakt. Van malen kwam daarna overigens niet veel: als de molen al draaide, ging dat steeds met de vijzel uit het werk. Pas na 1990 veranderde dat, toen Oane Visser, zoon van Dirk Visser, hier werd benoemd.

De molen maalt nu ongeveer tussen de 200 en 300 uren per jaar (al naar gelang er regen valt); het te bemalen gebied bedraagt nu nog maar een 100 hectare.
De gemiddelde capaciteit is 50 m3 water per minuut. Het water wordt in de Hantumer vaart uitgeslagen waarna het naar Ezumazijl stoomt waar het door een elektrisch gemaal in (nu) het Lauwersmeer gemalen wordt.

Een paar constructiedetails: het bovenwiel is uitgevoerd met zes plooistukken. De kruisarmen zijn van eiken, de overige onderdelen zijn alle van iepen.
Vrijwel al het ijzerwerk zoals stroppen rond spil, vulhouten rond de as e. d. zijn niet met lunsen vastgezet, maar met schroefdraad en zeskante moeren, terwijl de ankers in de veldmuren vierkante moeren hebben. Dit is vanaf de bouw al zo geweest.
Fraai zijn de drie ronde gietijzeren vensters in de veldmuren. Meer door Gerrit van Wieren gebouwde molens zijn met dergelijke vensters uitgerust.

Molenaars van deze molen:
Arjen Bos (tijd.): september 1880 - oktober 1880
Reinder Jans van der Bij: oktober 1880 - 12 november 1889
Jelle Dirks Hoekstra: 12 november 1889 - 12 mei 1918
Bote Hylkema: 12 mei 1918 - 12 mei 1920
Jacobus van der Veer: 12 mei 1920 - 30 juni 1922
Johannes de Klein: 30 juni 1922 - 12 mei 1930
Dirk de Klein: (broer van Johannes) 12 mei 1930 - mei 1945
Willem Lanting: mei 1945 - augustus 1945
(N.B. van 1935 tot 1957 was deze hulpmolenaar)
Anko Veenstra: augustus 1945 - augustus 1948
Dirk Visser: augustus 1948 - 1973
Oane Visser: januari 1990 - heden
Aanvullingen
Trivia:
Tussen 1940 en 1945 zat een jodin in de molenaarswoning ondergedoken. Bij gevaar of wanneer er onverwachts iemand kwam die dat niet mocht weten verborg deze vrouw zich in het 'Jodinnenkastje'. Dat kastje viel niet op omdat het geen deur had. Een scheidingswandje tussen de grote en het kleine kastje kon verwijderd worden en zo kon men door de bergkast heen in het Jodinnekastje komen. Als de Duitsers dan in die kast keken was het daar natuurlijk behoorlijk donker en zo zag niemand dat het eindschot niet het einde van de grote kast was maar de scheidingswand tussen het Jodinnekastje en de grote kast.

© Foto: Oane Visser (4-4-2002).

© Foto: Oane Visser (1-3-2003).

© Foto: Chris van Gijs (13-5-2014).

© Foto: Chris van Gijs (13-5-2014).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: donderdag 3 juli 2014 | Foto

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Hantumermolen, Hantum home vorige pagina