Nederlandse Molendatabase  
Oud-Zuilen, Utrecht
Database nr. 844
Inventaris nr. UT015
Naam Westbroekse Molen
Bouwjaar 1753
Type Grondzeiler
Kenmerken Achtkante Molen
Functie Poldermolen
Ligging Nedereindsevaart 3
3611 AV Oud-Zuilen
Rijksdriehoek X: 132964 Y: 460715
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Stichtse Vecht
Kadaster Gemeente Maarssen, sectie D, nr. 170
Monumentennummer 26480
Landsch. waarde Groot maar er is veel beplanting in de omgeving
Eigenaar Stichting De Utrechtse Molens
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Bestemming Bemalen van het waterschap Westbroek, thans op vrijwillige basis
Molenaar Daan Ottevanger
Bezoekmogelijkheid Zaterdag 10.00 - 17.00 uur
In deze molen is ook het Informatiecentrum Polderbemaling ondergebracht.

© Foto: Marcel Stroo (21-7-2013).   
Constructie
Romp Houten achtkant, gedekt met riet, op stenen voet
Kap Gedekt met riet
Vlucht 27,50 / 27,70 m.
Wiekenvorm Systeem Fauël op beide roeden; op de binnenroede bovendien automatische remkleppen
Wiekverbeteringen In 1930 kreeg deze molen op beide roeden het systeem-Dekker.
In 1963 werd dit weer gewijzigd in Oud-Hollands.
Bij de grote restauratie van 1983 werd op beide roeden het systeem-Fauël (fokwieken) aangebracht; de binnenroede kreeg daarbij automatische remkleppen.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx0412buiten19821983aanw.27.70 m.
klik voor meer info Derckx0413binnen19821983aanw.27.50 m.
klik voor meer info Pot1731binnen18951895?198327.46 m.
klik voor meer info Pot1410buiten18831884198327.52 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Enthoven & Co, L.I.043918661871aanw.05.90 m.
Kruiwerk 48 ijzeren rollen; kruirad
Vang Losse Vlaamse blokvang uit vijf stukken; vangbalk met haak; vangstok; kneppel; pal
Inrichting Geheel compleet met moderne overbrenging naar een vijzel
Vijzel Ø 2,00 m.; lengte gangen 4.50 m.; vijzelbalk Ø 1.00 m; totale inhoud 4.5 ton water. Capaciteit 1 m3 per end.
Overbrengingen Bovenwiel 65 kammen
Bovenbonkelaar 27 kammen
Een vertragingskast onderin de molen zorgt voor een overbrenging van 1 : 1,84.
Molenmaker Heijman en Johannes van Zijl, Lexmond (1753)
Versiering
Aardige baard, donkergroen geverfd, met uitgesneden links "HVZ17" en recht "53IVZ"met daartussen het wapen van de Heren van Zuilen. Hieronder het jaartal '1890'.

Met 'HVZ' en 'IVZ' worden beide bouwers, de broers Heijman en Johannis van Zeijl, bedoeld.
Verwijzingen
Ten-Bruggencatenr. 01055
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger Westbroekse Molen voorganger, Oud-Zuilen
Geschiedenis
Het waterschap Westbroek kwam in 1863 tot stand door samenvoeging van de polderdelen: Te Veenwaard, Kerkeindsche Polder, de oostelijke delen van Het Zek en van het Binnenweg, benevens alle landen in het deel Buitenweg, plus de grootste, namelijk de Molenpolder.
De naam Molenpolder duidt op het bestaan in deze polder van een molen, waarvan nog rekeningen uit 1649 bewaard zijn gebleven. Van de Westbroekse Watermolen zijn vanaf 1663 rekeningen bewaard gebleven. In de jaren 1672-1674 (toen bezetten Franse troepen de huidige provincie Utrecht) zijn er nogal wat molens in de Vechtstreek door hun toedoen in vlammen opgegaan.
In 1743 werd de oude Westbroekse Molen (mogelijk was dit een wipmolen), die vlak bij de Vecht stond, verplaatst naar de standplaats van de huidige molen. Het vermoeden is groot dat dit een achtkante binnenkruier is geweest, die in 1753 afbrandde. Besloten werd om voor Westbroek, nu zonder het gebied Buitenweg, ŽŽn molen te herplaatsen. Tot 1830, toen de naburige wipwatermolen werd gebouwd, bleef de polder Buitenweg zonder bemaling.

In 1890 werd het houten scheprad vervangen door een metalen exemplaar. In 1913 brandde de molen van de Molenpolder af en werd niet vervangen, maar de polder werd overgenomen door het Waterschap Westbroek. Wél werd een hulpgemaal, voorzien van een Kromhout dieselmotor, in een nieuw gebouwtje geplaatst.

In 1930 werd de molen totaal verdekkerd, hetgeen inhield: Dekkerwieken, dekkerlager, wijziging bovenwiel en rondsel door het plaatsen van een stalen voorvelg en stalen kroonwiel, de koningspil werd gedeeltelijk uitgevoerd in staal, het scheprad vervangen door ŽŽn dekkerpomp type 90 en ŽŽn type 60 (die aanduiding slaat op de diameter van de waaier in de pompen), het aanbrengen van een groot drijfwiel en een elektromotor voor de windstille dagen.

In 1947 werd besloten, de windkracht niet langer te gebruiken: de molen kreeg een snellopende dieselmotor uit een motortorpedoboot. Deze motor, op zich volstrekt ongeschikt voor het aandrijven van een gemaal, heeft met vallen en opstaan gefunctioneerd tot de bouw van het nieuwe Van Eijkgemaal in 1970-71.

De molen onderging in 1963 nog een restauratie als stilstaand monument en werd in 1974 in verkocht aan de Stichting De Utrechtse Molens.

In 1983 volgde een zeer ingrijpende restauratie waarbij de Dekkerpompen vervangen werden door een vijzel. Deze kan via tandwielkasten op windkracht worden aangedreven. Sindsdien is de molen officieel reservegemaal en op vrijwillige basis regelmatig in bedrijf.

De vorige lange spruit was een bijzondere: gemaakt door Pot in 1899. Helaas moest deze in 2005 vervangen worden.
Nog een opmerkelijk detail: tot 2009 zat in het buikstuk van de vang een kloostermop (oude grove baksteen) ingelaten met het doel: het schoonhouden van de voering! Sinds dit buikstuk is vernieuwd wordt dit onderdeel los bij de molen bewaard.
Aanvullingen
Over de naam:
Deze molen is vernoemd naar de polder die hij kan bemalen.

© De twee Oud-Zuilense molens
Foto: Jacob Olie (1894). Verzameling Rob Pols.

© Foto: Frits Kruishaar (5-5-2012).

© Foto: Frits Kruishaar (5-5-2012).

© Foto: Piet Glasbergen (4-6-2013).

© Foto: Piet Glasbergen (4-6-2013).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: dinsdag 23 juli 2013 | Foto

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Westbroekse Molen, Oud-Zuilen home vorige pagina