Nederlandse Molendatabase  
Delft, Zuid-Holland
Database nr. 959
Inventaris nr. ZH095
Naam De Roos
Bouwjaar 1760c / 2013
Type Stellingmolen
Kenmerken Ronde stenen molen op zeskante stenen onderbouw
Functie Korenmolen
Ligging Phoenixstraat 111-112
2611 AK Delft
Rijksdriehoek X: 83885 Y: 447800
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Delft
Kadaster Gemeente Delft, sectie B, nr. 2922
Monumentennummer 12159
Landsch. waarde Belangrijk: verrijkt het stadsbeeld ter plaatse enorm; wordt op zijn beurt weer gedomineerd door de torens van de Oude en de Nieuwe Kerk.
Eigenaar Vereniging De Hollandsche Molen sinds 1926 (van 15-12-2009 tot 4-09-2013 tijdelijk ProRail)
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Omwentelingen 2009: 214.825
2010: 11.600 (t/m 21 maart 2010)
2011:  0
2012:  0
2013: 60.310
Bestemming Het malen van graan, thans op vrijwillige basis
Molenaar Jan Spruit / Dick Steeneveld / George Middendorp / Dirk Pereboom
Telefoon 0180 - 632613 (Jan Spruit)
Bezoekmogelijkheid Als de molen draait en op afspraak

© Molen De Roos draait weer na het opvijzelen!
Foto: Rob Pols (22-7-2013).   
Constructie
Romp Ronde stenen molen op zeskante stenen onderbouw
Kap Gedekt met dakleer
Vlucht 25,35 m.
Wiekenvorm Oud-Hollands
Wiekverbeteringen Deze molen heeft nooit een wiekverbetering ondergaan.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx0646buiten19901990/2013aanw.25.35 m.
klik voor meer info Derckx0647binnen19901990/2013aanw.25.25 m.
klik voor meer info Bremer0088buiten19641965198424.90 m.
klik voor meer info Bremer0089binnen19641965198424.90 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Enthoven & Co, L.I.003018471857caanw.05.55 m.
Kruiwerk 48 gietijzeren rollen; kruirad
Vang Losse Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met haak; vangstok
Inrichting Twee koppel 17der kunststenen op maalstoelen op de stellingzolder; twee regulateurs; mengketel; sleepluiwerk; elektrisch luiwerk
Overbrengingen Bovenwiel 72 kammen
Bovenschijfloop 33 staven, steek 12,0 cm.
Spoorwiel 80 kammen
Steenschijflopen 24 staven, steek 8,5 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 7,27
Hoogte van de stelling: 12,0 m.
Versiering
Fraaie baard, groen geverfd, wit afgebiesd, met uitgestoken roos en de opschriften '1679 1990' en daaronder 'De Roos'.
(N.B. Deze baard is een kopie; de oude wordt los in de molen bewaard).

Het bovenlicht bij de deur van de aangrenzende woning heeft eveneens een versiering van een roos.

De gevelsteen van de Groenmolen (tot 1928 aan de Zuidvest gestaan) wordt in de molen bewaard
Verwijzingen
Ten-Bruggencatenr. 03503
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger Molen de Roos voorganger, Delft
Geschiedenis
Oorspronkelijk stond er in Delft een standerdmolen De Roos aan de Bastiaanse Vest (thans Zuiderstraat). Deze werd in 1679 door Fons van Mierop naar de Westvest overgeplaatst op een bastion, waar de Gasthuismolen had gestaan; deze standerdmolen was dat jaar omgevallen en niet meer hersteld.

De Roos werd niet letterlijk verplaatst: met gebruikmaking van enige onderdelen van De Roos bouwde men een wipkorenmolen met stelling op een zeskante onderbouw. Niet bekend is waarom men voor deze constructie koos. Delft kende weliswaar meer wipmolens als industriemolen, maar de ronde stenen bovenkruiers waren ook al in opkomst.

Het bouwjaar van de huidige molen moet rond 1760 liggen. De zeskante stenen onderbouw van de wipmolen moet toen zijn verhoogd en bovenop verrees een ronde stenen bovenkruier. Hiermee creëerde men wel onbedoeld een probleem, want de hoge stenen molen werd niet verder gefundeerd, maar stond min of meer op de teerlingen van de Gasthuismolen.

Van 1826 tot 1889 was Pieter van Rhijn, afkomstig van de wipkorenmolen van Hazerswoude, hier eigenaar. Hij werd opgevolgd door zijn zoon Klaas. Toen deze zijn bedrijf wilde beëindigen, bood hij de molen aan de jonge vereniging “De Hollandsche Molen” te koop aan.
De Hollandsche Molen slaagde er vervolgens in, een geldbedrag bij elkaar te krijgen om de molen aan te kopen. Dit met steun van de gemeente en 223 andere belangstellenden. Delft, dat ooit tientallen molens kende, zou anders geen enkele molen meer hebben gehad.
Vanaf 1928 was de molen verhuurd aan de familie De Vreede; tot 2009 had J.A. 'Koos' de Vreede, de derde generatie, hier zijn bedrijf.

In november 1929 ontstonden er grote problemen: door allerlei in de jaren '20 uitgevoerde werkzaamheden (aanleg van spoor-, auto- en tramwegen en het daarvoor noodzakelijke dempen van de stadsgracht bij de molen en allerhande graafwerk) zakte de molen vrij plotseling scheef en moest inderhaast tegen omvallen worden gestut. Een deel van de woning aan de noordzijde moest daarvoor worden afgebroken. In 1930 kreeg de molen een nieuwe fundering; kosten € 10.000,-.
In 1931 werd aan de noordzijde een nieuw pakhuis opgetrokken, in 1942 de woning gerestaureerd. Voor dat laatste wisten leden van "De Hollandse Molen" - ondanks de oorlog - € 2000,- bijeen te brengen.

Oorspronkelijk lagen de maalstenen niet op de stellingzolder, maar één zolder hoger. In de jaren dertig werd de inrichting gewijzigd. De reden hiervoor is onbekend.

In 1961 moest vanwege de slechte staat het wiekenkruis worden verwijderd. Pas in 1964 volgde herstel.
Vanaf omstreeks 1975 werd door de toenmalige huurder Niek de Vreede met behulp van diverse vrijwilligers weer regelmatig op windkracht gemalen. In 1983 kwam hieraan een einde: de kap bleek in slechte staat en de molen kreeg vervolgens een draaiverbod. In de nacht van 14 op 15 februari 1984 werden beide roeden gestreken.

In 1986 werd Stichting "Molen de Roos" opgericht om extra geld in te zamelen, omdat een restauratie door allerlei problemen financieel niet rond te krijgen is. In drie jaar tijd is door deze stichting meer dan € 200.000,- bijeengebracht.
Op 16 november begon men - wederom 's nachts omdat anders het tramverkeer stil zou komen te vallen - met het afnemen van de kap.
Deze restauratie werd de meest ingrijpende die molen en woonhuis tot dan toe hadden ondergaan. Meest spectaculair werd het rechtzetten van de molen die, ondanks de nieuwe fundering van 1930, nog steeds behoorlijk scheef stond. Hiertoe werd de ronde stenen bovenbouw net onder de stelling losgemaakt van de zeskante voet. Met oliedrukvijzels werd de bovenbouw aan de noordzijde 51 cm. omhoog gebracht, waarna er een wigvormig stuk metselwerk werd aangebracht om aldus de molen vanaf de stelling weer geheel recht te krijgen. Tegenvaller hierbij was dat het metselwerk boven de stelling hier en daar veel slechter bleek dan verwacht. Het bleef daarom bepaald niet bij rechtzetten: stelling, kap, roeden, staart en schoren werden eveneens vernieuwd en, erger nog, vervolgens werden ook boven- en spoorwiel afgekeurd. Er is al met al veel meer hersteld en vervangen dan aanvankelijk was voorzien. Zo kreeg de molen ook nog nieuw koppel stenen. Van de woning werd het dak deels vernieuwd, enkele kozijnen vervangen en het metselwerk hersteld.

Op 28 september 1990 werd de molen feestelijk in gebruik gesteld door Prins Claus, beschermheer van De Hollandsche Molen, met assistentie van Meta Pekelharing, de jongste donateur van Stichting "Molen de Roos". Sinds die tijd was de molen weer regelmatig op vrijwillige basis in bedrijf.

Grote ontwikkelingen in de 21ste eeuw:
Al jaren was sprake van verdubbeling van het spoor in Delft. De Roos en de Bagijnetoren staan aan de Phoenixstraat, op de plaats van de oude stadswal. Zowel molen als waltoren stonden op het tracé van de spoortunnel, maar hoefden niet van hun plek voor de realisatie daarvan: de plannen werden zo uitgewerkt dat de tunnel onder molen en waltoren door wordt gebouwd. De monumenten zouden nieuwe funderingspalen krijgen die in de uiteindelijke situatie komen te rusten op het dak van de tunnel.
In verband hiermee werd op 15 december 2009 de molen voorlopig overgedragen aan ProRail. Het gehele gebied rond de molen werd als bouwterrein bestempeld. Duidelijk was dat dit voor de molen vermoedelijk enkele jaren stilstand zou betekenen.

Tot maart 2010 werd er nog gedraaid; op 25 maart dat jaar werden beide roeden gestreken en opgeslagen bij molenmakerij Verbij te Hoogmade. Ook werd een gedeelte van de stelling verwijderd, om het slaan van damwanden in de grond niet te hinderen. Nadat dat laatste werk gereed was gekomen, werd in augustus 2011 de stelling weer gecompleteerd.

Zo bleef de molen onttakeld staan tot 20 maart 2013: toen werden beide roeden weer gestoken, daarna werd gewerkt aan de maalvaardigheid. Inmiddels is de molen weer geregeld in bedrijf.
Het wiekenkruis is na het steken van de roeden in de kleuren van vóór 1961 geschilderd: roeden en windborden lichtgeel; voorzomen donkergroen.

Aanvullingen
Over de naam:
Deze molen draagt al eeuwen de naam 'De Roos'; wordt in Delft zelf doorgaans aangeduid als 'De Roosmolen'.
Overige wetenswaardigheden:
Op de bovenas staat: 'De Otter 1847' Deze as is afkomstig uit de oliemolen De Otter, welke tot ca. 1858 naast de molen De Roos stond.
Uniek aan deze molen:
De enige ronde stenen molen op een zeskante onderbouw.
Literatuurverwijzingen:
Aart Struijk, Van stadswal naar tunneldak. De geschiedenis van molen De Roos te Delft. Delft 2013.

© Foto's: Rob Pols (22-7-2013).

© Nog steeds in een rommelige omgeving.
Foto: Jan Puts (31-3-2014).

© De oude baard. Foto: Rob Pols (29-3-2003).

© Foto: Rob Pols (29-4-2013).

© De roeden zijn opnieuw gestoken, maar zijn nu geel van kleur, net als vóór 1961.
Foto: Rob Pols (29-4-2013).

© Koninklijke gelegenheidsmolenaar voor De Roos! Onder grote belangstelling licht prins Johan Friso, geassisteerd door Bart Dooren, de vang nadat hij een plaquette ter nagedachtenis aan zijn vader, prins Claus, had onthuld.
Foto: Joop Vendrig.

© Foto: Rob Pols (11-7-2005).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: zondag 25 mei 2014 | Algehele revisie gegevens

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Roos, Delft home vorige pagina