Nederlandse Molendatabase  
Breukelen, Utrecht
Database nr. 829
Inventaris nr. UT013
Naam Kortrijkse Molen
Bouwjaar 1696
Type Wipmolen
Kenmerken Wipmolen
Functie Poldermolen
Ligging Stationsweg 105
3621 LK Breukelen
Rijksdriehoek X: 127778 Y: 464717
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Stichtse Vecht
Kadaster Gemeente Breukelen-Nijenrode, sectie L, nr. 352
Monumentennummer 10625
Landsch. waarde Beperkt; de molen ligt ingeklemd tussen het ter plekke verhoogde talud van de snelweg A2 en de spoorlijn Amsterdam-Utrecht; op korte afstand bevindt zich bovendien een potsierlijk Chinees restaurant.
Eigenaar Stichting De Utrechtse Molens
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig in circuit
Bestemming Vh. bemalen van de polder Kortrijk en Gieltjesdorp, thans buiten bedrijf
Molenaar Dick Vierbergen
Telefoon 06-38400560
Bezoekmogelijkheid Woensdag 13:00 - 17:00 uur en op afspraak

© Foto: Rob Hoving (17-4-2010).   
Constructie
Romp Ondertoren gedekt met riet
Kap Bovenhuis donkergroen geverfd; kap gedekt met gepotdekselde planken
Vlucht 23,70 m.
Wiekenvorm Oud-Hollands
Wiekverbeteringen Op deze molen is nooit een wiekverbetering toegepast.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx0414buiten19821982aanw.23.90 m.
klik voor meer info Derckx0415binnen19821982aanw.23.70 m.
klik voor meer info Pot1272binnen18811881?198223... m.
klik voor meer info Pot1045buiten18761876?198223... m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info ????aanw.05.16 m.
Kruiwerk Zetelkruiwerk met neuten; kruirad
Vang Losse Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met klos; evenaar; kneppel; pal
Inrichting Open ijzeren scheprad buiten de molen, 5,30 m.; breedte 0,58 m.
Woning in de molen (niet in gebruik)
Overbrengingen Bovenwiel 55 kammen
Bovenschijfloop 28 staven, steek 14,2 cm.
Onderschijfloop 21 staven
Onderwiel 79 kammen, steek 14,9 cm.
Overbrengingsverhouding 1,92 : 1
Versiering
Fraaie makelaar
Verwijzingen
Eigen website Kortrijkse Molen
Ten-Bruggencatenr. 00026
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger Polder Kortrijk, Breukelen
Geschiedenis
De molen bemaalde tot februari 1951 de polder Kortrijk en Gieltjesdorp en was bezit van het gelijknamige waterschap. In genoemd jaar werd de molen, vanwege de aanleg van de autosnelweg A2, grotendeels afgesneden van zijn watertoevoer en kwam in het bezit van Rijkswaterstaat. Langdurige stilstand volgde: tussen 1951 en een omvangrijke restauratie in 1982 heeft de molen niet meer gedraaid. Wel is het wiekenkruis nog een paar keer in een andere stand gezet met als gevolg dat het onderwiel, door de inmiddels lekkende wielbak, geheel en niet gedeeltelijk verging!

In 1978 werd de Stichting De Utrechtse Molens eigenaar van de toen al behoorlijk vervallen molen. In 1982 volgde een grote herstelbeurt waarbij onder meer het wiekenkruis werd vernieuwd.
Maalvaardig werd de molen pas later: in oktober 1991 kon een met buizen geconstrueerd rondmaalcircuit in gebruik worden genomen. Het toen vervaardigde onderwiel is ter plekke gemaakt en deels afkomstig van de Geremolen te Hazerswoude-Dorp; daar was dit niet meer te gebruiken omdat die molen vervijzeld zou gaan worden (hetgeen vermoedelijk anders gaat lopen); het onderschijfloop is een vermaakte oude schijfloop uit de Wingerdse molen te Bleskensgraaf.

Plannen om deze molen te verplaatsen naar een nog te graven plas bij Vleuten, omdat de verbreding van zowel de A2 als de spoorbaan de molen nog verder in de knel zou brengen, bleven theorie: de gemeente Breukelen wilde de molen ter plekke behouden. Verplaatsing naar de Heikop ten westen van de A2 zou een optie zijn.

Inmiddels is de windvang op de huidige stek echter aanzienlijk verbeterd door vellen van de populierenrij langs de A2 en kappen van alle bomen tussen noord en noordoost. Bovendien had verbreding van A2 en spoorlijn geen verdere verslechtering van de windvang tot gevolg.
Als laatste winst op dit gebied: de 'toegangspoort' tot het Chinese restaurant, die vlakbij de molen stond, is in het voorjaar van 2006 gesloopt.

In 1899 waren bovenhuis en kokerbalken vernieuwd. Tot 1925 bewoonde de molenaar de kleine woning in de ondertoren; daarna werd naast de molen een woning gebouwd. Als gevolg is de woning in de ondertoren nog grotendeels origineel. Opmerkelijk is ook het zeer oude bovenwiel met acht smalle plooistukken.
Aanvullingen
Over de naam:
De naam is ontleend aan de polder Kortrijk en Gieltjesdorp, die deze molen vroeger kon bemalen. De naam van de polder is bedacht tijdens de ontginning in de Middeleeuwen en "Kortrijk" verwijst inderdaad naar de stad in West-Vlaanderen.
Uniek aan deze molen:
Bijzonder is de bediening van de vang: door de evenaar kan de vangbalk alleen maar verticaal bewegen; om te kunnen vangen dient de vangbalk met behulp van de kneppel (die wl een zijwaartse beweging kan maken) van de klos te worden geschoven.
Deze constructie bestaat ook bij de Oudegeinse molen te Nieuwegein.

© Foto's: Rob Hoving (17-4-2010).

© Foto's: Martijn Scholtens (17-4-2010).

© Foto's: Anja Hoogduin (17-4-2010).

© Foto: Piet Glasbergen (10-6-2012).

© Foto: Piet Glasbergen (10-6-2012).

© De totaal verrommelde biotoop.
Foto: Nell Jansen (7-4-2013).

© De Kortrijkse Molen vr 1950.
Foto: ? (verzameling Willem van Breenen).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: donderdag 2 mei 2013 | Foto

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Kortrijkse Molen, Breukelen home vorige pagina