Nederlandse Molendatabase  
Gorinchem, Zuid-Holland
Database nr. 966
Inventaris nr. ZH191
Naam De Hoop
Bouwjaar 1764
Type Stellingmolen
Kenmerken Ronde stenen molen
Functie Korenmolen
Ligging Dalemwal 3
4201 BS Gorinchem
Rijksdriehoek X: 127055 Y: 426676
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Gorinchem
Kadaster Gemeente Gorinchem, sectie C, nr. 412
Monumentennummer 16691
Landsch. waarde Bijzonder groot
Eigenaar Gemeente Gorinchem
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Bestemming Vh. het malen van graan, thans buiten bedrijf
Molenaar T. van den Heuvel
Bezoekmogelijkheid Geen vaste openingstijden; als de molen draait dus

© Foto: Frits Kruishaar (15-9-2012).   
Constructie
Romp Ronde stenen molen
Kap Gedekt met dakleer
Vlucht 24,10 m.
Wiekenvorm Oud-Hollands
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Pot?buiten?1942198224.05 m.
klik voor meer info Derckx0430buiten19821982/1994aanw.24.10 m.
klik voor meer info Derckx0431binnen19821982/1994aanw.24.10 m.
klik voor meer info Pot2089binnen1907-198224.05 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Gieterij Hardinxveld006019931994aanw.-
klik voor meer info Enthoven & Co, L.I.018018581858?199304.00 m.
Kruiwerk Engels met 33 rollen; kruilier
Vang Losse Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met haak; vangstok; kneppel
Inrichting Twee koppel 17der kunststenen; twee regulateurs; sleepluiwerk; afschietwerk
Overbrengingen Bovenwiel 67 kammen
Bovenschijfloop 33 staven, steek 10,7 cm.
Spoorwiel 74 kammen
Steenschijflopen 24 en 21 staven, steek 9,5 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 6,26 en 7,15
Versiering
Eenvoudige baard, donkergroen geverfd, wit afgebiesd, met de jaartallen '1864 1994' en daaronder 'De Hoop'
Verwijzingen
Ten-Bruggencatenr. 00841
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger Molen op Bastion VIII, Gorinchem
Geschiedenis
Een jaar nadat de molen bij de Arkelpoort tot een stellingmolen was verbouwd, werd ook op het Dalembolwerk de houten molen vervangen door een stenen exemplaar.
De zoon van de molenaar was blijkbaar onder de indruk; hij kraste met een mes de volgende woorden in een balk: "Dese mole is aan - het male gegaan den 19 july 1764. Pieter van de Wiele". Molenaar van de Wiele en zijn familie hielden de molen op het Dalem-bolwerk lange tijd voor de helft in bezit.
In 1840 verkocht de weduwe van Frans van de Wiele haar aandeel aan korenmolenaar Theodorus Heijmans, die nog geen jaar later de andere helft ook wist te verwerven. Daarna kocht een koopman uit Ter Aar de molen en een paar jaar later werd de korenmolenaar Jan de Groot eigenaar.
Deze persoon deed de molen in 1865 voor ƒ 3000,- over aan de Werkendamse molenaar Arie van der Steenhoven en daarna werd de molen bezit van een rentenier in Den Bosch.
De eigenaar verhuurde zijn windkorenmolen aan de molenaar Hendrik Stellaart voor ƒ 500,- per jaar. Hoewel de huurtijd nog lang niet was verstreken ging de molen - die nog steeds geen naam had - in 1871 al weer in andere handen over. Het was de leerlooier Antonie Jacobus van de Water die hem voor ƒ 6000,- kocht onder voorwaarde, dat de huur aan molenaar Stellaart zou worden gecontinueerd. Acht jaar later verwierf de laatstgenoemde persoon, die reeds geruime tijd op de molen werkzaam was, de molen voor ƒ 9000,-. Eerst dan is sprake van een naam: "De Hoop". Hij hield de molen tot in 1893 in bezit, waarna hij zijn zaken overdeed aan Teunis de Jong. Vijf jaar later wisselde "De Hoop" weer van eigenaar; Adrianus Oskam kocht hem.
Hij was het die in 1900 een gasmotor van 18½ pk installeerde om bij windstilte toch te kunnen werken. Nu kon hij zelf uitmaken wanneer hij graan wilde malen en was hij niet meer voor zijn broodwinning volledig afhankelijk van de wind. Het kwam dan ook voor, dat bij gunstige wind de molenaar en zijn knechts dag en nacht in touw waren om zo veel mogelijk van de wind te profiteren. Er werkten toentertijd drie personen in de molen. Daarna kwam de molen in handen van Jan de Jager uit Asperen. In 1929 kocht Gilles van Beveren "De Hoop".

Ten tijde van de Tweede wereldoorlog - in 1941 - kwam een actie van de grond om de beide korenmolens die Gorinchem nog rijk was voor verder verval te behoeden. Ook de burgemeester zette zich persoonlijk voor deze zaak in. Het bleef niet zonder effect: dankzij de gelden die door de burgerij waren bijeengebracht konden herstellingen aan de walkorenmolens worden uitgevoerd. Op 19 september 1942 werden de twee korenmolens van Gorcum met enig feestelijk vertoon weer in bedrijf gesteld.
Tijdens een bombardement op 4 november 1944 explodeerden enkele bommen in de nabijheid van molen "De Hoop". Ten gevolge van de trillingen scheurde toen het voegwerk van de molenromp los. Sedertdien waterden de muren in en waren de zolders nagenoeg onbruikbaar geworden. De eigenaar was niet in staat en ook niet bereid kostbare reparatiewerkzaamheden voor zijn rekening te nemen. Hij huldigde het standpunt: ik maal en de molen haalt mijn eindje wel. Dat was uiteraard geen waarborg voor behoud en daarom trad het gemeentebestuur in onderhandeling met de eigenaar om de molen over te nemen.
In 1951 besloot de gemeenteraad tot aankoop van "De Hoop" voor ƒ 10.000,- en stelde ƒ 5.000,- beschikbaar voor herstel. Omdat de molenaar de molen vrij zou mogen blijven gebruiken, zou de koopsom voorlopig niet betaald hoeven te worden. De molen was bedrijfsvaardig, maar draaide niet meer, want in 1949 was een machinale maalinstallatie aangebracht.
Een kostbare restauratie volgde in 1965. In dat jaar werd oud-molenaar Van Beveren tot stadsmolenaar op beide Gorcumse walkorenmolens benoemd. In 1977 volgde Arie van der Plas hem op.
Na een grootscheepse restauratie tussen 1993 en 1995 werd de fraaie molen weer maalvaardig in bedrijf gesteld. Bij die gelegenheid moest de oude gietijzeren as worden afgekeurd vanwege een scheur in de kop.
Aanvullingen
Over de naam:
De oudste vermelding van de naam "De Hoop" dateert hier uit 1871.
Trivia:
Gilles van Beveren, in 1929 eigenaar, bracht in de molen een rijmpje aan:
"Een molenaar is een grote dief
Van ieder zak je neemt hij zijn tarief
Al is het groot of is het klein
Hij neemt het zijn!"
Het was de molenaars vroeger toegestaan iets van het aangeboden graan achter te houden bij wijze van betaling in natura. Dit gebruik stond bekend als "scheppen".
Het gebeurde wel, dat de molenaar te diep in de zak schepte en 'zijn mouw liet meescheppen'.
Deze molenaar kon zichzelf in ieder geval relativeren!

© Foto: Agathe Roos (21-12-2007).

© Foto's Ton Koorevaar (20-4-2010).

© Foto: Frans Klijn (17-4-2009)

© Foto: Rob Pols (18-7-2012).

© Foto: Piet Glasbergen (20-5-2013).

© Foto's: Frits Kruishaar (15-9-2012).

© Genomen vanaf de veerpont Gorinchem-Woudenberg.
Foto: John Scholte (8-3-2011).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: zondag 22 december 2013 | Foto

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Hoop, Gorinchem home vorige pagina