Nederlandse Molendatabase  
Haarlem, Noord-Holland
Database nr. 662
Inventaris nr. NH139
Naam Schoterveense molen
Bouwjaar 16??
Type Wipmolen
Kenmerken Wipmolen
Functie Poldermolen
Ligging Schoterveenpolder 1
2023 JZ Haarlem
Rijksdriehoek X: 103594 Y: 490295
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Haarlem
Kadaster Gemeente Haarlem, sectie G, nr. 3138
Monumentennummer 19275
Landsch. waarde Tamelijk gering: staat aan diverse zijden ingebouwd en -gegroeid; redelijk tussen Z en W
Eigenaar Gemeente Haarlem sinds 1922, daarvoor de Schoterveenpolder
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Bestemming Vh. bemalen van de Schoterveenpolder, thans buiten bedrijf
Molenaar Joyce Beneker
Bezoekmogelijkheid Meestal zondag 12:00 - 16:30 en als de molen draait

© Foto: Abel van Loenen (23-1-2011).   
Constructie
Romp Ondertoren gedekt met verticale zwart geschilderde messing en groef-delen met afdeklat.
Kap Bovenhuis gedekt met verticale zwart geschilderde messing en groef delen; kap gedekt met verticale zwart geschilderde gepotdekselde beplanking.
Vlucht 20,30 m.
Wiekenvorm Oud-Hollands
Wiekverbeteringen Deze molen heeft nooit een wiekverbetering ondergaan
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Jongejansg.n.binnen??197020.30 m.
klik voor meer info Jongejansg.n.buiten??1975-
klik voor meer info Derckx0818binnen19951995aanw.20.30 m.
klik voor meer info Derckx0161buiten19751976aanw.20.30 m.
klik voor meer info Burgerg.n.binnen19711971199520.30 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Kon.Ned.Grofsmederijg.n.??aanw.-
Kruiwerk Zetelkruiwerk zonder neuten; kruihaspel
Vang Vaste Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met duim; vangstok; pal
Inrichting Open ijzeren scheprad buiten de molen; geen woning in de molen
Overbrengingen Bovenwiel 44 kammen
Bovenschijfloop 20 staven, steek 15 cm.
Onderschijfloop 23 staven
Onderwiel 67 kammen, steek 13 cm.
Overbrengingsverhouding 1,32 : 1
Versiering
Gevelsteen op de oostelijke veldmuur met de tekst:

"Dit fundament vernieuwd 20 juni 1894.
Het bestuur v/d Schoterveenpolder
C. Feije, voorzitter
W. van Schie
J.J. Nelis Cz.
Leden v/h bestuur
H.A. Wolff secr.penn"
Verwijzingen
Ten-Bruggencatenr. 00361
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Geschiedenis
De molen van de voormalige Schoterveenpolder is waarschijnlijk in het tweede kwart van de 17de eeuw gebouwd. Hij bemaalde oorspronkelijk de ca. 205 ha grote Schoterveenpolder via een lange voorboezem op het Noorder Spaarne.
Het aan de duinen grenzende relatief hoog gelegen gebied, dat later de Schoterveenpolder zou gaan vormen heeft lang een natuurlijke afwatering op het Spaarne gekend. De definitieve invoering van de windbemaling moet tegen het midden van de 17de eeuw hebben plaats gehad, waarop ook de constructie van de molen wijst.

In de tweede helft van de 19e eeuw zijn er aan de molen nogal ingrijpende herstelwerkzaamheden uitgevoerd.
Het verhaal, dat de molen in 1860 tijdens een zware storm het complete bovenhuis verspeelde, klopt niet. Raadpleging van het polderarchief wijst uit, dat het bovenhuis gedeeltelijk van de molen afschoof, vermoedelijk omdat ŽŽn van de kalven het had begeven. Het bovenhuis met gaandewerk bleef evenwel hangen, omdat de verticale roede intact bleef en de zaak overeind hield.

Omstreeks 1920 vond in de omgeving een sterke uitbreiding van de bebouwing plaats, wat tot windbelemmering leidde. Hierop werd door de gemeente Haarlem ten behoeve van de polder een nieuw elektrisch gemaal gebouwd aan de Delft, waarmee de weg vrij werd gemaakt om het gebied rond de molen te bebouwen. Voordien was dit niet mogelijk vanwege het geldende windrecht.

In 1922 kwam het gemaal gereed waarna de molen buiten bedrijf werd gesteld en overgenomen door de gemeente Haarlem. Tenslotte werd de polder in 1935 opgeheven en sindsdien draagt de gemeente zorg voor de bemaling.
Hiervoor werd later op de molenwerf een elektrisch aangedreven vijzel geplaatst, die uitmaalde op de voorwaterloop van de molen (als gevolg daarvan kon de molen niet meer worden rondgekruid). Kort na 1977 werd deze (allang buiten gebruik zijnde) vijzel met waterloop verwijderd.

Sinds 1967 werd de molen weer eens per maand in werking gesteld. Tegenwoordig gebeurt dat vaker. Hoewel de molen in principe maalvaardig is, is er van de polder zo weinig over, dat van echt malen geen sprake meer kan zijn. Wel zijn in het te bemalen gebied duikers e.d. doorgespoten, zodat er zoveel mogelijk water kan toestromen.

Constructie
De waterlopen zijn ook al eens vernieuwd, deels in 1878. In dat laatste jaar werd door de Haarlemse molenmaker Jan Bakker  het vernieuwen van een deel van de fundering, de krimp, de onderschijfloop en enige reparaties voor € 2679,- aangenomen.
Daarnaast moesten geleverd en aangebracht worden een ijzeren scheprad en dito wateras.

Bovenin elk veld van de met gepotdekselde delen gedekte toren is een veldkruis aanwezig, hetgeen gezien kan worden als een oude constructiewijze.

In de toren zijn geen aanwijzingen dat de molen ooit bewoond is geweest. Wel is het hout ervan enigszins berookt, wat erop kan duiden dat er vroeger een stookhok aanwezig was ten gerieve van de molenaar tijdens het malen.

Opmerkelijk is ook de constructie van het stormbint van het bovenhuis, waarin kruisen noch schoren noch korbelen tegen schranken aanwezig zijn.
Het totaalbeeld dat de molen biedt doet vermoeden dat bij oorspronkelijk van de 17de eeuw dateert.

Bij de laatste restauratie (1996) is de molen in iets soberder tinten geteerd; het uiterlijk is daardoor wat 'Noord-Hollandser' geworden.

In 2009 kon een tijd niet gemalen worden vanwege verzakkingen van het scheprad. Eind 2009 werden alle wiggen e.d. van de buitenstoel vervangen, zodat het scheprad weer recht hing en er weer sprake was van een maalvaardige molen. Ook werd een balk in het bovenhuis versterkt met kunsthars en een mantelstijl in de ondertoren vervangen.

Aanvullingen
Over de naam:
Deze molen wordt vernoemd naar de vm. polder die hij kon bemalen. Ook wordt de molen wel aangeduid als "De Stoop", waarmee de laatste vakmolenaar Van der Stoop wordt bedoeld.
Uniek aan deze molen:
Deze molen heeft van de 'volwassen' molens in Nederland het, in verhouding tot het wiekenkruis, snelst draaiende scheprad. De molen kan in theorie (een polder is er feitelijk niet meer) enorm veel water verzetten.

© Foto's: Ans de Goede-Stam (16-5-2010).

© Foto's: Abel van Loenen (17-6-2012).

© Mijn oma Van der Stoop met o.a. mijn moeder en ik in haar armen.
Foto 1946, verzameling P. van der Stoop.

© Mijn oma Van der Stoop met haar toenmalige kleinkinderen. Later zijn er nog wat bij gekomen.
Foto 1946, verzameling P. van der Stoop.

© Foto uit de oude doos in de periode dat de biotoop nog goed te noemen was!
Foto: ingezonden door Arie Hoek.
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: maandag 30 december 2013 | Foto

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Schoterveense molen, Haarlem home vorige pagina