Versiering

Eenvoudige baard, wit geverfd, met rood afgebiesde krullen, met de jaartallen '1711' en '1829'

Houten bord op één van de velden van de romp, met daarop de afbeelding van een rat.

Verwijzingen

Eigen website	De Rat
Ten-Bruggencatenr.	03097 a
allemolens.nl	zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Afkomstig uit	De Walrot of De Rot, Zaandam-West

Geschiedenis

De molen is afkomstig uit de Zaanstreek en heette oorspronkelijk De Walrot (waterrat) of kortweg De Rot, gebouwd in 1711 als balkenzager.
Tot voor kort werd 1683 aangenomen als bouwjaar, maar onderzoek (2011) heeft aangetoond dat deze molen in 1711 in Zaandam werd gebouwd, als opvolger van een oudere molen.

Door de toenmalige economische groei in de agrarische sector was er in Friesland grote behoefte aan gezaagd hout. In de Zaanstreek was de houtindustrie de crisis, als gevolg van de Franse tijd, nog niet te boven en werden er molens voor de sloop te koop aangeboden. Zo kwam een Zaanse molen in Friesland terecht.
In 1828 werd begonnen met het herbouwen op een perceel grond aan de oostzijde van De Geeuw bij IJlst.
In 1859 kwam de molen in bezit van de familie Oppedijk. Deze firma heet nu Oberman-Oppedijk en is momenteel gevestigd in Heerenveen.
N.B. de complete inventaris van het kantoor van directeur/eigenaar Oppedijk is bewaard gebleven en te bezichtigen in het scheepvaartmuseum te Sneek.

In 1918 kwam een elektrische aandrijving en vervolgens werd er in de molen niet alleen gezaagd, maar ook graan gemalen. Later werden roeden en kap verwijderd.

Tot 1950 werd in de molenschuur elektrisch gezaagd. Sloop dreigde, maar door ingrijpen van de toenmalige gemeente IJlst werd de molen in 1966/1967 weer van kap en wieken voorzien. Hierbij werd nogal wat sloopmateriaal gebruikt: kap en bovenwiel waren afkomstig van de in 1959 gesloopte molen van de polder Scheemderzwaag (Gr.) en de bovenas kwam van De Monniksmolen te St. Jansklooster (inmiddels zelf weer geheel gerestaureerd).
Zagen kon 'De Rat' daarmee nog niet: bij de volgende grote restauratiefase (1976-1980) werd de molen weer geheel zaagvaardig gemaakt.

Overigens bevinden zich in de molen nog diverse constructiedelen die zeer oud moeten zijn, vermoedelijk zelfs van vóór 1711. Onder meer enige uitbrekers, stijlen van zaagschuur en weeg en onderslagen van de zaagvloer. Eén van de balken onder de zaagvloer is een oude staartbalk.

Op 19 april 2005 is op spectaculaire wijze de gehele kap vernieuwd. Deze grote klus eiste veel voorbereiding maar  slaagde. De nieuwe kap is veel beter in proportie tot de rest van de molen dan de oude, die (zoals gezegd) voor een flink deel uit sloopmateriaal bestond.

Draaien doet deze molen zeer veel, waarbij vrijwel altijd wordt gezaagd.

Aanvullingen

Over de naam:
"De Rat" is een feitelijke voortzetting van de naam "De Walrot", zoals deze molen in zijn Zaanse periode (1711 - 1828) werd genoemd.

---

Laatst bijgewerkt:	zondag 30 december 2012 | Constructie