Nederlandse Molendatabase
Gorinchem, Zuid-Holland
967
Nooit Volmaakt
1718 / 1763 / 1889
Stellingmolen
Ronde stenen molen
Korenmolen
Bagijnenwal 38
4201 JJ Gorinchem
X: 126722 Y: 427247
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gorinchem
Gemeente Gorinchem, sectie D, nr. 3272
Gemeente Gorinchem
Gemeente Gorinchem is eigenaar sinds 1956, daarvoor P.M. de Heus
In restauratie (zie 'Geschiedenis')
Het malen van graan, thans op vrijwillige basis
- vacature -
Voorlopig niet te bezichtigen
Groot
ZH190
00840
16690
Constructie
Ronde stenen molen
Gedekt met dakleer
25,50 m.
Oud-Hollands
VAn 1942 tot 1965 had deze molen op beide roeden het systeem Van Bussel.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Pos. bouw Jaar Steek Positie Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx 0670 buiten 1991 1991 buiten aanw. 25.50
klik voor meer info Derckx 0671 binnen 1991 1991 binnen aanw. 25.50
klik voor meer info Pot 1944 buiten 1903 1942 buiten 1991 25.16
klik voor meer info Pot 1419 binnen 1884 1943 binnen 1991 25.16
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info De Prins van Oranje 0635 1869 ? aanw.
Engels met 27 rollen; kruihaspel
Losse Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met haak; vangstok
Twee koppel 17der kunststenen; twee regulateurs; buil; mengketel; zakkenklopper; sleepluiwerk
Bovenwiel 75 kammen
Bovenschijfloop 32 staven, steek 11,5 cm.
Spoorwiel 77 kammen
Steenschijflopen 28 en 27 staven, steek 9,9 cm.
Overbrengingsverhoudingen 1 : 6,45 en 1 : 6,68
Verwijzingen
Geschiedenis
Niet alleen brand, ook stormen waren zeer gevreesd bij de molenaars en niet ten onrechte. Zo velde op 1 september 1717 een hevige storm de nog vrij nieuwe korenmolen op het bolwerk bij de Arkelpoort. De eigenaar ging er vervolgens toe over de eerste stenen korenmolen van Gorinchem te bouwen en hij mocht die plaatsen op de kat, de aarden verhoging op Bastion I. Enige jaren eerder was op het bastion een kat opgeworpen. Door de hoogte van die kat ving de molen minder wind dan voorheen het geval was geweest en bovendien waren de fundamenten van de molen door het gewicht van de aarden kat verzakt. De aldaar staande molen is dus eigenlijk een beltmolen.

In 1763 vroegen de bezitters van de molen toestemming om de kap tijdelijk van de molen te nemen, vervolgens de molen bijna 4 m. met steen hoger op te metselen en op een hoogte van ongeveer 6.50 m. een galerij aan te brengen. Wellicht speelde de begroeiing bij het Bastion de molenaar parten of maakte de bebouwing in de omgeving het nodig de molen te verhogen om een betere windvang te verkrijgen. Tot op de dag van vandaag is de afscheiding in het metselwerk als gevolg van de toen uitgevoerde verhoging te onderscheiden.

In 1825 kwam die molen voor 5/8 gedeelte in het bezit van Daniël Boxman, koopman te Gorinchem. Na zijn overlijden ging zijn aandeel in de molen over naar zijn zoon mr. Abraham Boxman. Deze persoon wist ook het resterende deel van de molen te verwerven, zodat hij hem in zijn geheel in handen kreeg, evenals de twee bijbehorende huizen in de Arkelstraat waarin ook een rosmolen was ondergebracht.
De rosmolen was al lang uit de tijd, maar toch speelde hij nog een rol in 1814. In januari van dat jaar, toen Gorinchem een belegerde vesting was, mochten de beide windkorenmolens slechts graan malen voor het ingesloten garnizoen. De burgerij was toen uitsluitend aangewezen op de Grote Rosmolen. Na de dood van mr. Abraham Boxman in 1856, nadat hij twee jaar eerder het ambt van burgemeester van zijn vaderstad om gezondheidsredenen had neergelegd, erfde zijn dochter Margaretha Alida Hendrika, de echtgenote van jhr. Frederik Gerrit Edmond Merkus van Gendt, de windkorenmolen en de inmiddels tot een dubbel woonhuis verbouwde huisjes in de Arkelstraat.
Al spoedig werden deze doorverkocht aan Hendrik Heijmans, die ze zes jaar later overdeed aan zijn broer Simon. Laatstgenoemde persoon en zijn twee dochters verkochten de molen in 1887 aan de molenaar Johannes Petrus de Visscher.

Bij de verkoop van de korenmolen op Bastion I in 1887 werd een merkwaardige bepaling vastgelegd: als binnen tien jaar de molen door het Rijk ten behoeve van openbare werken zou worden onteigend, zou de verkoper de helft krijgen van het onteigeningsbedrag dat de verkoopsom van ƒ 4000,- te boven zou gaan. Toch zou dat een loze clausule blijken, want de molen is niet onteigend.

In 1889 brandde de molen uit, maar werd hersteld met onderdelen van de oliemolen Nooit Volmaakt, die sinds enige tijd buiten bedrijf was. Zo komt deze molen dus aan zijn naam. Zeer veel constructiedetails wijzen op een achtkante molen: zo is het boventafelement van deze ronde stenen molen achtkant uitgevoerd!
Na molenaar De Visscher kwam de molen in 1890 in het bezit van de koren- en schorsmolenaar Hendrik van den Bergh, die er ƒ 7000,- voor betaalde. Deze woonde in Besoyen en liet het werk over aan een zoon. De grote concurrent - de stoommeelfabriek van Teunis van Andel gevestigd tussen de Havendijk en de Keizerstraat - was inmiddels door een brand voorgoed uitgeschakeld. De eigenaar van de nog altijd naamloze molen op Bastion I schafte in 1895 een gasmotor aan voor de aandrijving van de molenstenen, waardoor hij onafhankelijk van de weersomstandigheden kon werken.

In 1917 ging de molen in eigendom over op Bastiaan de Heus; deze verkocht hem tijdens de Tweede Wereldoorlog aan zijn zoon Pieter Marinus de Heus. In 1956 kocht de gemeente de molen voor ƒ 15.000,-.

Eenvoudige herstelwerkzaamheden waren uitgevoerd in 1942; in 1965 volgde een ingrijpende restauratie.

In 1992 nam het gemeentebestuur het besluit om beide walkorenmolens van de stad gelijktijdig maalvaardig te restaureren, wat in mei 1993 aanving. In augustus 1997 werd de molen op feestelijke wijze weer in bedrijf genomen door Z.K.H. Prins Claus.

Begin 2012 staat de molen stil: de stelling moet grotendeels worden vernieuwd en verder zijn reparaties aan bovenwiel en enige balkkoppen nodig. 
Aanvullingen

De molen werd, na in 1889 te zijn uitgebrand, hersteld met onderdelen van de gesloopte oliemolen Nooit Volmaakt. De molen dankt zijn naam dus aan een andere molen.

De kruisarmen van het bovenwiel lopen aan de achterzijde tot in de vellingen door.

In de molen bevindt zich een ca. 200 jaar oude kaapstander, ooit gemaakt voor en door een Rijnlandse molenmaker.
Overige foto's
Nooit Volmaakt, Gorinchem, Foto: Rob Pols (17-10-2005).
© Foto: Rob Pols (17-10-2005).
Nooit Volmaakt, Gorinchem, Het merkwaardige achtkantige boventafelement dat afkomstig is van de vroegere oliemolen.  Foto: Rob Pols (17-10-2005).
© Het merkwaardige achtkantige boventafelement dat afkomstig is van de vroegere oliemolen.
Foto: Rob Pols (17-10-2005).
Nooit Volmaakt, Gorinchem, Foto: Rob Pols (18-7-2012).
© Foto: Rob Pols (18-7-2012).
Nooit Volmaakt, Gorinchem, Foto: Piet Glasbergen (20-5-2013).
© Foto: Piet Glasbergen (20-5-2013).
Nooit Volmaakt, Gorinchem, Foto's: Piet Glasbergen (20-5-2013).
© Foto's: Piet Glasbergen (20-5-2013).
Nooit Volmaakt, Gorinchem, Foto: John Scholte (8-3-2011).
© Foto: John Scholte (8-3-2011).

Bezoek allemolens.nl voor historische foto’s van deze molen.
« De Hoop    |    Oostmolen »
Draag zelf bij
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Nooit Volmaakt, Gorinchem home vorige pagina