Nederlandse Molendatabase
Veenendaal, Utrecht
849
UT027
00757
De Nieuwe Molen
1911
Stellingmolen
Ronde stenen molen
Korenmolen
Mulderslaan 5
3905 GA Veenendaal
X: 166516 Y: 449291
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Veenendaal
Gemeente Veenendaal, sectie H, nr. 2422
36888
Zeer groot
Stichting De Utrechtse Molens
Maalvaardig

2013: 128.354
2012: 169.229
2011: 147.444
2010: 79.854
Het malen van graan, thans op vrijwillige basis
Hans Gijsbers / Peter Tijssen / Wim Schokker
Zaterdag en op afspraak
Constructie
Ronde stenen molen
Gedekt met dakleer
26,10 / 26,20 m.
Oud-Hollands
Van 1954 tot 1968 had deze molen op beide roeden het systeem-Van Bussel met remkleppen.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Straathof0185buiten20032003aanw.26.20 m.
klik voor meer info Straathof0186binnen20032003aanw.26.10 m.
klik voor meer info Derckxg.n.binnen19681968200226.08 m.
klik voor meer info Derckxg.n.buiten19681968200226.08 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Geraedts000120032003aanw.06.15 m.
klik voor meer info Enthoven & Co, L.I.050818681911200206.30 m.
Engels met 42 rollen; kruilier
Losse Vlaamse blokvang uit vijf stukken; vangbalk met haak; vangstok; kneppel; pal
Eén koppel 17der blauwe en één koppel 16der kunststenen; één regulateur; sleepluiwerk; elektrisch aangedreven roggepletter, elevator, mengketel en buil. Op de begane grond een elektrisch aangedreven koppel stenen.
Bovenwiel 61 kammen
Bovenschijfloop 26 staven, steek 13,4 cm.
Spoorwiel 104 kammen
Steenschijflopen 31 staven
Overbrengingsverhouding 1 : 7,88
Fa. Wijnveen, Voorthuizen (1911)
Fa. Verbij, Hoogmade (2003)
Eenvoudige baard, donkergroen geverfd, wit afgebiesd, met het opschrift 'De Nieuwe Molen' en in heel kleine cijfers het jaartal '19' '85'

Zeer sierlijke windvaan in de vorm van een zeilschip

Hoog op de romp is in grove cijfers het bouwjaar '1911' afgebeeld.
Verwijzingen
Geschiedenis
Voor 1911 stond op dezelfde plaats van de huidige stenen stellingmolen een standerdmolen met dezelfde naam.

Vanaf ongeveer 1630 is de familie Van Eden eigenaar geweest van de Nieuwe Molen. In volgorde: 1630 Dirk, dan Maas, dan Brand, dan Gijsbert en in 1773 trouwde Jan van Eden met Jannetie Schoonderbeek. De jongste zoon Gerrit (1814-1881) werd eigenaar van de molen. Hij trouwde met Judikje den Dolder. Uit dit gezin werden zeven kinderen geboren van wie de zonen het molenaarsvak leerden. Eén zoon; Jan Jacob, kocht op 3 augustus 1891 molen De Vriendschap van Nicolaas Wolfswinkel uit Amersfoort. Deze molen was gebouwd door Wessel Klomp in 1872, waarschijnlijk molenaar te Stichts Veenendaal. De andere twee zoons Gerrit en Jacob, met een ongetrouwde zuster Jaantje bleven met moeder Judikje (overleden 1912) op de molen.

In 1911 besloot Gerrit de oude standerdmolen te laten afbreken en een nieuwe grote ronde stenen stellingmolen te bouwen. Het wiekenkruis van de nieuwe molen was zeven meter hoger dan bij de standerdmolen. Om kosten te besparen werden kap en kruivloer van een gesloopte achtkante binnenkruier-poldermolen in Noord Holland gebruikt. Omdat een kap van een binnenkruier doorgaans zeer groot in doorsnede is, moest de gemetselde romp daarop aangepast worden: deze werd dus erg breed. Dit feit had als voordeel dat er veel meer bedrijfs- en opslagruimte beschikbaar kwam dan gebruikelijk in een stellingmolen.

Na de dood van Gerrit in 1924 werd de molen verkocht aan Harm van Eden, zoon van Jan Jacob, molenaar op molen De Vriendschap. Harm heeft volop gemalen tot in de Tweede Wereldoorlog. Tijdens de oorlog viel de molen onder de voedselvoorziening, zodat iedereen daar zijn koren kon laten malen.
Eén van de drie koppels stenen werd in 1943 uit de molen verwijderd en in de schuur naast de molen verplaatst, om daar tijdens de laatste oorlogsjaren cokes te malen. Dit was weer nodig om de weinige auto's die nog konden rijden van brandstof te voorzien.

Na 1945 verminderde de windkracht snel van minder betekenis: de mengvoederindustrie begon zich enorm te ontwikkelen, waarbij steeds meer soorten grondstoffen gebruikt moesten worden, die moeilijk met stenen te malen waren. Om die reden werd een hamermolen met mengketel in de molen geplaatst en dat was de oorzaak dat de molen stil kwam te staan. Rond 1952 was de toestand slecht; zo was de stelling grotendeels verdwenen. In 1954 volgde een grote herstelbeurt.

De zoon van Harm van Eden bleef niet in het vak en verkocht in 1970 de molen aan de gemeente. De Deze droeg de molen later over aan Stichting De Utrechtse Molens. Sinds de molen in handen is van de SDUM, is er op vrijwillige basis veel gemalen, onder meer voor enkele bakkers en andere vaste afnemers in Veenendaal maar ook voor verkoop aan particulieren.

Op zaterdag 9 maart 2002 kwam deze molen in een korte maar hevige bui terecht. Als gevolg brak de bovenas. Resultaat: wiekenkruis totaal vernield, grote schade aan en in de kap en de lange spruit gebroken. De stelling raakte licht beschadigd. Het wiekenkruis kwam bovenop het huisje naast de molen terecht, maar de bewoners - die thuis waren - kwamen met de schrik vrij.
In 2003 werd met herstel begonnen; op 11 december 2003 plaatste men de grotendeels vernieuwde kap en stak nieuwe roeden. Kort daarna was de molen weer maalvaardig.

Vanwege ingrijpend herstel aan de stenen romp moest de molen halverwege 2010 enige tijd stilstaan: de oude fundering werd blootgelegd, om een nieuwe betonnen fundering te kunnen maken. In maart 2011 was het herstel zover gevorderd, dat de molen weer maalvaardig was.

In de molen wordt tegenwoordig voor enkele bakkers vooral rogge gemalen.
Aanvullingen

Voor 1911 stond op dezelfde plaats een standerdmolen met dezelfde naam. Sinds mensenheugenis hebben in Stichts en Gelders Veenendaal twee molens gestaan: een standerdmolen op de Molenpol (bij de huidige Molenstraat) bekend onder de naam Oude (of Stichtse) Molen op Utrechts gebied en de Nieuwe Molen, een standerdmolen, waar nu de huidige stenen stellingmolen staat, op Gelders gebied.

Hans de Kroon, hier jaren vrijwillig molenaar en daarnaast actief als redactielid van onder meer Allemolens, is op 1 april 2014 overleden.

Ed van Gerven, 'De Utrechtse familie Van Eden' in: Molens 68 (2002) pp. 8 - 11.
Overige foto's
De Nieuwe Molen, Veenendaal, De molen vlak na de asbreuk (zie tekst). Foto: Jan van der Molen (13-7-2003).
© De molen vlak na de asbreuk (zie tekst). Foto: Jan van der Molen (13-7-2003).
De Nieuwe Molen, Veenendaal, Foto: Willem van Breenen (5-5-2007).
© Foto: Willem van Breenen (5-5-2007).
De Nieuwe Molen, Veenendaal, De Nieuwe Molen tussen 1954 en 1968 met het Van Bussel-systeem en remkleppen.  Ansichtkaart (ca. 1960), coll. Arie Hoek.
© De Nieuwe Molen tussen 1954 en 1968 met het Van Bussel-systeem en remkleppen.
Ansichtkaart (ca. 1960), coll. Arie Hoek.
De Nieuwe Molen, Veenendaal, Veenendaal in 1705.
© Veenendaal in 1705.
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: dinsdag 3 februari 2015 | Foto Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Nieuwe Molen, Veenendaal home vorige pagina