Nederlandse Molendatabase
Bergambacht, Zuid-Holland
952
ZH110
04147
Den Arend
1869
Stellingmolen
Ronde stenen molen
Korenmolen
Molenlaan 14A
2861 LB Bergambacht
X: 113276 Y: 438830
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Krimpenerwaard
Gemeente Bergambacht, sectie A, nr. 8566
9011
Zeer groot; dominerende functie voor het dorp
Stichting Molen Den Arend Bergambacht
Stichting Molen Den Arend Bergambacht sinds 23-12-2013, daarvoor H. Looren
Maalvaardig
2014: 75.030 (restauratie)
2013: 122.884
2012: 101.407
2011: 175.441
2010: 164.961
Het malen van graan op professionele basis
Willem Roose
0182-522041
Als de molen draait
Constructie
Ronde stenen molen
Gedekt met riet
20,85 / 21,05 m.
Oud-Hollands
Op deze molen is nooit een wiekverbetering toegepast. Wél zijn hier in en na 1935 diverse experimenten uitgevoerd die in 1946 hebben geleid tot het systeem-Fauël (fokwieken).
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Pot?buiten?1958>197920.60 m.
klik voor meer info Pot?binnen?1958>197920.60 m.
klik voor meer info Derckx0317buiten19791979aanw.21.05 m.
klik voor meer info Derckx0318binnen19791979aanw.20.85 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info ????aanw.4.05 m.
32 teflon rollen; kruihaspel
Losse Vlaamse blokvang uit vijf stukken; vangbalk met haak; vangstok; kneppel; pal
Eén koppel 17der blauwe stenen; één koppel 16der kunststenen; twee regulateurs, silo's; sleepluiwerk
Bovenwiel 60 kammen
Bovenschijfloop 22 staven, steek 12,0 cm.
Spoorwiel 53 kammen
Steenschijflopen resp. 27 en 26 staven, steek 7,0 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 5,35 resp. 1 : 5,55
van de stelling: 8,30 m.
Van den Oever (metselwerk); Van der Straaten (molenmakerswerk); 1869
Zeer aardige baard, donkerblauw geverfd, wit afgebiesd, met de opschriften
'Anno 1869' en 'Den Arend'

Aan de noordzijde een gevelsteen met het opschrift:
DE EERSTE STEENEN ZIJN
GELEGEN DOOR
Jan Cornelis. Jacob
GERRIT SPRUYTENBURG Jz
6 NOV. 1868
Verwijzingen
Geschiedenis
Den Arend werd gebouwd in 1869 ter vervanging van een wipkorenmolen. Timmerman Van der Straaten en de metselaar Van den Oever kregen de bouwopdracht. De fundering kwam te rusten op 66 heipalen van ruim 14 meter lang, aan elkaar gehecht met dubbele kruigen of kloosterhouten.
In de molen werden vijf hele en twee halve zolders aangebracht met nog een zolder in de kap. Er waren twee maalzolders, met in totaal vier koppel maalstenen, waarop verschillende granen gemalen konden worden.

Voor het gaandewerk werd bij de bouw gebruik gemaakt van dat van de voorganger, een wipkorenmolen, en dat is goed te zien: het spoorwiel is zeer klein; de staakijzers zijn buitengewoon lang. Curieus is de maalstoel: de basis wordt gevormd door een paar draagbalken, gemaakt uit de houten roeden van diezelfde voorganger!
De ijzerbalk in de kap is de voormalige staartbalk; de vangbalk is een hoekstijl van het bovenhuis en de penbalk is een oude burriebalk (de 'afdruk' van de zetel is aan de onderzijde nog steeds te zien).

In 1935 voerde ir. Fauël hier experimenten uit met zeilen, afkomstig van een kleine zeilboot. Dit resulteerde vlak na de Tweede Wereldoorlog in het fokwieksysteem, een wiekverbetering die op zeer veel molens zou worden toegepast.

De molen was tot kort voor de Tweede Wereldoorlog in gebruik. In 1954 werd hij aangekocht door de gemeente Bergambacht; in 1957/58 vond een volledige restauratie plaats (waarbij onder meer tweedehands roeden, afkomstig van het korenmolentje te Kamperland (Zld.), werden gestoken, maar de molen kwam niet meer in bedrijf. Pas in de loop van de jaren '70 van de 20ste eeuw werd weer op vrijwillige basis met de molen gedraaid.

Nog later kwam de molen door het toedoen van Willem Roose ook vaker als maalwerktuig in bedrijf. Met name toen De Roode Leeuw te Gouda, ook door Roose bemalen, door omstandigheden buiten bedrijf kwam, werd Den Arend zeer veel gebruikt.

In april 2007 volgde stilzetting vanwege een flinke restauratie: boktor- en houtwormbehandeling, nieuwe staartbalk, nieuw riet op de kap, ijzeren platen op kruivloer, onder- en overring en een grote schilderbeurt. Er waren daarbij enige tegenvallers: de koppen van voeghouten en steunder moesten aan de voorzijde worden aangestort met kunsthars en de kuip bleek slechter dan verwacht, evenals beide spruiten. In maart 2008 kon er weer worden gemalen.

In het late najaar van 2011 braken tijdens het malen twee spoorwielkammen en vijf staven van het 17der koppel. Het geheel was inmiddels ook tamelijk sleets geworden. De spoorwielkammen waren spoedig hersteld; gemalen wordt tijdelijk alleen met het 16der koppel. Ondertussen verbeterde de omgeving door het rooien van een aantal bomen op ZW.

Tot de restauratie in 1957 had deze molen nog houten roeden, merkwaardig voor een in 1869 gebouwde molen van deze grootte in dit deel van het land. De tamelijk dichtbij gevestigde fa. Pot maakte destijds immers al volop ijzeren roeden. Het is aannemelijk dat de in 1957 vervangen - en zeer fraai gemaakte - houten roeden de originele uit 1869 waren.

Opmerkelijk is, dat de gemeente Bergambacht de molen jaren in eigendom had, maar uiteindelijk verkocht aan een particulier.
Aanvullingen

Dick Kenbeek, 'Molen Den Arend kan weer malen', in: Molenwereld 187 (20143) 451 - 458. 
Overige foto's
Den Arend, Bergambacht, Foto
Den Arend, Bergambacht, Foto
© Foto's: Rob Simons (29-5-2010).
Den Arend, Bergambacht, Foto: Ton Koorevaar (22-4-2010).
Den Arend, Bergambacht, Foto: Frits Kruishaar (12-5-2012).
© Foto: Frits Kruishaar (12-5-2012).
Den Arend, Bergambacht, Foto: Martin E. van Doornik (17-5-2014).
© Foto: Martin E. van Doornik (17-5-2014).
Den Arend, Bergambacht, Prachtige oude opname van Den Arend met drie stormeindjes.  Foto: ? (verzameling Rob Pols).
© Prachtige oude opname van Den Arend met drie stormeindjes.
Foto: ? (verzameling Rob Pols).
Den Arend, Bergambacht, Wat een ongerepte biotoop....  Foto n.n. (verzameling Jelle van Daalen).
© Wat een ongerepte biotoop....
Foto n.n. (verzameling Jelle van Daalen).
Draag zelf bij
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Den Arend, Bergambacht home vorige pagina