Nederlandse Molendatabase
Haarlem-Schalkwijk, Noord-Holland
Database nr. 661
Inventaris nr. NH143
Ten-Bruggencatenr. 01775
Naam De Kleine Molen / De Hommel
Bouwjaar 1879 / 1972 / 1991
Type Grondzeiler
Kenmerken Achtkante Molen
Functie Poldermolen
Ligging Hommeldijk 20
2036 ER Haarlem
Rijksdriehoek X: 104920 Y: 484028
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Haarlem
Kadaster Gemeente Haarlem, sectie Y, nr. 427
Monumentennummer 19874
Landsch. waarde Groot; fraai gelegen bij een recreatieplas
Eigenaar Gemeente Haarlem sinds 1-08-1968. Daarvoor de Vereenigde Groote en Kleine polders.
Bedrijfsvaardigheid Draaivaardig
Bestemming Vh. bemalen van de Vereenigde Groote en Kleine polders, thans buiten bedrijf
Molenaar M.C. Boeree
Telefoon 023-5351813
Bezoekmogelijkheid In de regel als de molen draait

Foto: Jos van Schooten (4-6-2011).
Constructie
Romp Grenen achtkant, gedekt met riet, op lage voet. De onderste ca. 2 meter gedekt met geverfde gepotdekselde planken.
Kap Gedekt met riet
Vlucht 16,15 m.
Wiekenvorm Oud-Hollands
Wiekverbeteringen Deze molen heeft nooit een wiekverbetering ondergaan
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx0665buiten19901991aanw.16.15 m.
klik voor meer info Derckx0078binnen19721972aanw.16.15 m.
klik voor meer info Jongejansg.n.buiten19641964/1972198916.25 m.
klik voor meer info Jongejansg.n.binnen19641964197216.25 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info De Prins van Oranje122018791879?aanw.-
Kruiwerk Neutenkruiwerk; kruihaspel met acht spaken
Vang Losse Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met duim; vangstok; pal
Inrichting De inrichting is na de brand van 1967 niet meer hersteld. Oorspronkelijk een houten vijzel.
Overbrengingen Bovenwiel 41 kammen, steek 13 cm. Rest gaandewerk niet meer aanwezig. N.B. dit bovenwiel is een oud tussenaandrijfwiel uit 'De Duinjager' te Zaandam.

Volgens bouwbestek 1879:
Bovenwiel 55 kammen
Bovenbonkelaar 29 kammen
Onderwiel 33 kammen
Vijzelwiel 29 kammen
Overbrengingsverhouding 1 : 2,16
Molenmaker Willem Rus, Oude Niedorp (1879)
C.W. Fray, Westzaan (1972)
Fa. Hercules, Haarlem (1991)
Versiering
Eenvoudige baard, groen geschilderd, wit afgebiesd, met daarop de jaartallen 1879, 1972 en 1990.
Op de windpeluw een bord met de naam 'De Hommel'.
Verwijzingen
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger Kleine Polder, De Kleine Molen, Haarlem (v/h Zuid-Schalkwijk)
Geschiedenis
Op 14 mei 1879 werd besloten de Kleine Polder onder Haarlemmerliede en Spaarnwoude weer van een eigen windmolen te voorzien. Tot dan toe werd die polder bemalen door de molen van de Grote Polder en stond er in voor de (iets lager gelegen) Kleine Polder een grote weidemolen. Kennelijk voldeed die situatie niet.
De bouw werd reeds op 31 mei 1879 aangenomen door Willem Rus, molenmaker te Nieuwe Niedorp, voor een bedrag van ƒ 7.700,-.

De Kleine Molen is in 1944 buiten bedrijf gekomen, toen zowel de Grote als de Kleine polder op last van de Duitse bezetter onder water moesten worden gezet. Het gemaal van de Grote polder werd onklaar gemaakt; uit de molenwielen werden alle kammen verwijderd.
Direct na de bevrijding heeft de molen mogelijk nog meegeholpen om de ondergelopen polders weer droog te malen, maar spoedig werd de houten vijzel afgekeurd. In de molen werd een elektromotor met stalen vijzel (capaciteit 5,4 m3 p.m.) aangebracht. De molen zelf was niet meer maalvaardig, stond stil en raakte in verval.

In 1963/64 volgde een grote uitwendige restauratie door molenmaker Jongejans (Westzaan): nieuwe staart en (houten) roeden. Gedraaid werd er evenwel nooit en ook een bliksembeveiliging was niet aanwezig.

Op 31 maart 1967 werd de molen door de bliksem getroffen en raakte hij in brand. De schade was enorm maar de molen bleef overeind: uitgebrand en geheel verkoold zou hij tot het voorjaar van 1972 zo blijven staan. In 1968 was de polder als bestuurlijke eenheid opgeheven en had de gemeente Haarlem de rechten en plichten overgenomen. De bemaling geschiedde inmiddels via een nieuw met pompen uitgerust elektrisch gemaal, op een geheel andere plaats dan de molen.

De restauratie van 1972/73 voltrok zich tamelijk apart: molenmaker Fray liet het achtkant wegtakelen op een dekschuit en vervoerde het naar zijn werkplaats in Westzaan. Zo restaureerde hij de molen als het ware in zijn achtertuin.
Het oude grenen achtkant werd vrijwel geheel weer gebruikt; ook de houten buitenroede en de ijzeren bovenas hadden de brand overleefd. De kap werd geheel vernieuwd, evenals de staart.
Nadat de molen was hersteld, werd deze in onderdelen teruggezet op zijn fundering en ter plekke verder draaivaardig gemaakt. Een nieuwe gelaste binnenroede werd gestoken; zo heeft deze molen nog jaren gefunctioneerd met een ijzeren en een houten roede.

Maalvaardig werd de molen niet meer; de tijd leek er nog niet rijp voor; de molen hoefde slechts te dienen als landschapsverfraaiend element.
Nieuw voor die tijd, zeker in Haarlem, was het begrip vrijwillig molenaar. Cees van Dijk, vervroegd gepensioneerd en toe aan een nieuwe uitdaging, was net geslaagd voor zijn examen en kon op deze molen meteen aan de slag. Het werd een enorm succes, ook al omdat Van Dijk zijn kennis met anderen wilde delen en diverse personen liefde voor molens en molenaarschap bijbracht.

Helaas moest de molen in 1985 worden stilgezet: voornaamste probleem werd het sterke verzakken van de molen, maar ook bleek de kwaliteit van het herstel uit 1972 hier en daar duidelijk onvoldoende. In 1989 werden de roeden gestreken.

In 1990 volgde een nieuwe restauratie: een grote herziening van de fundering; daarnaast werden nieuwe buitenroede en middelbalk geplaatst (de oude houten bleek veel slechter dan gedacht). Sinds 1991 draaide de Hommel weer regelmatig op vrijwillige basis.

Oorspronkelijk was deze molen nagenoeg geheel gemaakt van grenenhout en kruide de kap op houten rollen. In 1973 is een geheel nieuwe kap gemaakt, die sindsdien op klossen kruit. Met uitzondering van het (van elders afkomstige) bovenwiel en de (na de brand schoongekrabde) koningspil zijn er geen gaande werken meer aanwezig. Slechts de kleine, uit 1945 daterende, motorvijzel ligt, in slechte staat, nog steeds in de achterwaterloop.

Molenaars van De Kleine Molen:
  • ? (1880 - 1893)
  • S. van Wetering (1893 -1898 (overleden))
  • P. van Wetering (1898 - 1900 (eervol ontslag))
  • Jan van Bruggen (1900 - 1905 (eervol ontslag))
  • J.P. Buijs (1905 - 1906 (eervol ontslag))
  • C. Buijs (1906 - ?)
  • G. van Opzeeland (? - 1930 (overleden))
  • P. van Opzeeland (1930 - 1934 (overleden))
  • Jaap van Opzeeland (1934 - 13-08-1945 (eervol ontslag))
  • Th.A. Mesman, machinist (1945(?) - 1964 (eervol ontslag))
  • O.N. Huiberts, machinist (1964 - 1967).
Molen en daarmee gemaal verbrand na blikseminslag.
N.B. Dhr. Huiberts kreeg 1 augustus 1968 eervol ontslag naar aanleiding van de opheffing van de polder.
Aanvullingen
Over de naam:
In 1972 is de naam 'De Hommel' bedacht door de Zaanse molenaar C. Krijt sr. Best aardig, vanwege de dikke en korte romp, maar historisch gezien niet juist. In het polderarchief wordt steeds de aanduiding "de Kleine Molen" gebruikt. De molen bemaalde namelijk de Kleine Polder.
Overige foto's

© Foto: Rein Arler (5-7-2004).

© Let op de brandsporen op achtkantstijl en korbeel.
Foto's: Rob Pols (11-10-2009).

© Foto links: Jos van Schooten (4-6-2011) - Foto rechts: Rein Arler (09-08-2004).

© Foto: Piet Glasbergen (14-1-2013).

© Foto: Piet Glasbergen (14-1-2013).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: woensdag 5 november 2014 | Geschiedenis

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Kleine Molen / De Hommel, Haarlem-Schalkwijk home vorige pagina