Nederlandse Molendatabase
Breukelen, Utrecht

Kortrijkse Molen

Kortrijkse Molen
1675c
Wipmolen
Wipmolen
Poldermolen
Stationsweg 105
3621 LK Breukelen
X: 127778 Y: 464717
N 52.169934 O 4.989286
toon op Google Maps
toon in Google Streetview
Breukelen
Stichtse Vecht
Gemeente Breukelen-Nijenrode, sectie L, nr. 352
Stichting De Utrechtse Molens
De Stichting De Utrechtse Molens is eigenaar sinds 1978, daarvoor was dit Rijkswaterstaat sinds 1951, daarvoor de polder Kortrijk en Gieltjesdorp.
Maalvaardig in circuit
Vh. bemalen van de polder Kortrijk en Gieltjesdorp, thans buiten bedrijf
Dick Vierbergen / Arie Verhoef
06-38400560
Woensdag 13.00 – 17.00 uur en op afspraak
Beperkt; de molen ligt ingeklemd tussen de ter plekke verhoogde snelweg A2 en de spoorlijn Amsterdam-Utrecht; op korte afstand bevindt zich een potsierlijk Chinees restaurant. Na 2000 is er evenwel ook veel gekapt; de windvang is behoorlijk.
829
UT013
00026
10625

Molenmakersbedrijf Molema, Heiligerlee

Kortrijkse Molen

Constructie

Constructie

Ondertoren gedekt met riet
Bovenhuis donkergroen geverfd; kap gedekt met gepotdekselde planken
23,70 m.
Oud-Hollands
Op deze molen is nooit een wiekverbetering toegepast.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Pos. bouw Jaar Steek Positie Verdw. Lengte
klik voor meer info Pot 1272 binnen 1881 1881? binnen 1981 23...
klik voor meer info Pot 1045 buiten 1876 1876? buiten 1981 23...
klik voor meer info Derckx 0414 buiten 1982 1982 buiten aanw. 23.90
klik voor meer info Derckx 0415 binnen 1982 1982 binnen aanw. 23.70
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info ? ? ? ? aanw. 05.16
Zetelkruiwerk met neuten; kruirad
Losse Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met klos; evenaar; kneppel; pal
Open ijzeren scheprad buiten de molen, Ø 5,30 m.; breedte 0,58 m.
Woning in de molen (niet in gebruik)
Bovenwiel 55 kammen
Bovenschijfloop 28 staven, steek 14,2 cm.
Onderschijfloop 21 staven
Onderwiel 79 kammen, steek 14,9 cm.
Overbrengingsverhouding 1,92 : 1

Kortrijkse Molen

Versiering

Fraaie makelaar

Kortrijkse Molen

Verwijzingen

Kortrijkse Molen

Geschiedenis

Geschiedenis

De huidige molen is zeer waarschijnlijk gebouwd rond 1675, als vervanger van een molen (die mogelijk uit 1535 dateerde) die in het 'rampjaar' 1672 door Franse troepen werd vernield. Lang is 1696 aangehouden als bouwjaar, vooral doordat op twee kokerplanken met verf grof dit jaartal is geschilderd. In de afgelopen jaren is echter door Jan den Besten vrij overtuigend aangetoond dat dit waarschijnlijk komt door een onjuiste interpretatie van de acte waarbij de waterschappen van Kortrijk en van Gieltjesdorp in 1691 werden samengevoegd. Tevens is door jaarringenonderzoek van het hout in de molen vastgesteld dat dit tussen 1668 en 1670 is gekapt. Juist omdat bekend is dat een aantal andere molens in deze omgeving eveneens door de Fransen zijn vernield, gaan we er nu van uit dat de voorganger van de huidige molen ook dat lot heeft getroffen.

In 1899 vernieuwde men bovenhuis en kokerbalken. Gehandhaafd bleef daarbij het zeer oude bovenwiel met, zeer opmerkelijk, acht smalle plooistukken. Tot 1925 woonde de molenaar in de toren; daarna werd naast de molen een woning gebouwd. Als gevolg bevindt de oude woning zich nog in de staat van ca. 100 jaar geleden.

Tot februari 1951 bemaalde deze molen de polder Kortrijk en Gieltjesdorp. In dat jaar raakte de molen, vanwege de aanleg van de autosnelweg A2, zijn watertoevoer en daarmee functie kwijt. Rijkswaterstaat, verantwoordelijk voor aanleg en onderhoud van de nieuwe snelweg, werd ook eigenaar van de molen.
Langdurige stilstand volgde: tussen 1951 en 1982 is niet meer gedraaid. Alleen werd het wiekenkruis nog een paar keer in een andere stand gezet, met als jammerlijk gevolg dat het onderwiel, vanwege de inmiddels lekke wielbak, niet gedeeltelijk maar geheel verging!

In 1978 werd de Stichting De Utrechtse Molens eigenaar van de toen al behoorlijk vervallen molen. In 1982 volgde een grote herstelbeurt waarbij onder meer het wiekenkruis werd vernieuwd.
Maalvaardig werd de molen bijna 10 jaar later: in oktober 1991 kon een met buizen geconstrueerd maalcircuit in gebruik worden genomen. Het onderwiel werd ter plekke gemaakt en is grotendeels afkomstig van de Geremolen te Hazerswoude-Dorp; daar was dit overbodig geworden omdat die molen vervijzeld zou worden (iets waarover later anders is besloten); het onderschijfloop is de vermaakte oude schijfloop van de Wingerdse molen te Bleskensgraaf.

Ten tijde van de realisering van het maalcircuit waren plannen om deze molen te verplaatsen naar een nog te graven plas bij Vleuten, omdat de verbreding van zowel de A2 als de spoorbaan de molen nog verder in de knel zou brengen, geen optie meer. De gemeente Breukelen wilde de molen ter plekke behouden. Ook verplaatsing naar de Heikop ten westen van de A2 zat er niet langer in.
Inmiddels is de windvang op de huidige locatie echter aanzienlijk verbeterd door vellen van de populierenrij langs de A2 en kappen van alle bomen tussen noord en noordoost. Bovendien had de verbreding van zowel A2 als de spoorlijn geen verdere verslechtering van de windvang tot gevolg. Latere winst op dit gebied was de sloop van de 'toegangspoort' tot het Chinese restaurant, die vlakbij de molen stond, in het voorjaar van 2006. Daarna volgden de zoutloods en bouwketen van Rijkswaterstaat. Weer later werd de verrommelde directe omgeving van de molen stukken overzichtelijker door de aanleg van een parkeerplaats met fietsenrekken en picknicktafels.

Kortrijkse Molen

Aanvullingen

Aanvullingen


De naam is ontleend aan de polder Kortrijk en Gieltjesdorp, die deze molen vroeger kon bemalen. De naam van de polder is bedacht tijdens de ontginning in de Middeleeuwen en „Kortrijk" verwijst inderdaad naar de stad in West-Vlaanderen.

Bijzonder is de bediening van de vang: door de evenaar kan de vangbalk alleen maar verticaal bewegen; om te kunnen vangen dient de vangbalk met behulp van de kneppel (die wél een zijwaartse beweging kan maken) van de klos te worden geschoven. Deze constructie bestaat verder alleen bij de Oudegeinse molen te Nieuwegein.

Kortrijkse Molen

Historische foto's

Historische foto's

Kijk op allemolens.nl voor historische foto’s en documenten van deze molen.

Kortrijkse Molen

Actuele foto's
Kortrijkse Molen, Breukelen, De directe omgeving van de molen is onlangs sterk gewijzigd door de aanleg van een nieuwe parkeerplaats met picknickplaatsen en fietsrekken.  Foto: Piet Glasbergen (10-5-2015).
© De directe omgeving van de molen is onlangs sterk gewijzigd door de aanleg van een nieuwe parkeerplaats met picknickplaatsen en fietsrekken.
Foto: Piet Glasbergen (10-5-2015).
Kortrijkse Molen, Breukelen, Foto: Piet Glasbergen (10-6-2012).
© Foto: Piet Glasbergen (10-6-2012).
Kortrijkse Molen, Breukelen, Foto: Nell Jansen (16-10-2016). Vanaf de A2: een intrigerende biotoop.
© Foto: Nell Jansen (16-10-2016). Vanaf de A2: een intrigerende biotoop.
Kortrijkse Molen, Breukelen, Foto: Piet Glasbergen (10-5-2015).
© Foto: Piet Glasbergen (10-5-2015).
Kortrijkse Molen, Breukelen, Foto: Piet Glasbergen (10-5-2015)
© Foto: Piet Glasbergen (10-5-2015)
Kortrijkse Molen, Breukelen, Foto: Anja Hoogduin (17-4-2010)
© Foto: Anja Hoogduin (17-4-2010)
Kortrijkse Molen, Breukelen, Het opmerkelijke bovenwiel met acht smalle plooistukken. Foto: Anja Hoogduin (17-4-2010)
© Het opmerkelijke bovenwiel met acht smalle plooistukken. Foto: Anja Hoogduin (17-4-2010)

Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: donderdag 20 oktober 2016 | Foto Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Kortrijkse Molen, Breukelen home vorige pagina