Nederlandse Molendatabase
Rotterdam-Overschie, Zuid-Holland
Database nr. 1085
Inventaris nr. ZH109A
Naam De Speelman
Bouwjaar 1971 (1712 / 1871 / 1941)
Type Stellingmolen
Kenmerken Ronde stenen molen
Functie Korenmolen
Ligging Overschiese Kleiweg 775
3045 LN Rotterdam
Rijksdriehoek X: 90143 Y: 439323
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Rotterdam
Kadaster Gemeente Overschie, sectie B, nr. 4995
Monumentennummer 32928
Landsch. waarde Niet onbelangrijk maar wordt sterk beperkt door bomen in het park Overschie
Eigenaar Vereniging De Hollandsche Molen
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Bestemming Het malen van graan op vrijwillige basis
Molenaar T. Edixhoven
Telefoon 010-4672999 / 010-4422343
Bezoekmogelijkheid Woensdag t/m zaterdag 10.00 - 15.00 uur

© Foto: Ton Koorevaar (18-8-2012).
Constructie
Romp Ronde stenen molen
Kap Gedekt met dakleer
Vlucht 26,15 m.
Wiekenvorm Oud-Hollands
Wiekverbeteringen Deze molen heeft voor en na de overplaatsing nooit een wiekverbetering gekregen.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx0577binnen19881988aanw.26.15 m.
klik voor meer info Derckx0536buiten19861988aanw.26.15 m.
klik voor meer info Derckx0071buiten19711972198826.10 m.
klik voor meer info Derckx0072binnen19711972198826.10 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info De Prins van Oranje082218721971aanw.05.19 m.
Kruiwerk 39 houten rollen; kruihaspel
Vang Losse Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met haak; vangstok
Inrichting Eén koppel 17der kunststenen en één koppel 16der blauwe stenen; regulateur; mengketel; elektrisch luiwerk
Overbrengingen Bovenwiel 79 kammen
Bovenschijfloop 33 staven, steek 10,5 cm.
Spoorwiel 73 kammen
Steenschijflopen 20 staven, steek 11,0 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 8,74
Versiering
Bijzonder sierlijke baard, overwegend lichtblauw geverfd, rood afgebiesd, met in groen uitgevoerd snijwerk en in goud het jaartal '17 12'

Op 18 mei 1712 legde 5-jarige Willem Claesz. Van Harmelen de eerste steen voor een nieuwe stenen molen op dezelfde plek aan de Delftweg. Een gedenksteen, ingemetseld in de huidige molen, herinnert aan deze gebeurtenis:
In de vreese des Heeren
Met goeden arrebeidt
Heeft Willem Claesz. van Harmelen
Van deese muule de eerste steen geleidt
Om daarmede te malen voor diegene
Die het wel met syn Vader meene
De 5 maand den 18 dagh
17 K.I.V.H. 12

Een gevelsteen herinnert aan de verplaatsing en opbouw van 1971:
Deze steen is geplaatst door mejuffrouw S. M. Krijgsman, voorzitter van de Wijkraad voor Overschie, welk college besloot tot de herbouw van deze molen De Speelman, Overschie 11 juni, 1971.

Verwijzingen
Ten-Bruggencatenr. 10336
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger De Hoop, Overschie
Geschiedenis
In 1492 ging de ambachtsheerlijkheid van Overschie over in handen van de Stad Delft. Het recht van de wind te Ouderscie kwam aan Delft toe. In 1514 vinden wij het in de stadsrekening van Delft als inkomen geboekt.
Zeker is dat in 1557 aan de Delftweg even ten noorden van Overschie al een windmolen stond.
In dat jaar benaderde de toenmalige molenaar, Philip Dirckx de burgemeester en schepenen van Delft met het verzoek om zijn molen, die door de wind was omgewaaid, te mogen herstellen. Waarschijnlijk ging het om een standerdmolen.
In de loop van de 17e en 18e eeuw zijn op de meeste plaatsen in ons land de houten standerdmolens vervangen door houten of stenen bovenkruiers, in Overschie gebeurde dit ook.
De molen, genaamd De Hoop werd opgetrokken in gele ijsselsteentjes met rode bakstenen versieringen. De nieuwe molen was een grondzeiler. Tot in het begin van de 19e eeuw werd de molen bemalen door leden van het molenaarsgeslacht Van Harmelen. Rond 1809 moet de molen in eigendom zijn overgegaan aan Dirk de Lange en in die dagen werd De Hoop verhoogd en van een lage stelling voorzien. De vlucht bedroeg toen ruim 26 meter.
In 1860 was de molen inmiddels aangekocht door Pieter Speelman en diens zoon Arie vestigde zich in Overschie als molenaar en koopman. De zaken floreerden en in 1900 werd door de familie Speelman besloten tot de bouw van een stoommaalderij met pakhuis op het vlietland langs de Schie, tegenover de molen. De stoommaalderij nam het maalwerk van de molen grotendeels over en in 1925 kwam hij nagenoeg stil te staan.

In de meidagen van 1940 kwam de molen vrij onverwacht in de vuurlinie te liggen. Vanuit Delft rukten Nederlandse troepen op naar Overschie om de omsingelde Duitse parachutisten, die zich daar verschanst hadden, te verjagen. In de molen hadden de Duitsers een uitkijkpost geplaatst en de Nederlandse artillerie nam daarom de molen onder vuur. De Hoop werd zwaar getroffen. Na de capitulatie overwoog de familie Speelman zelfs, de molen te slopen.
Uiteindelijk vond in 1941 toch herstel plaats door de firma Ottevanger en werd de molen weer in gebruik gesteld. Er werd tarwe gemalen en daarnaast houtblokken gezaagd voor gasgeneratoren.
Na de oorlog bleef de molen maalvaardig, maar gedraaid werd er niet veel meer.

In de jaren zestig meldde zich een nieuwe bedreiging. Was de molen in de 19e eeuw te laag; nu werd hij te hoog bevonden. De Hoop stond namelijk precies in de aanvliegroute voor de start- en landingsbaan van het vliegveld Zestienhoven. De molen moest daarom maar verdwijnen. Daartegen rees in Overschie veel protest.
Een actiecomité onder leiding van mevrouw S.M. Krijgsman, voorzitter van de toenmalige Wijkraad Overschie, wilde gelden bijeen te brengen voor herbouw van de molen op een andere plaats. Dat ging niet vanzelfsprekend. De gemeente Rotterdam toonde aanvankelijk maar weinig enthousiasme. Pas na heel veel overleg werd overeenstemming bereikt over de plek. Op de hoek van de Oude Kleiweg en de Overschiese Kleiweg was nog een stukje landelijk groen, waar de molen goed tot zijn recht zou komen.

In oktober 1970 werd de eerste paal geslagen. Naast overheid en bedrijfsleven steunde ook de burgerij de actie tot herbouw. Ook de familie Speelman steunde de actie van harte. Het eigendom van de molen werd overgedragen aan Vereniging De Hollandsche Molen te Amsterdam, die ook de directie voerde bij afbraak en opbouw.
De benodigde gele handvormsteentjes werden uit Friesland aangevoerd. Het maalwerk van De Hoop werd grotendeels herplaatst.

De exploitatie van De Speelman is in handen van de De Stichting behoud molen De Speelman. De molen is sinds 1971 regelmatig in bedrijf en er wordt ook gemalen.

Van de oude romp van De Hoop bleef het onderste gedeelte staan en dat is nog steeds goed zichtbaar vanaf de snelweg A13.
Aanvullingen
Over de naam:
Op zijn oude locatie heette deze molen 'De Hoop'. De verplaatsing van 1971 was aanleiding hem te herdopen tot 'De Speelman', naar de famlie die zoveel jaren eigenaar was. In de volksmond was 'De Hoop' al langer bekend als 'de molen van Speelman'.

© Foto: Jan Puts (1-4-2014).

© Foto: Rob Pols (7-7-2003).

© Foto: Joop Vendrig (22-7-2002).

© Foto: Harmannus Noot (28-5-2005).

© Foto's: Ton Koorevaar (18-8-2012).

© Foto: Ton Koorevaar (18-8-2012).

© De molen - toen nog De Hoop geheten - op de oude plaats.
Foto: n.n., ca. 1930 (coll. Rob Pols).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: donderdag 3 april 2014 | Foto

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Speelman, Rotterdam-Overschie home vorige pagina