Nederlandse Molendatabase
Cabauw, Utrecht
830
De Middelste of Tweede Molen
1773
Wipmolen
Wipmolen
Poldermolen
Lopikerweg West 106
3411 AT Cabauw
X: 119574 Y: 442069
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Lopik
Gemeente Lopik, sectie A, nr. 2224
Stichting De Utrechtse Molens
Stichting De Utrechtse Molens sinds 1966, daarvoor het waterschap Lopik, Lopikerkapel en Zevenhoven
Maalvaardig in circuit
2014: 217.961
2013: 171.097
2012: 161.440
2011: 154.526
2010: 158.563
Vh. bemalen van het waterschap Lopik, Lopikerkapel en Zevenhoven, thans buiten bedrijf
0348-416589
Vrijwel elke zaterdag 10.30 - 17.00 uur
Bijzonder groot; van alle zijden zeer goed in de wind en het zicht gelegen in een vrijwel ongeschonden polderlandschap
UT022
01479
26240
Constructie
Ondertoren gedekt met riet
Bovenhuis donkergroen geverfd; kap gedekt met gepotdekselde planken
27,20 m.
Oud-Hollands
Deze molen heeft nooit een wiekverbetering ondergaan.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Pos. bouw Jaar Steek Positie Verdw. Lengte
klik voor meer info Pot 1725 buiten 1895 1895? buiten aanw. 27.18
klik voor meer info Pot 1092 binnen 1877 1877? binnen aanw. 27.20
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Sterkman & Zn, wed. A. 0295 1864 1864? aanw.
Zetelkruiwerk; kruirad met hoge bank
Losse Vlaamse blokvang uit vijf stukken; vangbalk met haak; evenaar; kneppel
Open ijzeren scheprad buiten de molen, Ø 5,84 m, breedte 0,64 m; aantal schoepen 24. Wateras fabr. Kon. Ned Grofsmederij Leiden, g.n. (1897); sintelstuk fabr. Penn en Comp, Dordrecht.
Woning in de molen
Bovenwiel 76 kammen
Bovenschijfloop 38 staven, steek 11,8 cm.
Onderschijfloop 24 staven
Onderwiel 91 kammen, steek 16,4 cm.
Overbrengingsverhouding 1,88 : 1
Anthony van Lith, Kinderdijk (1773)
Verwijzingen
Geschiedenis
In 1454 werd de eerste molen van het latere waterschap Lopik, Lopikerkapel en Zevenhoven (2000 ha.) in gebruik genomen. Vanaf de dinsdag na Pasen dat jaar waren de ingelanden verantwoordelijk voor het gebruik en onderhoud van die molen. In latere tijd is de bemaling uitgebreid tot drie parallel geplaatste wipmolens.

De huidige molen werd gebouwd na het afbranden van zijn voorganger op 29 oktober 1772. Anthony van Lith nam op 30 december 1772 de bouw aan; reeds in april 1773 was de molen maalvaardig.

In 1933 werd de Voorste Molen gesloopt en op die plaats een diesel-schroefpompgemaal gebouwd. In de Tweede Wereldoorlog werd, vanwege gebrek aan dieselolie, voor de aandrijving op elektriciteit overgeschakeld. Gemaal en elektromotor zijn nog altijd aanwezig, maar buiten gebruik.
Omstreeks 1950 was de Achterste Molen door gebrek aan onderhoud nauwelijks meer maalvaardig te noemen. Als gevolg kwam deze buiten bedrijf; in 1961 volgde de sloop.
In 1962 werd de Middelste Molen door de plaatsing van een reserve-dieselgemaal overbodig en alleen nog voor noodgevallen in stand gehouden.

In 1977 werd in de Lopikerwaard een groot ruilverkavelingsproject begonnen. Oude bemalingsinrichtingen, zoals de Middelste Molen, waren meestal niet meer nodig. In 1992 werd de molen van de boezem afgesneden; er kan alleen nog in (een zeer ruim) circuit worden gemalen.

In 1993 werd het bovenhuis aangepakt en in 2004 volgde het metselwerk van de waterlopen. Door deze laatste ingreep kon het scheprad weer worden gebruikt. Op 5 juni 2004 werd voor het eerst in tijden weer water gegeven. In 2007 en 2008 vond een uitgebreide restauratie van de ondertoren plaats, waarbij het ondertafelement volledig werd hersteld; ook het voor een groot deel nog uit 1903 stammende rietdek werd vervangen.

Een bijzonderheid is dat de molen nog steeds maalt met twee originele Potroeden. Deze verkeren nog in goede staat na een opknapbeurt door roedensmid Straathof in 1976.

Een zeer oud maar vooral opmerkelijk constructiedetail is dat bovenwiel en -schijfloop hier 'zuiver' op elkaar draaien: 76 kammen tegen 38 staven. In de regel wordt het als nadelig beschouwd als aantallen kammen en/of staven in molenwielen op elkaar deelbaar zijn. Hier staat het echter al in het bestek!

In 1991 werd het naast de molen staande, toen zeer bouwvallige, zomerhuisje gesloopt. Het bleef steeds de bedoeling, dat dit zou worden herbouwd. In het vroege najaar van 2012 is dit gebeurd en staat hier als vanouds weer een klein huisje.

In de ondertoren is, compleet met bedstee, een kleine woonruimte aanwezig. Deze bleef, vooral door de bemoeienis van de huidige molenaar, bewust in ongerestaureerde toestand bewaard.

Opmerkelijk is de wateras: deze is, gezien de opschriften, gegoten in 1897. De polder bestelde echter pas in 1901 een wateras voor deze molen! Duidelijk is te zien, dat de wateras is bewerkt en ingekort. Het hoe en waarom is vooralsnog niet helemaal duidelijk.
Aanvullingen

Vanouds werd deze polder bemalen door drie parallel malende wipmolens. Deze was daarvan inderdaad de middelste. De Voorste en Achterste molen verdwenen resp. in 1933 en 1961.

Rob Alkemade en Erik Stoop. De Middelste Molen bij Cabauw, vijfhonderdvijftig jaar molens in het waterschap Lopik, Lopikerkapel en Zevenhoven (Bussum 2004).
Overige foto's
De Middelste of Tweede Molen, Cabauw, Schuim op het water.... Foto: Barend Zinkweg (12-4-2015).
© Schuim op het water.... Foto: Barend Zinkweg (12-4-2015).
De Middelste of Tweede Molen, Cabauw, Foto: Ton Koorevaar (20-8-2009).
© Foto: Ton Koorevaar (20-8-2009).

Bezoek allemolens.nl voor historische foto’s van deze molen.
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: woensdag 15 april 2015 | Foto Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Middelste of Tweede Molen, Cabauw home vorige pagina