Nederlandse Molendatabase  
Aarlanderveen, Zuid-Holland
Database nr. 942
Inventaris nr. ZH061
Naam Molen No.4 (of: de Putmolen)
Bouwjaar 1801
Type Grondzeiler
Kenmerken Achtkante Molen
Functie Poldermolen
Ligging Kerkvaartsweg 61
2445 AC Aarlanderveen
Rijksdriehoek X: 109403 Y: 461001
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Alphen aan den Rijn
Kadaster Gemeente Aarlanderveen, sectie A, nr. 2063
Monumentennummer 7533
Landsch. waarde Bijzonder groot
Eigenaar Stichting Molenviergang Aarlanderveen sinds 1963
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Omwentelingen
2011: 1.178.785
2012: 952.000
2013: 694.798
Bestemming Bemalen van de Put, het laagste gedeelte van de Drooggemaakte Polder aan de Westzijde van Aarlanderveen
Molenaar Johan Slingerland
Telefoon 0172-571854
Bezoekmogelijkheid Uitsluitend op afspraak; bij de molen is een klein ontvangstcentrum.

© Foto: Piet Glasbergen (29-6-2013).   
Constructie
Romp Grenen achtkant, gedekt met riet, op gemetselde veldmuren van 2,00 m.
Kap Gedekt met riet
Vlucht 27,50 m.
Wiekenvorm Binnenroede systeem Faul; buitenroede systeem Van Bussel
Wiekverbeteringen In 1936 kreeg deze molen op beide roeden het systeem-Dekker. Vanaf ca. 1968 had de buitenroede het systeem-Faul (fokwieken).
Na de asbreuk van 1989 kreeg de molen op beide roeden het systeem-Faul.
In 1999 werd op de buitenroede het systeem-Van Bussel aangebracht; n en ander hing samen met een verandering van de overbrenging van de vijzel.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx0632buiten19891990aanw.27.50 m.
klik voor meer info Derckx0633binnen19891990aanw.27.50 m.
klik voor meer info Derckx0285buiten19781978198927.50 m.
klik voor meer info Pot1658binnen18921936198927.30 m.
klik voor meer info Pot1482buiten1886?197827.10 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Gieterij Hardinxveld004219911991aanw.-
klik voor meer info Gieterij Hardinxveld003219891989199005.50 m.
klik voor meer info De Prins van Oranje0764187118721989-
Kruiwerk 48 ijzeren rollen, kruirad
Vang Losse Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met haak; vangstok; kneppel
Inrichting Stalen vijzel 1,45 m.
Woning in de molen
Overbrengingen Bovenwiel 65 kammen
Bovenschijfloop 31 staven, steek 13,0 cm.
Onderwiel 36 kammen
Vijzelwiel 31 kammen, steek 15,5 cm.
Overbrengingsverhouding: 1 : 2,43
Molenmaker Jan de Bruijne, Gouda en Leendert van Leeuwen Lzn., Aarlanderveen (1801)
Versiering
Eigenlijk eenvoudige, maar tegelijk bijzonder fraaie baard, overwegend donkergroen geverfd, met onder meer de tekst 'TJAAR J80J' en verder enige krullen en initialen.

De windpeluw is versierd met enige accoladen.

Op het ondertafelement aan de westkant staat geverfd 'No.4'.
Verwijzingen
Ten-Bruggencatenr. 00052
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger Korenmolen aan de Kerkvaart, Aarlanderveen
Geschiedenis
Deze molen staat apart van de overige drie op rij staande molens en ligt nabij de provinciale weg ca. 800 m ten zuidwesten van Aarlanderveen. Nadat op het eind van de 18e eeuw de huidige droogmakerij was ontstaan, bleef er nog een veenplas van ruim 100 ha over. Om deze zogenaamde 'Put' afzonderlijk droog te malen werd in 1801 voor 22.000,- deze vijzelmolen gebouwd.

Opvallend is de bouw op een soort bergje, waardoor de molen duidelijk uitsteekt boven het polderland. Sommigen spreken wel van een 'beltpoldermolen'. De vijzel heeft een diameter van 1,45 m. waarmee het water tot 0,90 m. hoogte is op te voeren.

Twee keer in korte tijd raakte deze molen zwaar beschadigd: op 7 oktober 1989 brak tijdens het malen de bovenas, waarbij het gehele wiekenkruis verloren ging en de molen zelf ook behoorlijk beschadigd raakte.
Van de toen gebroken gietijzeren bovenas was bekend dat er problemen waren, vermoedelijk een oude breuk: de as 'tikte' namelijk bij lage snelheden. Reeds in 1924 waren daarom de vulstukken al vervangen door nieuwe, die de gehele as omsloten.

In september 1990, de molen was net hersteld, ontstond er brand, vermoedelijk door een bolbliksem. De schade aan de kap was groot; zo moest het bovenwiel geheel worden vernieuwd; de nieuwe bovenas, die nog geen jaar had gedraaid, werd afgekeurd en moest vervangen worden door een nieuwe.

Sinds 1999 heeft deze molen op n roede niet langer fokken, maar het systeem-Van Bussel. Ook is de overbrenging naar de vijzel 'verlangzaamd' door het plaatsen van een kleiner onderwiel.

De andere drie molens van de "Drooggemaakte polder aan de Westzijde van Aarlanderveen" zijn elk een keer verbrand en daarna herbouwd. Deze molen, die duidelijk later aan de bemaling werd toegevoegd, is - onbedoeld - als oudste van de vier overgebleven.

Molenaars op deze molen:
Pieter Zaal (vermeld rond 1810)
Cornelis van der Werf (ca. 1815 - 1834)
Arie van der Werf (1834 - 1877)
Arie van der Bijl (ca. 1878 - 1911)
Anna van der Bijl - van der Werf (1911 - 1912)
Jacob van der Bijl, zoon van (1912 - 1950)
Jacob 'Jaap' Slingerland (1950 - 1987, kwam van Nr. 1)
Johan Slingerland (1988 -heden)
Aanvullingen
Over de naam:
Deze molen wordt tegenwoordig meestal 'De Putmolen' genoemd (omdat hij De Put, het diepste gedeelte van de Drooggemaakte Polder aan de Westzijde van Aarlanderveen, bemaalt). De aanduiding 'Nr. 4' is een beetje in onbruik geraakt.
Overige wetenswaardigheden:
Weinig molens in Nederland zijn zo fraai van vorm en kleurstelling en zo goed onderhouden!
Uniek aan deze molen:
Vormt een onderbemaling van de enige nog werkende molengang ter wereld. Feitelijk is 'Aarlanderveen' geen molenviergang, maar een driegang met een extra ondermolen; deze molen dus.
Literatuurverwijzingen:
Jan Hofstra, De Putmolen heeft zijn geheim, in: Molenwereld 9 (2002), p. 242 - 249.
Jan Hofstra, Een sleutel voor het geheim van de Putmolen?, in: Molenwereld 10 (2002), p. 276 - 278.

© Foto's: Ton Koorevaar (22-9-2009).

© Foto's: Piet Glasbergen (29-6-2013).

© Foto: Richard van Wouw (29-8-2008).

© Foto: Gert Klooster (16-10-2011).

© Foto: Gert Klooster (16-10-2011).

© De afgekeurde bovenas no. 32 van Gieterij Hardinxveld uit 1989.
Foto: Piet Glasbergen (29-6-2013).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: vrijdag 3 januari 2014 | Tellerstand

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Molen No.4 (of: de Putmolen), Aarlanderveen home vorige pagina