Nederlandse Molendatabase
Haarlem, Noord-Holland
662
Schoterveense molen
16??
Wipmolen
Wipmolen
Poldermolen
Schoterveenpolder 1
2023 JZ Haarlem
X: 103594 Y: 490295
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Haarlem
Gemeente Haarlem, sectie G, nr. 3138
Gemeente Haarlem
Gemeente Haarlem is eigenaar sinds 1922, daarvoor de Schoterveenpolder.
Maalvaardig
2014: 25.001
Vh. bemalen van de Schoterveenpolder, thans buiten bedrijf
Joyce Beneker
Meestal zondag 12:00 - 16:30 en als de molen draait
Tamelijk gering: staat aan diverse zijden ingebouwd en -gegroeid; redelijk tussen Z en W
NH139
00361
19275
Constructie
Ondertoren gedekt met verticale zwart geschilderde messing en groef-delen met afdeklat.
Bovenhuis gedekt met verticale zwart geschilderde messing en groef delen; kap gedekt met verticale zwart geschilderde gepotdekselde beplanking.
20,30 m.
Oud-Hollands
Deze molen heeft nooit een wiekverbetering ondergaan.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Pos. bouw Jaar Steek Positie Verdw. Lengte
klik voor meer info Jongejans g.n. binnen ? ? binnen 1970 20.30
klik voor meer info Jongejans g.n. buiten ? ? buiten 1975
klik voor meer info Derckx 0818 binnen 1995 1995 binnen aanw. 20.30
klik voor meer info Derckx 0161 buiten 1975 1976 buiten aanw. 20.30
klik voor meer info Burger g.n. binnen 1971 1971 binnen 1995 20.30
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Kon.Ned.Grofsmederij g.n. ? ? aanw.
Zetelkruiwerk zonder neuten; kruihaspel
Vaste Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met duim; vangstok; pal
Open ijzeren scheprad buiten de molen; geen woning in de molen
Bovenwiel 44 kammen
Bovenschijfloop 20 staven, steek 15 cm.
Onderschijfloop 23 staven
Onderwiel 67 kammen, steek 13 cm.
Overbrengingsverhouding 1,32 : 1
Gevelsteen op de oostelijke veldmuur met de tekst:
Dit fundament vernieuwd 20 juni 1894.
Het bestuur v/d Schoterveenpolder
C. Feije, voorzitter
W. van Schie
J.J. Nelis Cz.
Leden v/h bestuur
H.A. Wolff secr.penn"
Verwijzingen
bezoek allemolens.nl voor historische foto’s en documenten.
Geschiedenis
De molen van de voormalige Schoterveenpolder is waarschijnlijk in het tweede kwart van de 17de eeuw gebouwd. Hij bemaalde oorspronkelijk de ca. 205 ha grote Schoterveenpolder via een lange voorboezem op het Noorder Spaarne.
Het aan de duinen grenzende relatief hoog gelegen gebied, dat later de Schoterveenpolder zou gaan vormen heeft lang een natuurlijke afwatering op het Spaarne gekend. De definitieve invoering van de windbemaling moet tegen het midden van de 17de eeuw hebben plaats gehad, waarop ook de constructie van de molen wijst.

Het verhaal, dat de molen in 1860 tijdens een zware storm het complete bovenhuis zou hebben verspeeld, klopt niet. Raadpleging van het polderarchief wijst uit, dat het bovenhuis gedeeltelijk van de molen afschoof, vermoedelijk omdat één van de kalven het had begeven, maar vervolgens bleef hangen, omdat de verticale roede intact bleef en de zaak overeind hield.

Omstreeks 1920 vond in de omgeving een sterke uitbreiding van de bebouwing plaats, wat tot windbelemmering leidde. Hierop werd door de gemeente Haarlem ten behoeve van de polder een nieuw elektrisch gemaal gebouwd aan de Delft, waarmee de weg vrij werd gemaakt om het gebied rond de molen te bebouwen. Voordien was dit niet mogelijk vanwege het geldende windrecht.

In 1922 kwam het gemaal gereed waarna de molen buiten bedrijf werd gesteld en overgenomen door de gemeente Haarlem. Tenslotte werd de polder in 1935 opgeheven en vanaf dat moment droeg de gemeente zorg voor de bemaling.
Hiervoor werd later op de molenwerf een elektrisch aangedreven vijzel geplaatst, die uitmaalde op de voorwaterloop van de molen (als gevolg daarvan kon de molen niet meer worden rondgekruid). Kort na 1977 werd deze (allang buiten gebruik zijnde) vijzel met waterloop verwijderd.

Al die tijd bleef de molen in behoorlijke staat; gedraaid werd er niet echt: het wiekenkruis werd zo nu en dan in een andere stand gezet. Pas vanaf 1967 werd er weer gedraaid: eens in de maand liet Henk Borst (van De Woudaap te Krommenie) de molen draaien. Vanaf ca. 1988 zorgt de Stichting Molens Zuid-Kennemerland dat er gedraaid wordt.

Hoewel de molen in principe maalvaardig is, is er van de polder zo weinig over, dat van echt malen geen sprake meer kan zijn. Wel zijn in het te bemalen gebied duikers e.d. doorgespoten, zodat er zoveel mogelijk water kan toestromen.

Technische details
De waterlopen zijn ook al eens vernieuwd, deels in 1878. In dat laatste jaar werd door de Haarlemse molenmaker Jan Bakker het vernieuwen van een deel van de fundering, de krimp, de onderschijfloop en enige reparaties voor ƒ 2679,- aangenomen. Daarnaast moesten geleverd en aangebracht worden een ijzeren scheprad en dito wateras.

Bovenin elk veld van de met gepotdekselde delen gedekte toren is een veldkruis aanwezig, hetgeen gezien kan worden als een oude constructiewijze.
In de toren zijn geen aanwijzingen dat de molen ooit bewoond is geweest. Wel is het hout ervan enigszins berookt, wat erop kan duiden dat er vroeger een stookhok aanwezig was ten gerieve van de molenaar tijdens het malen.
Opmerkelijk is ook de constructie van het stormbint van het bovenhuis, waarin kruisen noch schoren noch korbelen tegen schranken aanwezig zijn.
Het totaalbeeld dat de molen biedt doet vermoeden dat bij oorspronkelijk van de 17de eeuw dateert.

Twee keer, in 1970 en 1975, verspeelde deze molen tijdens het malen een houten roede. In beide gevallen werd daarna een metalen roede gestoken. Bij de tweede roedebreuk raakte ook de vrij nieuwe ijzeren roede beschadigd, omdat die van de vallende houten roede een tik kreeg.

Bij de laatste restauratie (1996) is de molen in iets soberder tinten geteerd; het uiterlijk is daardoor wat 'Noord-Hollandser' geworden.

In 2009 kon een tijd niet gemalen worden vanwege verzakkingen van het scheprad. Eind 2009 werden alle wiggen e.d. van de buitenstoel vervangen, zodat het scheprad weer recht hing en er weer sprake was van een maalvaardige molen. Ook werd een balk in het bovenhuis versterkt met kunsthars en een mantelstijl in de ondertoren vervangen.

Aanvullingen

Deze molen wordt vernoemd naar de vm. polder die hij kon bemalen. Ook wordt de molen wel aangeduid als „De Stoop", waarmee de laatste vakmolenaar Van der Stoop wordt bedoeld.

Deze molen heeft van de 'volwassen' molens in Nederland het, in verhouding tot het wiekenkruis, snelst draaiende scheprad. De molen kan in theorie (een polder is er feitelijk niet meer) enorm veel water verzetten.
Overige foto's
Schoterveense molen, Haarlem, Foto's: Ans de Goede-Stam (16-5-2010).
© Foto's: Ans de Goede-Stam (16-5-2010).
Schoterveense molen, Haarlem, Foto's: Abel van Loenen (17-6-2012).
© Foto's: Abel van Loenen (17-6-2012).

Bezoek allemolens.nl voor historische foto’s van deze molen.
Draag zelf bij
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Schoterveense molen, Haarlem home vorige pagina