Nederlandse Molendatabase
Zaandam, Noord-Holland
Database nr. 753
Inventaris nr. NH111
Ten-Bruggencatenr. 06908
Naam De Kat
Bouwjaar 1781 / 1960
Type Stellingmolen
Kenmerken Achtkante Molen
Ligging Kalverringdijk 29
1509 BT Zaandam
Rijksdriehoek X: 116316 Y: 498738
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Zaanstad
Kadaster Gemeente Zaandam, sectie A, nr. 498
Monumentennummer 40092
Landsch. waarde Zeer groot; markant gelegen aan de Zaanoever temidden van andere molens aan de Zaanse Schans
Eigenaar Vereniging De Zaansche Molen
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Omwentelingen
2010: 1.235.722
2011: 1.118.722
2012: 986.214
2013: 1.000.531
Bestemming Het malen van verfstoffen en krijt; daarnaast zeer belangrijk als toeristenmolen
Molenaar Piet Kempenaar
Telefoon 075-6210477
Bezoekmogelijkheid
November t/m Maart: zaterdag en zondag 09:30 - 16:30 uur
April t/m Juni: dinsdag t/m zondag 09:00 - 17:00 uur
Juli en Augustus: dagelijks 09:00 - 17:00 uur
September en Oktober: dinsdag t/m zondag 09:00 - 17:00 uur.
Daarnaast op afspraak
Verkoop van verfpigmenten

Foto: Ton Koorevaar (16-7-2010).
Constructie
Romp Grenen achtkant, gedekt met riet, op achtkante houten onderbouw met aangebouwde schuur
Kap Gedekt met riet
Vlucht 21,76 m.
Wiekenvorm Oud-Hollands
Wiekverbeteringen Deze molen heeft nooit een wiekverbetering ondergaan
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Vaags0283binnen20122012aanw.21.76 m.
klik voor meer info Vaags0284buiten20122012aanw.21.76 m.
klik voor meer info Beudekerg.n.buiten19601960201221.80 m.
klik voor meer info Beudekerg.n.binnen19601960201221.80 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Kon.Ned.Grofsmederijg.n.19091960aanw.-
Kruiwerk Neutenkruiwerk met 24 neuten; kruihaspel
Vang Vaste stutvang uit drie stukken; vangbalk met duim, vangstok; trekvang; pal
Inrichting Twee koppel kantstenen; kapperij
Overbrengingen Bovenwiel 65 kammen
Bovenbonkelaar 32 kammen
Steenschijfloop op koningsspil 15 ijzeren staven
Beide steenwielen kantstenen 80 kammen
Onderbonkelaar op koningsspil voor kapperij 21 kammen
Kamwiel wentelas 47 kammen

Overbrengingsverhoudingen
Kapperij 1 : 0,91
Kantstenen 1 : 0,38
Hoogte van de stelling: 7,10 m.
Molenmaker Onbekend (1781)
Fa. Gebr. Husslage, Zaandijk (1960)
Versiering
Eenvoudige baard, donkergroen geverfd, wit afgebiesd, met enige krullen en de jaartallen '1781' en '1960'.
Verwijzingen
Eigen website De Kat
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger De Kat, Zaandam-Oost
Afkomstig uit De Duinjager (2e), Zaandam-Oost
Geschiedenis
Molen De Kat is een oorspronkelijk in 1781 gebouwde achtkante bovenkruier met stelling, die sinds de gedeeltelijke herbouw in 1960 tot verfmolen is ingericht.
Omstreeks 1646 werd op deze plaats een verfmolen opgericht, waarvoor een op 11 januari 1646 gedateerde windbrief werd verleend aan Adriaen Gerritsz. van Someren. Deze molen werd later tot oliemolen verbouwd, misschien in of kort voor 1689, want Op 13 juli van dat jaar werd hij als zodanig in een assurantiecontract opgenomen. Op 27 november 1782 ging hij door brand geheel verloren, maar werd weer herbouwd.
In 1904 werd oliemolen De Kat, die sinds 1772 in bezit was geweest van de familie Honig, verkocht aan de firma Vis Pz., die hem vervolgens tot stellinghoogte liet afbreken en onderbouw en schuur in gebruik nam als opslag- en droogplaats voor krijt.

In 1960 werd op deze onderbouw en schuur het bovenachtkant van de elders uit Zaandam afkomstige molen De Duinjager geplaatst.
Deze molen moet omstreeks 1696 in het Oostzijderveld zijn gebouwd, want de windbrief ervoor is gedateerd 1 augustus 1696 en uitgereikt aan Adam Jansz. Duyn, waarmee de naamgeving verklaard lijkt te zijn. De als snuifmolen gebouwde molen werd echter al spoedig tevens tot verfmolen ingericht. Op 17 juni 1781 ging hij door brand verloren, maar werd weer opgebouwd.
Omstreeks 1900 werd de molen gebruikt voor het malen van krijt en later voor het malen van brokken steenkool. De verpulverde kool werd, na te zijn gebuild, afgenomen voor gebruik in ijzergieterijen. Al voor de Tweede Wereldoorlog was er in de molen een dieselmotor als hulpkracht om het gaande werk aan te kunnen drijven. Dit gaande werk bestond aanvankelijk uit twee koppel maalstenen en vijf koppel kantstenen. De maalstenen lagen op de eerste zolder en vier van de vijf stellen kantstenen stonden in het onderachtkant op de begane grond. Het vijfde koppel stond in de westschuur. Her werd vanuit de molen met een lange as aangedreven. Een van de koppels maalstenen is later beneden opgesteld.
De molen bleef tot maart 1947 op windkracht in bedrijf. Plannen voor grootschalige woningbouw op het Oostzijderveld hadden tot gevolg dat hij op de oorspronkelijke standplaats niet kon worden gehandhaafd.

In 1959 is de molen gesloopt en in het daaropvolgende jaar zijn bovenachtkant en kap verplaatst naar de onderbouw van molen De Kat te Zaandam. Sindsdien wordt de molen weer regelmatig in werking gesteld. In 1969 werd de molen verhuurd aan de fa. Krijt, die de molen ging gebruiken voor hun zaagselhandel. Spoedig moest dit werk wijken voor het toerisme. Deze molen is inmiddels de meestbezochte molen van Nederland.
Later werd de molen verhuurd aan Sjors van Leeuwen en Piet Kempenaar, die niet alleen het toeristische gedeelte voor hun rekening namen, maar de molen ook gingen gebruiken als productiemolen voor verfstoffen en krijt. Daartoe werd naast de molen een loods gebouwd waar opgeslagen krijt wordt gedroogd.

Een deel van de molenschuur was jaren tot een bescheiden woonruimte ingericht. Sinds ca. 1980 is dit geen woning meer maar een ruimte waar de verschillende verfstoffen bewaard worden. Hier zijn kleurstoffen e.d. te koop, die met name door kunstschilders worden gebruikt om eigen verf te maken.

In het najaar van 2009 werd begonnen met een interessante herstelbeurt, die zich grotendeels onder de molen voltrok: de oude oliekelders, uit de tijd dat De Kat oliemolen was, werden deels uitgegraven. Inmiddels is besloten, deze niet te herstellen; één kelder is als zodanig te herkennen, een ander blijft verborgen onder de vloer van de molen.

In oktober 2012 kreeg de molen twee nieuwe roeden; de oude, uit 1960 daterende, gelaste exemplaren waren aan vervanging toe.
Aanvullingen
Over de naam:
Op deze plaats stond sinds 1781 oliemolen 'De Kat'. In 1960 werd de bovenbouw van de elders te Zaandam gesloopte verfmolen De Duinjager hierop geplaatst. Volgens Zaanse traditie kreeg deze molen daarna de naam 'De Kat'.
Overige wetenswaardigheden:
Brochures met informatie over deze molen zijn ter plekke verkrijgbaar in meer dan 60 talen!
Uniek aan deze molen:
De enig overgebleven verfmolen van Nederland.

Vermoedelijk de meest bezochte molen van Nederland wat betreft aantallen bezoekers.
Overige foto's

© Foto: Frank Moerland (11-8-2014).

© Foto: Piet Glasbergen (11-4-2010).

© Foto: Piet Glasbergen (8-2-2013).

© Foto: Frank Moerland (11-8-2014).

© Foto: Frank Moerland (11-8-2014).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: zaterdag 4 oktober 2014 | Foto

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Kat, Zaandam home vorige pagina