Versiering

Eenvoudige baard, wit geverfd, rood afgebiesd, met het opschrift
Molen ' Edens'

Verwijzingen

Eigen website	Molen Edens / De Volharding
Ten-Bruggencatenr.	00570
Voorganger	Molen Edens voorganger, Winschoten

Geschiedenis

De molen werd in 1763 gebouwd in opdracht van de echtelieden Jurrien Balles en Antje Gerbrands. Latere eigenaren waren Jan Joesten, G. Eikema en vanaf 1855 tot 1960 diverse generaties van de familie Edens. In 1960 werd de gemeente Winschoten eigenaar.

De molen is in 1870 op een heel merkwaardige manier verhoogd, d.w.z. het houten achtkant is blijven staan. Terwijl het metselwerk gestaag voortschreed, werden de veldkruizen en de korbelen verwijderd, zodat de achtkantstijlen met de houtverbindingen van de legeringsbalken in het metselwerk zijn opgenomen. Aan de bovenkant is het achtkant nagenoeg verticaal verlengd, vandaar de slanke "flessenhals". De stelling ligt als gevolg van de verbouwing tussen 2 zolders in.
In de laatste kwart eeuw voor de restauratie van 1984/'85 was de molen door het wegrotten van de achtkantstijlen in de verhoogde stenen onderbouw erg instabiel geworden, zodat er een draaiverbod van kracht is geweest. De tussenzoomlatten waren daarom op de voorkantvan de heklatten getimmerd!
De molen is in 1985 ingrijpend gerestaureerd; er is o.m. een compleet nieuw gevlucht aangebracht. Tot die tijd was een Van Bussel-systeem aanwezig, dat grotendeels in hout was uitgevoerd. Ook de kap is toen geheel vernieuwd.
Zijn laatste opvallende verbouwing vond plaats in 2006/2007: vanwege de bouw van appartementen werd de molen drie meter verhoogd. De gehele molen werd opgevijzeld en verder ondermetseld.

De molen is in het verleden zeer intensief gebruikt en daardoor is de inrichting vaak gewijzigd. Oorspronkelijk ingericht als pelmolen werd dit, na de opheffing van de belasting op het gemaal, een korenmolen (na 1855). In 1880 werd een meelfabriekje met aanvankelijk een stoommachine aangebouwd (Dit is omstreeks 1976 , tezamen met een een groot graanpakhuis, weer afgebroken).
Opmerkelijk: tot de Tweede Wereldoorlog had Winschoten, procentueel gezien, na Amsterdam de grootste Joodse gemeenschap van Nederland. Op deze molen werd vroeger, in overeenstemming met de koosjere spijswetten, veel gemalen onder toezicht van het Joodse rabbinaat.

Doot alle verbouwingen kent de constructie enige merkwaardigheden: de vloer van de huidige steenzolder ligt op halve hoogte van de stellingdeuren. De kuipdeksels van het westelijke koppel maalstenen liggen gelijk met de zoldervloer, waarin de schudschoe is uitgespaard. Lastig om de loper zonder steenkraan open te leggen! Verder kan het opgeveegde (of opgewaaide) stof (per ongeluk) zó van de vloer in het kropgat vallen! Het noordwestelijke koppel maalstenen ligt wel normaal op de steenzolder.
Zeldzaam voor de provincie Groningen: deze molen heeft, net als 'De Liefde' te Uithuizen, geen bovenbonkelaar, maar een schijfloop.

De 18e eeuwse molenaarswoning heeft alle in- en uitwendige verbouwingen van molen Edens overleefd en staat nog steeds naast de molen.

Aanvullingen

Over de naam:
De molen is, ter onderscheiding van de andere molens in Winschoten, vernoemd naar zijn laatste particuliere eigenaar.
'De Volharding' is ook wel bekend, maar stellig minder algemeen dan de eerste naam.

Literatuurverwijzingen:
M.E. van Doornik, Verrassend Winschoten: Molen Edens, in: Molenwereld nr. 6 (2004), pp. 238 - 243
B. Oomkens, de molenaars Edens, in Molenwereld nr. 6 (2004), p.246.
J.S. Bakker, De raadselachtige achtergronden van een mysterieuze molen, in: Molenwereld nr. 9 (2004), pp. 306 - 313.

---

Laatst bijgewerkt: maandag 30 augustus 2010