Nederlandse Molendatabase
Aarlanderveen, Zuid-Holland
940
ZH063
00051
Molen No.2
1869
Grondzeiler
Achtkante Molen
Poldermolen
Achtermiddenweg 2
2445 AA Aarlanderveen
X: 109453 Y: 460065
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Alphen aan den Rijn
Gemeente Aarlanderveen, sectie A, nr. 2994
7532
Bijzonder groot; geheel vrij in de wind en het zicht gelegen
Stichting Molenviergang Aarlanderveen
Stichting Molenviergang Aarlanderveen sinds 1963, daarvoor de Drooggemaakte Polder aan de Westzijde van Aarlanderveen sinds de bouw.
Maalvaardig
2014: 706.472
2013: 691.406
2012: 788.086
2011: 728.618
Bemalen van de Drooggemaakte Polder aan de Westzijde van Aarlanderveen (2e trap)
Frans Verra
0172-571883
Niet te bezichtigen
Constructie
Grenen achtkant, gedekt met riet, op gemetselde veldmuren van ca. 2,00m.
Gedekt met riet
27,00 / 27,15 m.
Systeem-Fauël met steekborden op beide roeden
Vanaf 1936 was deze molen uitgerust met het systeem-Dekker. In 1966 werd gekozen voor het systeem-Fauël (fokwieken) op beide roeden. Aanvankelijk waren dit vaste fokken, maar in de jaren '90 zijn, toen de fokken moesten worden vernieuwd, tevens steekborden aangebracht.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx0631buiten19891989aanw.27.15 m.
klik voor meer info Derckx0416binnen19811981aanw.27.00 m.
klik voor meer info Pot1881buiten1900?198927.00 m.
klik voor meer info Pot1798binnen1898?198127.00 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Enthoven & Co, L.I.051818681869aanw.04.50 m.
48 houten rollen; kruirad
Losse Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met haak; vangstok
IJzeren scheprad in de molen, Ø 6,12 m.; breedte 0,49 m. Wateras fabr. L.I. Enthoven & Co. Nr. 519, 1868.
Woning in de molen
Bovenwiel 65 kammen
Bovenschijfloop 36 staven, steek 13,0 cm.
Onderschijfloop 23 staven
Onderwiel 95 kammen, steek 16,0 cm.
Overbrengingsverhouding 2,29 : 1
B. de Vries, Wilnis (bestek); W.F. Looman Jr., Deventer (molenmakerswerk, 1869)
Aardige baard, donkergroen geverfd, aan de onderzijde geschulpt en wit afgebiesd, met het opschrift 'ANNO 1869'.
Verwijzingen
Geschiedenis
Deze molen bemaalt als middenmolen de Drooggemaakte Polder een de Westzijde van Aarlanderveen (ca. 450 ha.; opvoerhoogte 1,40 m.).

De oorspronkelijke molen op deze plaats werd in 1786 gebouwd en verbrandde op 28 oktober 1868. Het was die dag extreem noodweer: de molens 2 en 4 van de Heuvelgang van de Vierambachtspolder gingen ook in vlammen op, evenals nog ettelijke boerderijen in de omgeving van Alphen.

Net vóór deze grote brand, in juli 1868, was in de polder al discussie ontstaan of het niet beter was, de molens 2 en 3 te vervijzelen en molen Nr. 1 te laten vervallen. De discussie werd heftig toen de molen eenmaal verbrand was, maar de kosten om molen Nr. 1 op de fundamenten van molen Nr. 2 te plaatsen en direct te vervijzelen, werden te hoog geacht en de plannen gingen niet door. 
Al op 14 november 1868 vond de aanbesteding van de nieuwe molen plaats. Willem Frederik Looman Jr. uit Deventer schreef niet als laagste in: dat deed de molenmaker in vaste dienst, Gerrit Biemond. Maar bij het daarop volgende opbod mijnde Looman als eerste en kreeg de opdracht. Biemond werd opzichter en waterschapsdeskundige B. de Vries uit Wilnis 'opperzigter'.
Juist omdat Looman uit een geheel andere regio afkomstig was, wijkt de constructie duidelijk af van de gebruikelijke molenbouwstijl in Rijnland: het meest karakteristiek zijn de ronde bogen boven beide toegangsdeuren; binnen vallen de vrij korte veldkruisen, die meer doen denken aan een korenmolen, op. Het metselwerk van de onderbouw werd hersteld door de plaatselijke metselaar Teunis Heemskerk. Op 1 mei 1869 leverde Looman de molen op. De totale kosten voor de herbouw bedroegen ƒ 13.988,75. Overigens verrichtte Biemond ook veel werk aan deze molen: zo deed hij de gehele aftimmering.

De herbouwde molen heeft de polder daarna jaren probleemloos gediend. Pas in latere jaren werd duidelijk, dat er iets niet goed ging: de molen zakte langzaam maar zeker weg. In 1963, voordat de molens van de viergang aan de nieuwe stichting werden overgedragen, werd het houten achtkant op kosten van de polder op de scheve onderbouw 'rechtgezet', door er een wigvormig stuk metselwerk tussen te plaatsen. Aldus stond het bovenachtkant 'recht' op scheefstaande veldmuren.

Deze maatregel had onvoldoende effect: de molen bleef wegzakken. In 1974/1975 werd de molen door de firma C.J. Smit en Zonen uit Gouda rechtgezet. Pas tijdens de werkzaamheden bleek wat er werkelijk aan de hand was: vrijwel alle originele funderingspalen stonden scheef en waren voor het grootste deel gebroken. Ook werd, door die scheefstaande palen, duidelijk dat de molen sinds 1786 minstens een meter was verschoven ten opzichte van zijn oorspronkelijke plaats! Ook bleek nu waarom het in 1956 niet nodig werd geacht om het scheprad van de molen te verdiepen: het scheprad was met molen en al verdiept! 
De rechtzetting van 1974/75 was toentertijd met ƒ 475.000,- één van de duurste molenrestauraties aller tijden. Na de succesvolle afronding was er vrijwel niets meer van te zien, behalve dat de molen niet meer scheef stond! Uiteraard werd het uit 1963 daterende wigvormige stuk metselwerk nu weer verwijderd.

In februari 1995 brak de boezemkade tussen molen nr. 2 en nr. 3 als gevolg van een doorweekte en daardoor verzwakte kade en een te hoog boezempeil. Het gevolg was een grote ravage; de molens 1, 2 en 3 konden een flinke tijd niet malen. Eén en ander betekende een fikse schadepost voor waterschap De Oude Rijnstromen.

In 1998 werd de kap gedeeltelijk vernieuwd. In 2010 werd ook groot herstel uitgevoerd: zes velden riet op de romp, nieuwe voering rond het bovenwiel, lange schoren, kruirad en een geheel nieuw onderwiel.

Molenaars op deze molen:
Cornelis van Schaik (was molenaar in 1831; overlijdt 10-05-1876)
Aart Uithol, schoonzoon van Van Schaik (1876 - ca. 1899)
Cornelis Uithol (ca. 1899 - 1908)
Willem Sebastiaan Verheul (1908 - 1922)
Jan van Tol (1927 - 1929)
Floris van Tol (1929 - 1933)
Arie van den Boch (1933 - 1943)
Dirk van Harten (1943 - 1950, vertrok naar Nr. 1)
Lambert van Wijk (1950)
Jan Verschoor (1951 - 1953)
Cornelis 'Kees' Borst (1953 - 1954, vertrok naar de Geremolen te Hazerswoude)
Wilhelmus 'Willem' Borst (1954 - 1955, vertrok naar de Nieuw Leven te Wogmeer NH)
Gerardus van der Meer (1955 - 1972, was eerder molenaar op Nr. 1)
Cornelis L. 'Kees' Borst (1972 - 1996, neef van eerder genoemde Kees en Willem Borst)
Frans Verra (1996 - heden).
Aanvullingen

De molen wordt, ter onderscheiding van zijn buurmolens, aangeduid met een cijfer.

HHR Rijnland, Archief Drooggemaakte Polder aan de Westzijde van Aarlanderveen, inv.nr. 250.

Deze molen stond omstreeks 1973 zo scheef dat, als de molenaar met zijn gezin aan de soep zat, de ene helft van een bord al leeg was en de andere helft nog vol!
Overige foto's
Molen No.2, Aarlanderveen, Wat een weer! Foto: Hans de Ruiter (10-5-2014).
Molen No.2, Aarlanderveen, Foto
© Foto's: Ton Koorevaar (22-9-2009).
Molen No.2, Aarlanderveen, Karakteristieke ronde boog boven één van de toegangsdeuren.  Foto: Rob Pols (27-12-2007).
© Karakteristieke ronde boog boven één van de toegangsdeuren.
Foto: Rob Pols (27-12-2007).
Molen No.2, Aarlanderveen, Foto: Bram van Broekhoven (2-6-2013).
Molen No.2, Aarlanderveen, Op de voorgrond molenaar Frans Verra.  Foto: Piet Glasbergen (29-6-2013).
© Op de voorgrond molenaar Frans Verra.
Foto: Piet Glasbergen (29-6-2013).
Molen No.2, Aarlanderveen, Foto: Frits Kruishaar (12-5-2012).
© Foto: Frits Kruishaar (12-5-2012).
Molen No.2, Aarlanderveen, Foto
© Foto's: Piet Glasbergen (29-6-2013).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: zaterdag 28 februari 2015 | Eigenaar Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Molen No.2, Aarlanderveen home vorige pagina