Versiering

Fraaie groene baard, wit afgebiesd met een rood met goud ornament in het midden.

Verwijzingen

Ten-Bruggencatenr.

01665

Geschiedenis

Deze molen, die in 1699 al werd vermeld als De Oranjestam, is oorspronkelijk een pelmolen geweest en als enige overgebleven van de 23 stadsmolens. Tot 1738 was het stadsbestuur eigenaar van de Oranjemolen, die daarna nog dertien eigenaren heeft gehad tot in 1968 de gemeente kocht.
De molen heeft bij diverse gelegenheden te lijden gehad: bij de beschieting door de Engelse vloot in 1809 is er circa 2,5 m. boven de stelling een ijzeren kogel in de muur op de zuidwestkant terecht gekomen. Ook tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de molen behoorlijk beschadigd. Een koperen meelschep, waarin alle namen van de molenaars vanaf 1820 staan gegrift, bij de bevrijding gestolen.
Leden van de familie Adriaanse hebben tussen 1874 en 1950 op windkracht graan gemalen. De maalinrichting omvatte tot de buitenbedrijfstelling in 1957 twee koppel 16der kunst- en tot 1953 ook een koppel 17der blauwe stenen. De buil op de eerste en tweede zolder en twee elevatoren van de begane grond tot de derde zolder werden door een 2 PK elektromotor aangedreven. Verder waren er een mengmachine en een walstoel op de begane grond.
In de aangebouwde machinekamer stond een 20 PK ruwoliemotor die via een tussendrijfwerk de machines kon aandrijven. In 1912 is de 8,5 m. lange centrale koningspil vernieuwd.
Omdat de molen vroeger een pelmolen was, ligt de steenzolder van de Oranjemolen op stellinghoogte. De romp onder de stelling is zwart geteerd. Boven de schuine stellingschoren is de molen van zuidoost over zuid tot west gepleisterd. De ingang van de molen lag vroeger op de begane grond, maar is later opgevuld in verband met verhogingen van het bolwerk. Het deurgat is er later ingehakt, waarbij de gemetselde ontlastingsboog ontbreekt. Door de niet uitwaterende bouw raakte het muurwerk van de romp vrij gemakkelijk in slechte staat. De kruilier is bij de restauratie in 1971, waarbij de machinekamer is verwijderd, vervangen door een kruirad. De toen zeer vervallen molen werd compleet gerestaureerd, waarbij onder andere kap, kruiwerk, staart, ramen, deuren en balklagen van de vijf zolders, stelling en roeden zijn vemieuwd.
Het bestaande koppel 16der kunststenen is toen uitgebreid met een koppel blauwe stenen uit de korenmolen van Middelharnis. Ook is op de luizolder het haspel voor het ophalen van de steenspillen weer aangebracht.
Het metselwerk is grotendeels uitgehakt en weer opnieuw gevoegd. Bij de opvallend oranje rand onder de kuip is een rollaag met uittanding aangebracht.
De stenen romp en andere delen van deze molen (zoals de roeden) hebben, vooral bij zware storm, sterk te lijden onder het geweld van de zee.

De molen stond sinds 2000 stil wegens een omvangrijke restauratie.
De Oranjemolen is in 2001 voorzien van een paalfundering en betonvloer, uitgevoerd door Fa. Bresser van \'t Wout te Waddinxveen. De molen is tegelijkertijd twee meter omhooggevijzeld en rechtgezet.
Nadat Rijkswaterstaat vervolgens de zeewering had versterkt en verhoogd is de molen in 2002 geheel gerestaureerd door molenmakerij Joh. Hoefkens te Middelburg. Eerst zijn de stenen en de kruivloer rechtgelegd. Deze lagen scheef doordat de molen ook was rechtgezet. Vervolgens kreeg de molen een nieuwe kruivloer met nieuwe rollen, kapbedekking, stelling, roeden en tot slot een schildertbeurt gegeven. Tevens werd het metselwerk flink aangepakt.
De molen werd op vrijdag 12 september 2003 officieel geopend en is weer volledig maalvaardig met drie koppel stenen.

---

Laatst bijgewerkt: woensdag 1 september 2010