Nederlandse Molendatabase  
Delft, Zuid-Holland
Database nr. 959
Inventaris nr. ZH095
Naam De Roos
Bouwjaar 1727 of eerder / 2013
Type Stellingmolen
Kenmerken Ronde stenen molen op zeskante stenen onderbouw
Functie Korenmolen
Ligging Phoenixstraat 111-112
2611 AK Delft
Rijksdriehoek X: 83885 Y: 447800
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Delft
Kadaster Gemeente Delft, sectie B, nr. 2922
Monumentennummer 12159
Landsch. waarde Belangrijk: verrijkt het stadsbeeld ter plaatse enorm; wordt op zijn beurt weer gedomineerd door de torens van de Oude en de Nieuwe Kerk.
Eigenaar Vereniging De Hollandsche Molen sinds 1926 (van 15-12-2009 tot 4-09-2013 tijdelijk ProRail)
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Omwentelingen 2009: 214.825
2010: 11.600 (t/m 21 maart 2010)
2011:  0
2012:  0
2013: 60.310
Bestemming Het malen van graan, thans op vrijwillige basis
Molenaar Jan Spruit / Dick Steeneveld / George Middendorp / Dirk Pereboom
Telefoon 0180 - 632613 (Jan Spruit)
Bezoekmogelijkheid Als de molen draait en op afspraak

© Molen De Roos draait weer na het opvijzelen!
Foto: Rob Pols (22-7-2013).   
Constructie
Romp Ronde stenen molen op zeskante stenen onderbouw
Kap Gedekt met dakleer
Vlucht 25,35 m.
Wiekenvorm Oud-Hollands
Wiekverbeteringen Deze molen heeft nooit een wiekverbetering ondergaan.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx0646buiten19901990/2013aanw.25.35 m.
klik voor meer info Derckx0647binnen19901990/2013aanw.25.25 m.
klik voor meer info Bremer0088buiten19641965198424.90 m.
klik voor meer info Bremer0089binnen19641965198424.90 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Enthoven & Co, L.I.003018471857caanw.05.55 m.
Kruiwerk 48 gietijzeren rollen; kruirad
Vang Losse Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met haak; vangstok
Inrichting Twee koppel 17der kunststenen op maalstoelen op de stellingzolder; twee regulateurs; mengketel; sleepluiwerk; elektrisch luiwerk
Overbrengingen Bovenwiel 72 kammen
Bovenschijfloop 33 staven, steek 12,0 cm.
Spoorwiel 80 kammen
Steenschijflopen 24 staven, steek 8,5 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 7,27
Hoogte van de stelling: 12,0 m.
Versiering
Fraaie baard, groen geverfd, wit afgebiesd, met uitgestoken roos en de opschriften '1697 1990' en daaronder 'De Roos'
(N.B. Deze baard is een kopie; de oude wordt los in de molen bewaard).

Het bovenlicht bij de deur van de aangrenzende woning heeft eveneens een versiering van een roos.

De gevelsteen van de Groenmolen (tot 1928 aan de Zuidvest gestaan) wordt in de molen bewaard
Verwijzingen
Ten-Bruggencatenr. 03503
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger Molen de Roos voorganger, Delft
Geschiedenis
De oorspronkelijke molen De Roos stond als standerdmolen aan de toenmalige Bastiaanse Vest (thans Zuiderstraat); doch werd in 1679 door Fons van Mierop naar de Westvest overgeplaatst op een bastion, waar tot dat jaar de standerdmolen "De Bordeel" had gestaan die door een storm was vernield.
Of deze overplaatsing tevens gepaard ging met verandering van de molen van het standerdtype in een stenen molen is niet bekend. Wel is zeker dat de huidige stenen molen er in 1727 reeds stond. In dat jaar werden de woonhuizen op het bastion rond de molen gebouwd.
Overigens moet, gezien het minuscule formaat van het spoorwiel en de rest van het gaandewerk, ook een wipkorenmolen als voorganger bepaald niet uitgesloten worden geacht.

In 1926 dreigde sloop. Dit werd voorkomen door de aankoop, op 17 december dat jaar, door de jonge vereniging "De Hollandsche Molen". Dit gebeurde met steun van de gemeente en 223 andere belangstellenden. Delft, dat ooit tientallen molens kende, zou anders geen enkele molen meer hebben gehad.
Vanaf 1928 was de molen verhuurd aan de familie De Vreede; tot 2009 had J.A. 'Koos' de Vreede, de derde generatie, hier zijn bedrijf. Vanwege alle ingewikkelde zaken rond de aanleg van de spoortunnel en de tijdelijke onbereikbaarheid van de molen, is dit bedrijf verplaatst en in 2013 niet teruggekeerd.

In 1929 ontstonden er problemen met de fundering: door het deels afgraven van de stadswallen zakte de molen scheef en moest zelfs tegen omvallen worden gestut. Een deel van de woning aan de noordzijde moest om dezelfde reden worden afgebroken. In 1930 kreeg de molen een nieuwe fundering; kosten ƒ 10.000,-.
In 1931 werd aan de noordzijde een nieuw pakhuis opgetrokken; in 1942 de woning gerestaureerd. Voor dat laatste wisten leden van "De Hollandse Molen" - ondanks de oorlog - ƒ 2000,- bijeen te brengen.

Oorspronkelijk lagen de maalstenen niet op de stellingzolder, maar één zolder hoger. In de jaren dertig werd de inrichting gewijzigd. De reden hiervoor is onbekend.

In 1961 moest het wiekenkruis verwijderd worden vanwege de slechte staat. Pas in 1964 volgde herstel.
Vanaf omstreeks 1975 werd door de toenmalige huurder Niek de Vreede met behulp van diverse vrijwilligers weer regelmatig gemalen. In 1983 kwam hieraan een einde: de molen kreeg een draaiverbod vanwege de slechte staat van de kap. In de nacht van 14 op 15 februari 1984 werd vervolgens het wiekenkruis verwijderd.

In 1986 werd Stichting "Molen de Roos" opgericht om extra geld in te zamelen, omdat restauratie door allerlei problemen financieel niet rond te krijgen is. In drie jaar tijd is door deze stichting meer dan ƒ 200.000,- bijeengebracht.
Op 16 november begon men - wederom 's nachts omdat anders het tramverkeer stil zou komen te vallen - met het afnemen van de kap.
Deze restauratie werd de meest ingrijpende die de molen en het woonhuis tot dan toe hadden ondergaan. Meest spectaculair werd het rechtzetten van de molen die, ondanks de nieuwe fundering van 1930, nog steeds behoorlijk scheef staat. Hiertoe werd de ronde stenen bovenbouw net onder de stelling losgemaakt van de zeskante voet. Met oliedrukvijzels werd de bovenbouw aan de noordzijde 51 cm. omhoog gebracht, waarna er een wigvormig stuk metselwerk zou worden aangebracht om aldus de molen vanaf de stelling weer geheel recht te krijgen. Tegenvaller hierbij was dat het metselwerk boven de stelling hier en daar veel slechter bleek dan verwacht. Het bleef bepaald niet bij rechtzetten: stelling, kap, roeden, staart en schoren werden eveneens vernieuwd. In een late fase werd bovendien boven- en spoorwiel afgekeurd, zodat ook die moesten worden vervangen. Ook kreeg de molen nog nieuw koppel stenen. Van de woning werd het dak deels vernieuwd, enkele kozijnen vervangen en het metselwerk hersteld.

Op 28 september 1990 werd de molen feestelijk in gebruik gesteld door Prins Claus, beschermheer van De Hollandsche Molen, met assistentie van Meta Pekelharing, de jongste donateur van Stichting "Molen de Roos". Sinds die tijd was de molen weer regelmatig op vrijwillige basis in bedrijf.

Grote ontwikkelingen in de 21ste eeuw:
Al jaren was sprake van verdubbeling van het spoor in Delft. De Roos en de Bagijnetoren staan aan de Phoenixstraat, op de plaats van de oude stadswal. Zowel molen als waltoren staan op het tracé van de spoortunnel, maar hoeven niet van hun plek voor de realisatie daarvan: de plannen zijn zo uitgewerkt dat de tunnel onder molen en waltoren door wordt gebouwd. De monumenten krijgen nieuwe funderingspalen die in de uiteindelijke situatie komen te rusten op het dak van de tunnel.
In verband hiermee werd op 15 december 2009 de molen voorlopig overgedragen aan ProRail. Het gehele gebied rond de molen werd als bouwterrein bestempeld. Duidelijk was dat die voor de molen stilstand zou betekenen, vermoedelijk voor enkele jaren.

Tot maart 2010 werd er nog gedraaid; op 25 maart dat jaar werden beide roeden gestreken en opgeslagen bij molenmakerij Verbij te Hoogmade. Ook werd een gedeelte van de stelling verwijderd, om het slaan van damwanden in de grond niet te hinderen. Nadat dat laatste werk gereed was gekomen, werd in augustus 2011 de stelling weer gecompleteerd.

Zo bleef de molen onttakeld staan tot 20 maart 2013: toen werden beide roeden weer gestoken, daarna werd gewerkt aan de maalvaardigheid. Inmiddels is de molen weer geregeld in bedrijf.
Het wiekenkruis is na het steken van de roeden in de kleuren van vóór 1961 geschilderd: roeden en windborden lichtgeel; voorzomen donkergroen.

Op de bovenas staat: 'De Otter 1847' Deze as is afkomstig uit de oliemolen De Otter, welke tot ca. 1858 naast de molen De Roos stond.
Aanvullingen
Over de naam:
Deze molen draagt al eeuwen de naam 'De Roos'; wordt in Delft zelf doorgaans aangeduid als 'De Roosmolen'.
Uniek aan deze molen:
De enige ronde stenen molen op een zeskante onderbouw.
Literatuurverwijzingen:
Aart Struijk, Van stadswal naar tunneldak. De geschiedenis van molen De Roos te Delft. Delft 2013.

© Foto's: Rob Pols (22-7-2013).

© Nog steeds in een rommelige omgeving.
Foto: Jan Puts (31-3-2014).

© De oude baard. Foto: Rob Pols (29-3-2003).

© Foto: Rob Pols (29-4-2013).

© De roeden zijn opnieuw gestoken, maar zijn nu geel van kleur, net als vóór 1961.
Foto: Rob Pols (29-4-2013).

© Koninklijke gelegenheidsmolenaar voor De Roos! Onder grote belangstelling licht prins Johan Friso, geassisteerd door Bart Dooren, de vang nadat hij een plaquette ter nagedachtenis aan zijn vader, prins Claus, had onthuld.
Foto: Joop Vendrig.

© Foto: Rob Pols (11-7-2005).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: donderdag 3 april 2014 | Foto

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Roos, Delft home vorige pagina