Nederlandse Molendatabase
Leiden, Zuid-Holland
Database nr. 1025
Inventaris nr. ZH037
Ten-Bruggencatenr. 01522
Naam d`Heesterboom
Bouwjaar 1804 / 1961
Type Stellingmolen
Kenmerken Achtkante Molen
Functie Zaagmolen
Ligging Haagweg 79
2321 AC Leiden
Rijksdriehoek X: 92414 Y: 463572
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Leiden
Kadaster Gemeente Leiden, sectie O, nr. 4637
Monumentennummer 25653
Landsch. waarde Belangrijk, dominerende functie aan breed water.
Helaas zijn sinds 2006 op het uitgestrekte terrein van Noordman Hout allerhande bouwwerken verrezen en is de omgeving er duidelijk op achteruit gegaan.
Eigenaar Stichting Molen d'Heesterboom sinds 1993; daarvoor de familie Noordman sinds 1856
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Bestemming Het zagen van hout, thans op vrijwillige basis
Molenaar Arthur de Groodt / Patrick Braak
Telefoon 071-5316431 (houthandel Noordman)
Bezoekmogelijkheid Als de molen draait en op afspraak via de email

Foto: Ton Koorevaar (1-9-2009).
Constructie
Romp Houten achtkant, gedekt met riet, op vierkante houten onderbouw, gedeeltelijk gedekt met riet, gedeeltelijk met hout; met aangebouwde schuren.
Kap Gedekt met riet
Vlucht 21,20 / 21,30 m.
Wiekenvorm Binnenroede systeem Fauël met steekborden; buitenroede Oud-Hollands
Wiekverbeteringen Sinds 1978 heeft deze molen op de binnenroede het systeem Fauël (fokwieken) met steekborden; daarvoor had deze molen geen wiekverbetering ondergaan.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx0566buiten19881988aanw.21.30 m.
klik voor meer info Straathof0010binnen19841985aanw.21.50 m.
klik voor meer info Westrag.n.buiten19611961198821.00 m.
klik voor meer info Westrag.n.binnen19611961198521.00 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info ???1892aanw.-
Kruiwerk 37 houten rollen; kruihaspel
Vang Losse Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met haak; vangstok; binnenvang-inrichting; kneppel; pal
Inrichting Drie zaagramen met sleden, krabbelwerken en alle toebehoren
Overbrengingen Bovenwiel 73 kammen
Bovenschijfloop 46 staven, steek 10,8 cm.
Spilwiel 56 kammen
Krukwiel 41 staven, steek 11,0 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 2,21
Molenmaker ? (1804)
Fa. Verbij, Hoogmade (1961)
Versiering
Sierlijke baard, geel met rood afgebiesde gesneden visschubben, de onderrand groen en wit afgebiesd. In het midden een groen vlak met twee gekruisde boomstammen waarboven een boompje uitsteekt en in zeer kleine uitgesneden letters daaronder "d'Heesterboom". Tussen de voeghoutkoppen "ANNO 1804". 
Opvallende achterbaard, donkergroen, wit afgebiesd met accoladenvormen.
Verwijzingen
Eigen website d`Heesterboom
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger De Valk, Leiden (v/h Zoeterwoude)
Geschiedenis
Dit is de derde houtzaagmolen op deze plek: de twee voorgangers waren houtzaagmolens de Ruyter en de Valk.

De huidige molen dateert uit 1804 en is te vinden op het terrein van houthandel Noordman aan de Leidse Rijn. Op de molenwerf stonden in het verleden nog twee houtzaagmolens: de bovenkruier De Eendracht en de paltrok De Jonge Paulina; deze laatste molen was al vóór 1856, toen Dirk Dirksz. Noordman molens en terrein kocht, verdwenen.

Tot 1924 werd van windkracht gebruik gemaakt; daarna draaide de krukas via een elektromotor. Toch wilde de familie Noordman de molen graag behouden: zo werd, nadat op 5 augustus 1931 de buitenroede door blikseminslag vernield was, in hetzelfde jaar een nieuw exemplaar gestoken.
Desondanks ging de toestand achteruit: in 1949 werden de (houten) roeden gestreken.

Restauratie bleef daarna evenwel steeds onderwerp van gesprek: niet alleen de familie Noordman was overtuigd van het belang van deze molen; de gemeente Leiden en De Hollandsche Molen waren dat ook.
In 1961 volgde dan de grote restauratie die de molen weer maalvaardig maakte: een nieuw wiekenkruis en staart. Aanvankelijk liet eigenaar Jan Noordman de molen regelmatig draaien; vanaf 1974 werd er door een ploeg vrijwilligers niet alleen gedraaid, maar ook gezaagd.

In 1993 werd er opnieuw ingrijpend herstel uitgevoerd aan molen en zaagschuren.
Op 13 april 2002 werd deze molen door het breken van de krukas wederom tot (tijdelijke) werkloosheid veroordeeld; draaien kon nog wel, zagen uiteraard niet meer.
Nadat de nodige subsidies waren verkregen, werd in januari 2005 een geheel nieuw gesmede krukas, vervaardigd door Somers Forge Ltd., Halesowen, Engeland in het najaar van 2004, geplaatst. Het gaat om een gesmede stalen drieslagskrukas, lang 5,47 m.; gewicht 1350 kg; slag: 46,6 cm. In juni 2005 kon er weer worden gezaagd.
Krukasbreuk is bij deze molen overigens geen onbekend verschijnsel: ook in 1976 brak de toenmalige as (maar kon nog worden gerepareerd) en in de molen ligt een nog veel oudere, lang geleden gebroken, as.

Helaas traden er eind 2006, als gevolg van bouwwerkzaamheden in de directe omgeving verzakkingen op en moest d'Heesterboom worden stilgezet. Het gehele jaar 2007 werd er niet gedraaid.
In mei 2008 werd er, na de nodige rechtzettingen en reparaties, voor het eerst sinds bijna anderhalf jaar weer gedraaid, later dat jaar ook weer gezaagd.
De directe omgeving is door moderne woningbouw aan de zuidkant, erg verlelijkt. Aan de noordzijde verschenen ook nieuwe woningen, maar die zijn juist wel redelijk in verhouding tot de molen.

D'Heesterboom wordt algemeen beschouwd als de sierlijkste houtzager van ons land.
Aanvullingen
Over de naam:
Zeer waarschijnlijk is de molen vernoemd naar Johannes van Hees, die destijds de molen liet bouwen, ofwel: de naam is bekend sinds 1804.
De Leidse bevolking heeft het altijd over 'de molen van Noordman' en kent de eigenlijke naam doorgaans niet.
Uniek aan deze molen:
De enige zaagmolen met een authentieke binnenvang-inrichting: het is mogelijk om vanaf de zaagvloer de molen stil te zetten door middel van een speciale hefboomconstructie.
Ook zijn hier zeer veel (vaak zeer oude) houtzagersgereedschappen bewaard gebleven.
Overige foto's

© Foto's: Martijn Scholtens (21-8-2011).

© Foto: Leo Middelkoop (18-4-2010).

© Helaas niet in kleur, de zeer fraaie baard.
Foto: Martin E. van Doornik (19-4-2000).

© Voor 1993 was de zaagschuur wel veel karakteristieker, bemerk de verschillen!
Foto's: Martin E. van Doornik (21-3-1981).

© Foto n.n., omstreeks 1930 (coll. Rob Pols).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: maandag 20 oktober 2014 | Constructie

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen d`Heesterboom, Leiden home vorige pagina