Nederlandse Molendatabase  
Waarde, Zeeland
Database nr. 923
Inventaris nr. ZL060
Naam De Hoed
Bouwjaar 1858 / 1963 / 1991
Type Standerdmolen
Kenmerken Open standerdmolen
Functie Korenmolen
Ligging Havenoordseweg 2
4414 RK Waarde
Rijksdriehoek X: 63569 Y: 382561
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Reimerswaal
Kadaster Gemeente Kruiningen, sectie O, nr. 1150
Monumentennummer 32419
Landsch. waarde Zeer groot; wordt wel iets verminderd door beplantingen
Eigenaar Stichting Molen De Hoed
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Omwentelingen 2009: 36.423
2010: 35.416
2011: 40.607
2012: 29.744
2013: 33.359
Bestemming Het malen van graan, thans op vrijwillige basis
Molenaar Adri Cornelisse / Ko Kodde / Jan Bakker
Bezoekmogelijkheid Zaterdagmiddag en op afspraak

© Foto: Matthieu Hoogduin (1-9-2012).   
Constructie
Romp Kast zwart geteerd, wit afgebiesd; voorzijde gedekt met schaliën
Kap Gedekt met dakleer
Vlucht 24,05 m.
Wiekenvorm Oud-Hollands
Wiekverbeteringen Deze molen heeft nooit een wiekverbetering ondergaan.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info ?g.n.binnen??195124.30 m.
klik voor meer info ?g.n.buiten??196324.32 m.
klik voor meer info Bremer0063binnen19631963/1993aanw.24.05 m.
klik voor meer info Bremer0064buiten19631963/1993aanw.24.05 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Enthoven & Co, L.I.???aanw.5.85 m.
Kruiwerk Zetelkruiwerk; Vlaams kruihaspel
Vang IJzeren hoepelvang; vangbalk met haak; evenaar
Inrichting Eén koppel 17der Franse en één koppel 17der kunststenen; sleepluiwerk
Overbrengingen Voorste bovenwiel, tevens vangwiel 63 kammen
Steenschijfloop 12 staven, steek 11,6 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 5,25

Achterste bovenwiel 52 kammen
Steenschijfloop 12 staven, steek 13,5 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 4,33
Molenmaker H.J. Vlaeminck, Kapellebrug (B), (1858)
Fa. J. Bos, Almkerk (1963)
Fa. J. Bos, Almkerk (1991)
Versiering
In het klauwwiel staat 1633 ingehakt en op een balk: 1744 A DE RON.

Eigenaar Josef van den Bossche vereeuwigde in 1807 zijn naam in de houten standerd. Dit werd bij de overplaatsing, toen de standerd vernieuwd moest worden, gekopieerd (zij het niet zo fraai als de bedoeling was).

De kap is aan de achterzijde voorzien van een sierlijke windvaan met het opschrift 'JvD 1858'.

Aan de binnenzijde van de toegangsdeur tot de molen is een hoed geschilderd; aan beide zijkanten van de molenkast zijn op de zichtluiken drie sterren aangebracht.

Aan de onderzijde zijn driehoekige tandjes met in het midden een witte eikel aangebracht.
Verwijzingen
Ten-Bruggencatenr. 10203
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Afkomstig uit De Hoed, Kruiningen
Geschiedenis
Oorspronkelijk is deze molen al vóór 1550 in Gent gebouwd als Rode Roemolen. Hardnekkige geruchten willen, dat deze molen ooit diende als oliemolen. Zowel vóór als na de overplaatsing heeft uitvoerig onderzoek echter geen bewijs voor deze stelling opgeleverd.

Johannes van Dijke liet eind 1857 De Hoed door H.J. Vlaeminck, gepatenteerd molenmaker en timmerman te Kapellebrug, naar Kruiningen verplaatsen. Voor de som van 5800 gulden kreeg hij tevens een nieuw woonhuis en stal ter plaatse. Aan te nemen is dat de molen in 1858 op zijn nieuwe plaats maalvaardig was. Na Johannes van Dijke maalden zijn zoon Nicolaas François en als laatste Cornelis Johannes 'Kees' van Dijke tot 1945 voor boeren en bakkers.

Na 1945 raakte de molen in verval. In 1951 brak bij een storm de houten binnenroede (waarop die werd verwijderd). Bij de watersnoodramp van 1953 moesten inderhaast aangebrachte zandzakken voorkomen dat de molen door de sterke stroming van de teerlingen spoelde.

In 1963 werd de inmiddels zeer vervallen molen ingrijpend hersteld, maar helaas ging dit niet erg nauwkeurig: aan de voorzijde maakten de houten schaliën plaats voor een bebording in visgraatvorm, de daklijn werd gewijzigd, een ijzeren hoepelvang nam de plaats van de Vlaamse vang in; beide builen werden van de zolders verwijderd en er sneuvelden nog andere details. Wél was de molen na jaren van verval weer maalvaardig en maalde zo nu en dan veevoeder.
Na het overlijden van Cees van Dijke (1977) kocht de gemeente de inmiddels weer behoorlijk vervallen molen die bovendien flink uit het lood stond. In 1985 werd de kast van de standerd afgetild en op de grond neergezet.

Dankzij subsidies van Rijk, Provincie, Prins Bernhardfonds, de Zomerzegels, ANWB en enkele particulieren, werd de molen overgedragen aan vereniging De Zeeuwse Molen. Deze nam het initiatief om de molen op 1 april 1989 van de Zandweg in Kruiningen naar het circa 5 kilometer oostelijker gelegen Waarde te verplaatsen. De Hoed kwam aldus vlakbij de plaats terecht van de in 1935 afgebrande standerdmolen De Nijverheid.

Deze verplaatsing ging gepaard met een grondige restauratie, die feitelijk neerkwam op herbouw: zo moesten de standerd en zeer veel constructiedelen van de kast worden vernieuwd. De onnauwkeurigheden uit 1963 werden bij deze gelegenheid zoveel mogelijk ongedaan gemaakt: zo is de oorspronkelijke vorm van de Vlaamse standerdmolen weer hersteld door de voorzijde aan de onderzijde recht uit te voeren en met houten schaliën te dekken. Van reconstructie van de builen werd afgezien, omdat de oude situatie niet meer voor te stellen was.
Het aandrijfwerk van deze molen heeft zijn typisch Vlaamse karakter bewaard: om de bovenas zijn twee bovenwielen geklemd die elk afzonderlijk een koppel stenen aandrijven. Vóór 1858, in zijn Belgische periode, had de molen zelfs drie bovenwielen met op elk daarvan een koppel stenen. Het voorste, nu verdwenen, wiel zat met de kammen richting de borst bevestigd. Het koppel dat op dit wiel draaide bevond zich ín de borst, die daartoe was uitgebouwd met een 'buik'. Constructief was dit bepaald geen goed idee; bij de overplaatsing en reconstructie te Waarde zijn hier om die reden weer weegbanden aangebracht. Overigens is het huidige voorste bovenwiel/vangwiel niet het originele meer, maar afkomstig uit de in 1930 onttakelde molen 'De Verwachting' te Tholen-stad (een molen die inmiddels ook weer geheel maalvaardig is).

In 1995 werd de molen voor het symbolische bedrag van € 1,- verkocht aan Stichting Molen de Hoed.

Beide Bremer-roeden uit 1963 stonden in 2003 op de nominatie voor vervanging. Zij bleken echter nog in dermate goede staat dat dit voor onbepaalde tijd werd uitgesteld.
Aanvullingen
Uniek aan deze molen:
Qua kastgrootte is dit de  b r e e d s t e  standerdmolen van Nederland.

© Foto: Ton Koorevaar (25-5-2012)

© Foto: Walter Cuyvers (23-7-2012).

© Foto: Matthieu Hoogduin (1-9-2012).

© Foto: Matthieu Hoogduin (1-9-2012).

© Foto: Jeroen van Dijke (mei 2005).

© Foto: Bram van Broekhoven

© Bijzonder: twee bovenwielen. Foto: Matthieu Hoogduin (1-9-2012).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: zondag 8 juni 2014 | Tellerstand

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Hoed, Waarde home vorige pagina