Verwijzingen

Ten-Bruggencatenr.	00838
Voorganger	Westmolen voorganger, Gorinchem

Geschiedenis

De Polder de Banne van Gorinchem en het deel Kwakernaat in de voormalige gemeente Schelluinen loosden oorspronkelijk direct op de Merwede via de in 1271 gegraven Schelluinse Vliet. Na de omdijking van de naburige polders Hardinxveld en Giessen-Nieuwkerk werd deze uitwateringsvliet afgedamd en noordwaarts verlengd naar de Giessen.
Wanneer de waterafvoer van de 485 ha omspannende polder met behulp van molens werd geregeld, is niet bekend. Langs de Schelluinse Vliet stonden al vroeg twee molens, die in 1607 werden verplaatst naar de huidige locatie langs het nieuw gegraven verbindingskanaal naar de vestingstad Gorinchem.
In de sluitsteen boven de waterloop van de Westmolen staat het jaartal 1664, dat duidt op de ouderdom van de fundering.

In 1813 werden zowel de West- als de Oostmolen vernield door Franse troepen bij het beleg van Gorinchem. In 1814 besloot het polderbestuur alleen de Westmolen te laten herbouwen. Dit ging ƒ 12.350,- kosten.
De ondertoren was oorspronkelijk met horizontaal overlappende gepotdekselde planken in plaats van het later aangebrachte riet. Hoewel er al ramen, een bedstede en een stenen schoorsteen werden aangebracht, werd de molen in eerste niet bewoond.

Nadat bleek dat in het vaak natte voor- en najaar bij een hoge rivierstand met veel kwelwater een molen tekort schoot, werd ook de Oostmolen herbouwd. Om de herbouw van beide molens te bekostigen werden er obligaties uitgegeven.
In 1818 kon bij de aanleg van het Kanaal van Steenenhoek richting Boven-Hardinxveld niet worden voorkomen dat de omliggende landerijen enige tijd onder water stonden als gevolg van het vele opkomende kwelwater. In 1828 was de situatie ernstiger toen de noordelijke dijk doorbrak en de polder grotendeels overstroomde. De molenaars van beide molens kregen elk ƒ 12,50 extra om het teveel aan water weg te malen.

In 1936/1937 werd ten zuidoosten van de beide wipmolens een oprit naar de rijksweg Utrecht - Breda (A27) over de Gorichemse brug aangelegd. Toen ook gelijktijdig de rijksweg Rotterdam - Nijmegen (A15) werd aangelegd, kwamen beide molens ingesloten te staan. In september 1943 werden beide molens voorzien van Van Bussel stroomlijnwieken als een soort van schadeloosstelling door Rijkswaterstaat.

Joost de Kuijper was van 1952 tot 1971 de laatste beroepsmolenaar op de Westmolen. Daarvoor was Peter van der Giessen hier jarenlang werkzaam.
In de jaren '60 brak een keer tijdens het malen de koningspil, toen een stuk hout in het scheprad terechtkwam en het gaandewerk blokkeerde.
De Oost- en de Westmolen werden in 1971 buiten werking gesteld en een elektrisch gemaal nam hun taak over. In 1973 verkocht het waterschap de Overwaard de beide wipmolens voor ƒ 1,- aan de gemeente Gorinchem. Na de aanleg van een sportpark ten noorden van de vliet werden beide molens van het eigenlijke polderpeil afgesneden. Daarom is in de vroegere boezemkade ten westen van de Westmolen een duiker aangelegd; het maalcircuit is echter aan de krappe kant.
Helaas is de belevingswaarde van deze molen (en zijn buurmolen) door alle wegen, sportvelden en bomen sterk verminderd. Wèl is in 2006 weer behoorlijk wat rond de molen gekapt.
In 2006 zijn diverse reparaties verricht aan het bovenhuis en, belangrijk, werd dit wederom geverfd in de lichtgroene kleur van ca. 60 jaar geleden.

Op grond van de ster op de kop werd de bovenas in 2008 geïdentificeerd als een zeer oude Enthoven. Deze moet gegoten zijn in 1846 of iets daarvoor.

Aanvullingen

Over de naam:
Deze molen is de westelijke van twee wipmolens die parallel dezelfde polder konden bemalen.

---

Laatst bijgewerkt: zondag 29 augustus 2010