Nederlandse Molendatabase  
Zoeterwoude-Dorp, Zuid-Holland
Database nr. 1149
Inventaris nr. ZH066
Naam Zelden van Passe /
De Westeinder
Bouwjaar 1642
Type Grondzeiler
Kenmerken Achtkante Molen
Functie Poldermolen
Ligging Aan de Meerburger Wetering; ca. 300 m. ten westen van Zoeterwoude-Dorp
Rijksdriehoek X: 92882 Y: 459782
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Zoeterwoude
Kadaster Gemeente Zoeterwoude, sectie E, nr. 551
Monumentennummer 41061
Landsch. waarde Wordt steeds minder belangrijk door beplantingen aan de overzijde van de snelweg A4. Sinds 2005 werken twee dichtbij de molen geplaatste kolossale windturbines sterk verkleinend.
Inmiddels (begin 2013) lijkt verplaatsing onvermijdelijk.
Eigenaar Rijnlandse Molenstichting sinds 1961; daarvoor de Grote Westeinder polder
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Bestemming Bemalen van de Groote Westeindsche Polder, thans op vrijwillige basis
Molenaar F. Boot
Telefoon 071-5804899
Bezoekmogelijkheid Niet te bezichtigen

© Foto: Rob Pols (6-5-2008).   
Constructie
Romp Eiken achtkant, gedekt met riet, op lage voet
Kap Gedekt met riet
Vlucht 27,40 / 27,50 m.
Wiekenvorm Oud-Hollands
Wiekverbeteringen Deze molen heeft nooit een wiekverbetering ondergaan.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Straathof0114binnen19961996aanw.27.40 m.
klik voor meer info Straathof0115buiten19961996aanw.27.50 m.
klik voor meer info Pot1268binnen18811881?199627.50 m.
klik voor meer info Pot1109buiten18781880199627.50 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info De Prins van Oranje046818671891aanw.05.72 m.
Kruiwerk 50 houten rollen; kruirad
Vang Losse Vlaamse blokvang uit vijf stukken; vangbalk met haak; vangtrommel; kneppel
Inrichting IJzeren scheprad in de molen (Ø 5,90 m.; breedte 0,60 m.)
Woning in de molen
Overbrengingen Bovenwiel 65 kammen
Bovenschijfloop 31 staven, steek 13,8 cm.
Onderschijfloop 19 staven
Onderwiel 92 kammen, steek 13,6 cm.
Overbrengingsverhouding 2,31 : 1
Molenmaker Adriaen Jacobszn. Butterma, Bodegraven (1642)
Versiering
Fraaie baard (1962), donkergroen geverfd met o.m. het in sierlijke letters vermelde opschrift 'Zelden van Passe' en, tussen de koppen van voeghouten en steunder, 'Anno' en '1642'.

In de molen zijn diverse inscripties aanwezig, met name wat de familie Kerkvliet betreft, die vijf generaties hier molenaar was (1771 - 1915).
Verwijzingen
Ten-Bruggencatenr. 00984
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Geschiedenis
In 1641 werden negen kleine poldertjes samengevoegd en vervolgens in 1642 een 'bequame' molen gebouwd. De nieuwe molen moest in staat zijn de gehele polder droog te houden. EŽn van de opzichters bij de oplevering was de bekende Leidse stadsbouwmeester Arent van 's Gravenzande.
In eerste instantie was deze molen uitgevoerd als binnenkruier.

Opmerkelijk is, dat deze grote molen zeer lang met een houten as heeft gemalen. Pas in 1891, toen de Zoeterwoudse molenmaker A.P. Vreeburg de kap vrijwel geheel vernieuwde, is een gebruikte gietijzeren as gestoken. Deze werd verkregen via sloper A. van de Weg uit Dordrecht. Eerder waren al wel twee ijzeren Potroeden gestoken.

Tot 1952 bemaalde de molen de Groote Westeindsche polder; toen werd het laatste sluisje van de polder gesloopt. Op die plek, aan de Verlaatweg, werd een nieuw gemaal gebouwd waardoor de molen buiten gebruik kwam.

In 1961 werd de inmiddels vervallen molen eigendom van de Rijnlanse Molenstichting en direct volgde een hoognodige restauratie, uitgevoerd door Jan de Gelder uit Oegstgeest. Belangrijk was ook, dat het rietdek geheel werd hersteld. Dat was inmiddels, met name op ZW, vrijwel verdwenen!

In 1996 volgde een nieuwe grote herstelbeurt, waarbij onder meer beide roeden werden vervangen.

Geleidelijkaan is de omgeving van de molen verslechterd: aan de overzijde van de snelweg A4 werd een recreatiebos aangelegd, dat inmiddels behoorlijk hoog is geworden. In 2005 werden betrekkelijk dichtbij deze molen kort na elkaar twee grote moderne windturbines neergezet die de aanblik op de molen en diens dominerende positie vanaf de A4 grondig hebben bedorven.
Plannen voor nieuwe wegenaanleg lijken begin 2013 verplaatsing onvermijdelijk te maken.

Molenaars van deze molen:
Jacobus 'Lange Jaap' Kerkvliet (1869 - 1915)
Willem Borst (1915 -1952). Daarna als machinist.
Na de restauratie van 1962 gebruikte Borst weer vaak de windkracht en liet het gemaal dan liever staan! Willem Borst overleed op 19 september 1972 in het zomerhuisje naast de molen.

Ten tijde van Jaap Kerkvliets molenaarschap werd deze bij afwezigheid nogal eens vervangen door N. van den Akker, die hiervoor een vergoeding ontving van € 0,20 per maaluur. Kerkvliet had een jaarsalaris van € 140,- (later € 156,-) maar vulde dat aan door het verrichten van allerlei werkzaamheden voor de polder.
Aanvullingen
Over de naam:
Formeel wordt deze molen aangeduid als "De Westeinder", naar de polder die hij nog steeds kan bemalen. Evenwel is de naam "Zelden van Passe", zoals die op de baard staat, gebruikelijker geworden. Volgens overlevering is de naam 'Zelden van Passe' ontstaan, omdat de molenaar enerzijds het peil van de polder zo laag mogelijk moest houden, maar anderzijds ook niet te laag, omdat de boeren dan niet met hun schuiten door de sloten konden varen. Je kon het iedereen dus maar 'zelden van passe' maken.
Meer molens hebben een dergelijke naam gehad: de molen van de Zuiderpolder te Haarlemmerliede werd 'Zeldenpas' genoemd; die van de polder Elsgeest onder Voorhout heette 'Zelden van Pas'.

© Foto: Joop Vendrig (14-5-2005).

© Op de achtergrond de inmiddels beruchte windturbines.
Foto: Imelda Spaans (15-5-2007).

© Foto: Rob Pols (12-7-2012).

© Het onderwiel met de onderschijfloop.
Foto: Rob Pols (27-10-2013).

© Een zeer bijzonder houten bord met inscripties van de molenaarsfamilie Kerkvliet.
Foto: Rob Pols (27-10-2013).

© Vanuit de A4 gezien....
Foto: Piet Glasbergen (25-2-2014).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: maandag 10 maart 2014 | Foto

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Zelden van Passe / <br>De Westeinder, Zoeterwoude-Dorp home vorige pagina