Nederlandse Molendatabase  
Bergambacht, Zuid-Holland
Database nr. 952
Inventaris nr. ZH110
Naam Den Arend
Bouwjaar 1869
Type Stellingmolen
Kenmerken Ronde stenen molen
Functie Korenmolen
Ligging Molenlaan 14A
2861 LB Bergambacht
Rijksdriehoek X: 113276 Y: 438830
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Bergambacht
Kadaster Gemeente Bergambacht, sectie A, nr. 8566
Monumentennummer 9011
Landsch. waarde Zeer groot; dominerende functie voor het dorp
Eigenaar Stichting Molen Den Arend Bergambacht sinds 23-12-2013, daarvoor H. Looren
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Omwentelingen 2009: 171.288
2010: 164.961
2011: 175.441
2012: 101.407
2013: 122.884
Bestemming Het malen van graan op professionele basis
Molenaar Willem Roose
Telefoon 0182-522041
Bezoekmogelijkheid Als de molen draait

Foto: Ton Koorevaar (22-4-2010).   
Constructie
Romp Ronde stenen molen
Kap Gedekt met riet
Vlucht 20,85 / 21,05 m.
Wiekenvorm Oud-Hollands
Wiekverbeteringen Op deze molen is nooit een wiekverbetering toegepast. Wl zijn hier in en na 1935 diverse experimenten uitgevoerd die in 1946 hebben geleid tot het systeem-Faul (fokwieken).
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Pot?buiten?1958>197920.60 m.
klik voor meer info Pot?binnen?1958>197920.60 m.
klik voor meer info Derckx0317buiten19791979aanw.21.05 m.
klik voor meer info Derckx0318binnen19791979aanw.20.85 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info ????aanw.4.05 m.
Kruiwerk 32 teflon rollen; kruihaspel
Vang Losse Vlaamse blokvang uit vijf stukken; vangbalk met haak; vangstok; kneppel; pal
Inrichting En koppel 17der blauwe stenen; n koppel 16der kunststenen; twee regulateurs, silo's; sleepluiwerk
Overbrengingen Bovenwiel 60 kammen
Bovenschijfloop 22 staven, steek 12,0 cm.
Spoorwiel 53 kammen
Steenschijflopen resp. 27 en 26 staven, steek 7,0 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 5,35 resp. 1 : 5,55
Hoogte van de stelling: 8,30 m.
Molenmaker Van den Oever (metselwerk); Van der Straaten (molenmakerswerk); 1869
Versiering
Zeer aardige baard, donkerblauw geverfd, wit afgebiesd, met de opschriften
'Anno 1869' en 'Den Arend'

Aan de noordzijde een gevelsteen met het opschrift:
DE EERSTE STEENEN ZIJN
GELEGEN DOOR
Jan Cornelis. Jacob
GERRIT SPRUYTENBURG Jz
6 NOV. 1868
Verwijzingen
Eigen website Den Arend
Ten-Bruggencatenr. 04147
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger De Arend voorganger,
Geschiedenis
Den Arend werd gebouwd in 1869 ter vervanging van een wipkorenmolen. Timmerman Van der Straaten en de metselaar Van den Oever kregen de bouwopdracht. De fundering kwam te rusten op 66 heipalen van ruim 14 meter lang, aan elkaar gehecht met dubbele kruigen of kloosterhouten.
In de molen werden vijf hele en twee halve zolders aangebracht met nog een zolder in de kap. Er waren twee maalzolders, met in totaal vier koppel maalstenen, waarop verschillende granen gemalen konden worden.

Voor het gaandewerk werd bij de bouw gebruik gemaakt van dat van de voorganger, een wipkorenmolen, en dat is goed te zien: het spoorwiel is zeer klein; de staakijzers zijn buitengewoon lang. Curieus is de maalstoel: de basis wordt gevormd door een paar draagbalken, gemaakt uit de houten roeden van diezelfde voorganger!
De ijzerbalk in de kap is de voormalige staartbalk; de vangbalk is een hoekstijl van het bovenhuis en de penbalk is een oude burriebalk (de 'afdruk' van de zetel is aan de onderzijde nog steeds te zien).

In 1935 voerde ir. Faul hier experimenten uit met zeilen, afkomstig van een kleine zeilboot. Dit resulteerde vlak na de Tweede Wereldoorlog in het fokwieksysteem, een wiekverbetering die op zeer veel molens zou worden toegepast.

De molen was tot kort voor de Tweede Wereldoorlog in gebruik. In 1954 werd hij aangekocht door de gemeente Bergambacht; in 1957/58 vond een volledige restauratie plaats (waarbij onder meer tweedehands roeden, afkomstig van het korenmolentje te Kamperland (Zld.), werden gestoken, maar de molen kwam niet meer in bedrijf. Pas in de loop van de jaren '70 van de 20ste eeuw werd weer op vrijwillige basis met de molen gedraaid.

Nog later kwam de molen door het toedoen van Willem Roose ook vaker als maalwerktuig in bedrijf. Met name toen De Roode Leeuw te Gouda, ook door Roose bemalen, door omstandigheden buiten bedrijf kwam, werd Den Arend zeer veel gebruikt.

In april 2007 volgde stilzetting vanwege een flinke restauratie: boktor- en houtwormbehandeling, nieuwe staartbalk, nieuw riet op de kap, ijzeren platen op kruivloer, onder- en overring en een grote schilderbeurt. Er waren daarbij enige tegenvallers: de koppen van voeghouten en steunder moesten aan de voorzijde worden aangestort met kunsthars en de kuip bleek slechter dan verwacht, evenals beide spruiten. In maart 2008 kon er weer worden gemalen.

In het late najaar van 2011 braken tijdens het malen twee spoorwielkammen en vijf staven van het 17der koppel. Het geheel was inmiddels ook tamelijk sleets geworden. De spoorwielkammen waren spoedig hersteld; gemalen wordt tijdelijk alleen met het 16der koppel.
Ondertussen verbeterde de omgeving door het rooien van een aantal bomen op ZW.

Tot de restauratie in 1957 had deze molen nog houten roeden, merkwaardig voor een in 1869 gebouwde molen van deze grootte in dit deel van het land. De tamelijk dichtbij gevestigde fa. Pot maakte destijds immers al volop ijzerenroeden. Het is aannemelijk dat de in 1957 vervangen - en zeer fraai gemaakte - houten roeden de originele uit 1869 waren.

Opmerkelijk is, dat de gemeente Bergambacht de molen jaren in eigendom had, maar uiteindelijk verkocht aan een particulier.

© Foto's: Rob Simons (29-5-2010).

© Foto: Frits Kruishaar (12-5-2012).

© Foto: Frits Kruishaar (12-5-2012).

© Prachtige oude opname van Den Arend met drie stormeindjes.
Foto: ? (verzameling Rob Pols).

© Wat een ongerepte biotoop....
Foto n.n. (verzameling Jelle van Daalen).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: donderdag 13 maart 2014 | Foto

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Den Arend, Bergambacht home vorige pagina