Nederlandse Molendatabase
Arkel, Zuid-Holland
949
Jan van Arkel
1852
Stellingmolen
Achtkante Molen
Korenmolen
Vlietskade 1004
4241 WB Arkel
X: 127999 Y: 431116
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Giessenlanden
Gemeente Arkel, sectie C, nr. 2614
SIMAV
SIMAV sinds 1990, daarvoor de gemeente Giessenlanden sinds 1-1-1986; daarvoor de vm. gemeente Arkel sinds 1947
Maalvaardig
2014: 68.935
2013: 81.735
2012:  0
2011:  0
2010: 0 (stilgezet)
Vh. het malen van graan, thans buiten bedrijf
Bas de Deugd / Justin van den Heuvel
0345-630112 / 06-22960455
Laatste zaterdag van de maand 13.00-16.00 uur en op andere zaterdagen als de molen draait. Verder als de vlag uithangt en op afspraak.
Zeer groot
ZH189
02560
8285
Constructie
Eiken achtkant, gedekt met riet, op stenen voet
Gedekt met riet
26,30 m.
Systeem Fauël op beide roeden
In 1943 werd op beide roeden het systeem Van Bussel aangebracht. In 1969 werd dit vervangen door het systeem Fauël (fokwieken).
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Pos. bouw Jaar Steek Positie Verdw. Lengte
klik voor meer info Vaags 0277 binnen 2012 2012 binnen aanw. 26.25
klik voor meer info Derckx 0695 buiten 1991 1991 buiten aanw. 26.30
klik voor meer info Bremer 0170 binnen 1969 1969 binnen 2012 26.30
klik voor meer info Pot 0868 buiten 1874 ? buiten 1991 26.30
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Enthoven & Co, L.I. 0034 1847 ? aanw.
Engels met 31 rollen; kruilier
Losse Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met haak; vangstok
Eén koppel 17der blauwe stenen en één koppel 17der kunststenen; twee regulateurs;  sleepluiwerk; elektrisch luiwerk. Twee silo's, jacobsladder en mengketel zijn gedemonteerd, maar nog wel in de molen aanwezig.
Woning in de molen, thans in gebruik als - multifunctioneel - kantoor.
Bovenwiel 61 kammen
Bovenschijfloop 28 staven, steek 14,3 cm.
Spoorwiel 97 kammen
Steenschijflopen 30 staven, steek 9,0 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 7,04
Eenvoudige baard, donkergroen geverfd, wit afgebiesd, met de opschriften ANNO 1851 en in sierlijke letters de naam 'Jan van Arkel'

In het onderachtkant aan de ZO-zijde een stichtingssteen met het opschrift:

DE EERSTE STEEN GELEGD
DOOR
W.C.P.E. de KLOPPER
OUD 6 1/2 JAREN
18
18 51
8
Verwijzingen
Geschiedenis
Rond 1840 gingen er stemmen op om in Arkel een molen te laten verrijzen. Op 27 september 1840 werd Antonie Rekoert uit Groot-Ammers vergunning verleend een korenmolen te laten bouwen. Vanwege de hoge accijnzen, de zogenaamde ‘belasting op het gemaal’, zag hij hier bij nader inzien van af.
Korte tijd later, op 15 juli 1846, werd door het plaatselijk bestuur aan Willem van Tuil, korenmolenaar te Giessen-Nieuwkerk, vergunning verleend om in een boomgaard een korenmolen te bouwen. Van Tuil had de boomgaard voor dit doel inmiddels aangekocht. Het provinciaal bestuur weigerde echter een vergunning af te geven omdat naar zijn oordeel de molen te dicht bij de openbare weg was gepland. De minimale afstand tussen rijweg en molen moest vijftig el meten. Omdat het aangekochte perceel kennelijk te klein was het plan aan te passen, kon de bouw niet doorgaan.

In het voorjaar van 1851 werd hetzelfde stuk boomgaard aangekocht door Johannes Westers, aannemer uit Utrecht. Westers had kort daarvoor in het Noord-Hollandse Schermerhorn de twee ondermolens A en B voor ƒ 1.085,- aangekocht die daar als ondermolens hadden gediend en door en experiment met vervijzeling overbodig waren geworden. Westers zag mogelijkheden beide ondermolens als korenmolens te herbouwen, te weten een in Soest, die ondertussen is verdwenen (zie de database van Verdwenen Molens) en de andere in Arkel. Om boven de omliggende bebouwing uit te komen, werd de achtkantige houten romp op een hoge gemetselde onderbouw geplaatst die werd voorzien van een stelling. Vanaf 1851 tot kort voor de Tweede Wereldoorlog was in de molen nog een koppel stenen aanwezig waarmee eikeschors werd vermalen tot run. Dit produkt werd afgezet aan in Gorinchem gevestigde leerlooierijen.

In juli en augustus 1943 volgde belangrijk herstel door de fa. Adriaens uit Weert, onder leiding van Chris van Bussel: een houten roede werd vervangen door een gebruikt exemplaar (dat al enige jaren bij de molen lag). Vervolgens werd de Oud-Hollandse ophekking gewijzigd in het systeem van Bussel. Ook werd het bovenwiel vervangen door een exemplaar uit de in 1942 gesloopte beltkorenmolen van Heeze (N.B.); een eveneens uit die molen afkomstige schijfloop is onderweg vermoedelijk gestolen, want het werd bij aankomst van de trein niet aangetroffen!

In 1946, toen de concurrentie van de grotere meelfabrieken steeds meer voelbaar werd, overwoog eigenaar C. Scherpenisse de molen gedeeltelijk te laten slopen om in het stenen onderachtkant over te gaan op motorische bemaling. Grote persoonlijke inzet van H. Scheffer, de toenmalige burgemeester van Arkel, kon dit voorkomen. In plaats daarvan werd, mede dankzij donaties en leningen, de molen op 30 december 1947 door de gemeente aangekocht. Het jaar daarop werd het kruirad vervangen door een lier. Van 1947 tot 1952 was de molen verhuurd aan een lid van de bekende molenaarsfamilie Schuurman.

In 1955 kocht molenaar Scherpenisse een koppel stenen aan dat aangedreven werd door een Brons-dieselmotor, voor gebruik tijdens windstille perioden. Door de molen werden toen alleen nog granen tot veevoeder vermalen. Het malen ten behoeve van plaatselijke bakkerijen heeft na de oorlog niet meer plaatsgevonden.
Vijf jaar later werd een belangrijke restauratie aan de molen uitgevoerd waarbij stelling,  windpeluw, een steenrondsel, staartbalk, korte en lange spruit en vijf velden net werden vernieuwd. Bovendien werden de houten rollen van het kruiwerk vervangen door Engels kruiwerk.

Toen in 1969 een roede vervangen moest worden, werd bij die gelegenheid op beide roeden fokwieken aangebracht. Dit kon helaas niet verhinderen dat de molen al een jaar later buiten gebruik kwam.

In 1978/'79 werd de lange spruit in ijzer vervangen en werden de staartbalk, kapzolder en een steenkuip vernieuwd en reparaties aan het rietdek en de stelling uitgevoerd. De laatste werd overigens in 1982 geheel vernieuwd.

Als gevolg van de gemeentelijke herindeling kwam de molen per 1 januari 1986 in eigendom van de gemeente Giessenlanden. Op 1 mei 1991 volgde overdracht aan de Stichting tot Instandhouding van Molens in de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden (SIMAV).

Begin 2010 werd de molen stilgezet vanwege de slechte staat van de fokken. Maar er moet nog veel meer gebeuren; zo was de stenen onderbouw niet best meer en dient grondig te worden hersteld.

Inmiddels is de molen zover hersteld dat er weer gedraaid kan worden. Intussen is de onderbouw verhuurd aan zes verschillende startende ondernemingen.

De grove verhoudingen van het enorme bovenwiel doen sterk vermoeden dat het afkomstig is van een poldermolen. Wat zou betekenen dat de 'Jan van Arkel' de derde molen is waar dit wiel dienst doet.
Aanvullingen

De Provinciale NH Courant van 17 juli 1920 berichtte onder meer dit:
„Te Arkel is de bliksem ingeslagen in den korenmolen, verbrijzelde de helft van een molenwiek, sloeg op verschillende plaatsen stukken uit den muur, vernielde balken en zolderplanken en wierp in de huiskamer vazen, schilderijen, kopjes en schoteltjes door elkaar, doch veroorzaakte geen brand. Van twee op elkaar liggende molensteenen is de geheele kuip weggeslagen en de steenen zijn geheel vernield; ze liggen in kleine stukjes. Een der eigenaars van den molen sloeg, evenals de dienstbode, tegen den grond."
Overige foto's
Jan van Arkel, Arkel, Foto: Justin van den Heuvel (26-5-2015).
© Foto: Justin van den Heuvel (26-5-2015).
Jan van Arkel, Arkel, Foto: Hans Viveen (2004).
© Foto: Hans Viveen (2004).
Jan van Arkel, Arkel, Foto: Piet Glasbergen (18-5-2013).
© Foto: Piet Glasbergen (18-5-2013).
Jan van Arkel, Arkel, Foto's: Piet Glasbergen (18-5-2013).
© Foto's: Piet Glasbergen (18-5-2013).
Jan van Arkel, Arkel, Het enorme bovenwiel. Foto: Justin van den Heuvel (26-5-2015).
© Het enorme bovenwiel. Foto: Justin van den Heuvel (26-5-2015).

Bezoek allemolens.nl voor historische foto’s van deze molen.
Draag zelf bij
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Jan van Arkel, Arkel home vorige pagina