Nederlandse Molendatabase
Haarlem-Schalkwijk, Noord-Holland
661
De Kleine Molen / De Hommel
1879 / 1972 / 1991
Grondzeiler
Achtkante Molen
Poldermolen
Hommeldijk 20
2036 ER Haarlem
X: 104920 Y: 484028
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Haarlem
Gemeente Haarlem, sectie Y, nr. 427
Gemeente Haarlem
Gemeente Haarlem is eigenaar sinds 1-08-1968. Daarvoor de Vereenigde Groote en Kleine polders vanaf de bouw.
Draaivaardig
Vh. bemalen van de Vereenigde Groote en Kleine polders, thans buiten bedrijf
M.C. Boeree
023-5351813
In de regel als de molen draait
Groot; fraai gelegen bij een recreatieplas
NH143
01775
19874
Constructie
Grenen achtkant, gedekt met riet, op lage voet. De onderste ca. 2 meter gedekt met geverfde gepotdekselde planken.
Gedekt met riet
16,15 m.
Oud-Hollands
Deze molen heeft nooit een wiekverbetering ondergaan
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Pos. bouw Jaar Steek Positie Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx 0665 buiten 1990 1991 buiten aanw. 16.15
klik voor meer info Derckx 0078 binnen 1972 1972 binnen aanw. 16.15
klik voor meer info Jongejans g.n. buiten 1964 1964/1972 buiten 1989 16.25
klik voor meer info Jongejans g.n. binnen 1964 1964 binnen 1972 16.25
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info De Prins van Oranje 1220 1879 1879? aanw.
Neutenkruiwerk; kruihaspel met acht spaken
Losse Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met duim; vangstok; pal
De inrichting is na de brand van 1967 niet meer hersteld. Oorspronkelijk een houten vijzel.
Bovenwiel 41 kammen, steek 13 cm. Rest gaandewerk niet meer aanwezig. N.B. dit bovenwiel is een oud tussenaandrijfwiel uit 'De Duinjager' te Zaandam.

Volgens bouwbestek 1879:
Bovenwiel 55 kammen
Bovenbonkelaar 29 kammen
Onderwiel 33 kammen
Vijzelwiel 29 kammen
Overbrengingsverhouding 1 : 2,16
Willem Rus, Oude Niedorp (1879)
C.W. Fray, Westzaan (1972)
Fa. Hercules, Haarlem (1991)
Eenvoudige baard, groen geschilderd, wit afgebiesd, met daarop de jaartallen 1879, 1972 en 1990.
Op de windpeluw een bord met de naam 'De Hommel'.
Verwijzingen
Geschiedenis
Op 14 mei 1879 werd besloten de Kleine Polder onder Haarlemmerliede en Spaarnwoude weer van een eigen windmolen te voorzien. Tot dan toe werd die polder bemalen door de molen van de Grote Polder en stond er in voor de (iets lager gelegen) Kleine Polder een grote weidemolen. Kennelijk voldeed die situatie niet.
De bouw werd reeds op 31 mei 1879 aangenomen door Willem Rus, molenmaker te Nieuwe Niedorp, voor een bedrag van ƒ 7.700,-.

De Kleine Molen is in 1944 buiten bedrijf gekomen, toen zowel de Grote als de Kleine polder op last van de Duitse bezetter onder water moesten worden gezet. Het gemaal van de Grote polder werd onklaar gemaakt; uit de molenwielen werden alle kammen verwijderd.
Direct na de bevrijding heeft de molen mogelijk nog meegeholpen om de ondergelopen polders weer droog te malen, maar spoedig werd de houten vijzel afgekeurd. In de molen werd een elektromotor met stalen vijzel (capaciteit 5,4 m3 p.m.) aangebracht. De molen zelf was niet meer maalvaardig, stond stil en raakte in verval.

In 1963/'64 volgde een grote uitwendige restauratie door molenmaker Jongejans (Westzaan): nieuwe staart en (houten) roeden. Gedraaid werd er evenwel nooit en ook een bliksembeveiliging was niet aanwezig!

Op 31 maart 1967 werd de molen door de bliksem getroffen en raakte hij in brand. De schade was enorm maar de molen bleef overeind: uitgebrand en geheel verkoold zou hij tot het voorjaar van 1972 zo blijven staan. In 1968 was de polder als bestuurlijke eenheid opgeheven en had de gemeente Haarlem de rechten en plichten overgenomen. De bemaling geschiedde inmiddels via een nieuw met pompen uitgerust elektrisch gemaal, op een geheel andere plaats dan de molen.

De restauratie van 1972/'73 voltrok zich tamelijk apart: molenmaker Fray liet het achtkant wegtakelen op een dekschuit en vervoerde het naar zijn werkplaats in Westzaan. Zo restaureerde hij de molen als het ware in zijn achtertuin.
Het oude grenen achtkant werd vrijwel geheel weer gebruikt; ook de houten buitenroede en de ijzeren bovenas hadden de brand overleefd. De kap werd geheel vernieuwd, evenals de staart.
Nadat de molen was hersteld, werd deze in onderdelen teruggezet op zijn fundering en ter plekke verder draaivaardig gemaakt. Een nieuwe gelaste binnenroede werd gestoken; zo heeft deze molen nog jaren gefunctioneerd met een ijzeren en een houten roede.

Maalvaardig werd de molen niet meer; de tijd leek er nog niet rijp voor; de molen hoefde slechts te dienen als landschapsverfraaiend element.
Nieuw voor die tijd, zeker in Haarlem, was het begrip vrijwillig molenaar. Cees van Dijk, vervroegd gepensioneerd en toe aan een nieuwe uitdaging, was net geslaagd voor zijn examen en kon op deze molen meteen aan de slag. Het werd een enorm succes, ook al omdat Van Dijk zijn kennis met anderen wilde delen en diverse personen liefde voor molens en molenaarschap bijbracht.

Helaas moest de molen in 1985 worden stilgezet: voornaamste probleem werd het sterke verzakken van de molen, maar ook bleek de kwaliteit van het herstel uit 1972 hier en daar duidelijk onvoldoende. In 1989 werden de roeden gestreken.

In 1990 volgde een nieuwe restauratie: een grote herziening van de fundering; daarnaast werden nieuwe buitenroede en middelbalk geplaatst (de oude houten bleek veel slechter dan gedacht). Sinds 1991 draaide de Hommel weer regelmatig op vrijwillige basis.

Oorspronkelijk was deze molen nagenoeg geheel gemaakt van grenenhout en kruide de kap op houten rollen. In 1973 is een geheel nieuwe kap gemaakt, die sindsdien op klossen kruit. Met uitzondering van het (van elders afkomstige) bovenwiel en de (na de brand schoongekrabde) koningspil zijn er geen gaande werken meer aanwezig. Slechts de kleine, uit 1945 daterende, motorvijzel ligt, in slechte staat, nog steeds in de achterwaterloop.

Molenaars van De Kleine Molen:
  • ? (1880 - 1893)
  • S. van Wetering (1893 -1898 (overleden))
  • P. van Wetering (1898 - 1900 (eervol ontslag))
  • Jan van Bruggen (1900 - 1905 (eervol ontslag))
  • J.P. Buijs (1905 - 1906 (eervol ontslag))
  • C. Buijs (1906 - ?)
  • G. van Opzeeland (? - 1930 (overleden))
  • P. van Opzeeland (1930 - 1934 (overleden))
  • Jaap van Opzeeland (1934 - 13-8-1945 (eervol ontslag))
  • Th.A. Mesman, machinist (1945(?) - 1964 (eervol ontslag))
  • O.N. Huiberts, machinist (1964 - 1967).
Molen en daarmee gemaal verbrand na blikseminslag.
N.B. Dhr. Huiberts kreeg 1 augustus 1968 eervol ontslag naar aanleiding van de opheffing van de polder.
Aanvullingen

In 1972 is de naam „De Hommel" bedacht door de Zaanse molenaar C. Krijt sr. Best aardig, vanwege de dikke en korte romp, maar historisch gezien niet juist. In het polderarchief wordt steeds de aanduiding „De Kleine Molen" gebruikt. De molen bemaalde namelijk de Kleine Polder.
Overige foto's
De Kleine Molen / De Hommel, Haarlem-Schalkwijk, Foto: Rein Arler (5-7-2004).
© Foto: Rein Arler (5-7-2004).
De Kleine Molen / De Hommel, Haarlem-Schalkwijk, Let op de brandsporen op achtkantstijl en korbeel.  Foto's: Rob Pols (11-10-2009).
© Let op de brandsporen op achtkantstijl en korbeel.
Foto's: Rob Pols (11-10-2009).
De Kleine Molen / De Hommel, Haarlem-Schalkwijk, Foto links: Jos van Schooten (4-6-2011) - Foto rechts: Rein Arler (09-08-2004).
© Foto links: Jos van Schooten (4-6-2011) - Foto rechts: Rein Arler (09-08-2004).
De Kleine Molen / De Hommel, Haarlem-Schalkwijk, Foto: Piet Glasbergen (14-1-2013).
© Foto: Piet Glasbergen (14-1-2013).
De Kleine Molen / De Hommel, Haarlem-Schalkwijk, Foto: Piet Glasbergen (14-1-2013).
© Foto: Piet Glasbergen (14-1-2013).
De Kleine Molen / De Hommel, Haarlem-Schalkwijk, Foto: Frank Hendriks (25-1-2015).
© Foto: Frank Hendriks (25-1-2015).

Bezoek allemolens.nl voor historische foto’s van deze molen.
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: dinsdag 24 februari 2015 | Eigenaar Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Kleine Molen / De Hommel, Haarlem-Schalkwijk home vorige pagina