Nederlandse Molendatabase
Rijssen, Overijssel
|
Foto: W. Jans (22-9-2007).
|
Constructie
| Romp | Houten achtkant, gedekt met eiken schaliën, op houten onderbouw met aangebouwde schuren | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Kap | Gedekt met eiken schaliën | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Vlucht | 22,40 m. | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Wiekenvorm | Oudhollands | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Wiekenkruis |
Bovenas |
Kruiwerk |
Neutenkruiwerk; kruilier |
Vang |
Vaste stutvang uit vier stukken; vangbalk met haak; vangstok |
Inrichting |
Boven in de molen twee pelstenen met toebehoren en een luiwerk. |
Beneden een complete olieslagerij met een koppel kantstenen, twee vuisters, voor- en naslag en nog een tweede koppel iets kleinere kantstenen, 'de bijmolen', aangedreven d.m.v. een liggende as in het verlengde van de wentelas naar de aanbouw opzij van het achtkant. Overbrengingen |
Bovenwiel 47 kammen |
Bovenbonkelaar 24 kammen Spoorwiel 100 kammen Pelschijflopen 20 staven Overbrengingsverhouding pelwerk 1 : 9,79 Steenschijfloop 12 staven Steenwiel 82 kammen Overbrengingsverhouding kantstenen 1 : 0,29 Onderbonkelaar 19 kammen Wentelwiel 56 kammen Overbrengingsverhouding wentelas 1 : 0,66 Versiering
Aardig gesneden baard, donkergroen geverfd, wit afgebiesd, zonder opschrift.
Op de windpeluw ook enige aardig gesneden motieven. Verwijzingen
Geschiedenis
Omstreeks 1752 is deze molen te Rijssen gebouwd. Volgens overlevering zou het achtkant uit de Beemster afkomstig zijn, maar dit lijkt, gezien de constructie, uitgesloten. Molendeskundige Hans Weerheim zag hier een Duits achtkant in; iets wat veel waarschijnlijker is.
Reeds in 1913 kwam de molen buiten bedrijf (maar werd niet gesloopt) en volgde langdurig en intens verval. Zeer lang heeft deze molen er volstrekt haveloos bijgestaan. Met restauratiewerkzaamheden werd begonnen in 1973. Deze duurden tot 1975 waarna de Pelmolen weer een prachtig monument van bedrijf en techniek was; dit voor het destijds formidabele bedrag van ƒ 670.000,-! Minstens zo opmerkelijk is de kwaliteit van deze restauratie: alles wat te handhaven was (en dat was nog relatief veel!) bleef gehandhaafd en de onderdelen die vervangen moesten worden, werden zeer nauwkeurig gekopieerd. De molen kent een paar opmerkelijke stukken techniek: de koning loopt door maar is onder het spoorwiel voorzien van een koppeling, zodat er gepeld kan worden zonder dat de wentelas van de olieslagerij mee draait. Het onderrondsel dat het steenwiel aandrijft vormt één geheel met de overbrenging voor de wentelas, m.a.w. de kammen hiervoor steken omlaag uit een velg op de onderste schijf. Onder de molen bevinden zich nog enige oliekelders. Achter de molen is een deel van het haventje gereconstrueerd waar de zgn. Enterse Zompen konden aanleggen. Met deze schepen werd over de Regge het maalgoed (lijnzaad, gerst enz.) aangevoerd totdat dit riviertje begin jaren '30 gekanaliseerd werd. Aanvullingen
Uniek aan deze molen:
De enige olie- en pelmolen van Nederland. 
©
Foto: Joram Wijling (6-9-2003)
©
De molen in 1930
Foto: n.b. (verzameling Rob Pols). 
©
Foto: Frits Kruishaar (19-5-2012).
©
Foto: Frits Kruishaar (19-5-2012).
©
Foto: Frits Kruishaar (19-5-2012).
Draag zelf bij
|
