Versiering

Eenvoudige baard met de jaartallen ' 1805' en ' 1955'.

Hangend aan de stelling aan de oostzijde een naambord met opschrift:'Hier kreeg een kippevrijer een huisman tot berijder' met een afbeelding van deze combinatie.

Verwijzingen

Eigen website	De Huisman
Ten-Bruggencatenr.	04911 bis bis
Afkomstig uit	De Huisman, Zaandam-West

Geschiedenis

Het bouwjaar van de molen is niet met zekerheid bekend, 1786 wordt vaak genoemd. maar in 1802 was hij inderdaad  aanwezig, want in dat jaar werd de molen voor f 825,- gekocht door Johannes de Vries Pzn.
In deze molen werd in het verleden snuif gemaakt. Hiervoor werd tabak fijngehakt door middel van stampers die van messen waren voorzien. In de Zaanstreek zijn verscheidene van deze molens in gebruik geweest, maar vele sneuvelden tijdens Napoleons Continentale stelsel bij gebrek aan grondstoffen.
Toen de tabak weer ruimschoots beschikbaar kwam waren er nog maar enkele van deze molens over. De Huisman bleef uiteindelijk als enige over en was tot omstreeks 1902 voor de snuiffabricage in bedrijf. In deze molen stond eertijds een rij van 10 stampers die De Valk werd genoemd. Op de onder- en voorree, dwarsbalken waartussen de stampers waren opgesloten, stond op een witte ovale ondergrond een groene valk afgebeeld. Hoewel men destijds de herkomst ervan niet meer kende zijn ze ongetwijfeld afkomstig geweest uit de vroegere verf- en snuifmolen De Valk te Wormerveer, gebouwd in of kort voor 1749 en vermoedelijk verdwenen in de eerste helft van de 19de eeuw.

Later is De Huisman tevens ingericht voor de fabricage van mosterd. Voor de bereiding van mosterd werd verzuurde wei - een afvalproduct van de kaasmakerij - gebruikt, die per schuit werd opgehaald bij kaasmakende boeren te Westzaan en Assendelft. Dit werd gemengd met mosterdzaad, dat door middel van kleine horizontale steentjes werd gemalen op een wijze zoals in korenmolens.
Het ronde zaad, geel of bruin en soms gemengd, liep vanuit een kaar in het gat van de maalsteen terwijl vanuit een boven de steen hangend vaatje eveneens een straaltje wei in dat gat liep. Mosterdzaad en wei kwamen onder de steen te samen en werden daar tot een brijachtige massa vermalen, waarna de mosterdpap in een vat werd opgevangen.

In 1912 werd de molen gekocht door Gerbrand de Vries Pzn. die hem liet inrichten tot zaagmolen en kistenfabriek. Dit bedrijf beschikte behalve over windaandrijving ook over een gasmotor, die in 1924 door een elektromotor werd vervangen.
In de Tweede Wereldoorlog is er nog op windkracht gedraaid om elektriciteit op te wekken. Spoedig daarna raakte de molen in verval en na nog enkele jaren met kaal gemaakte roeden te hebben gestaan is hij in 1955 afgebroken en herbouwd op het pakhuis De Haan aan de Zaanse Schans.

De kantstenen en de builen zijn afkomstig uit de voormalige specerijmolen Het Indiës Welvaren te Zaandam.
Na de herbouw is nog even op windkracht gemalen, maar al spoedig daarna is in de schuur een elektrische mosterdmalerij gevestigd. Productief malen op windkracht vond daarna nauwelijks meer plaats; wèl draaide de molen veelvuldig en speelde ook een belangrijke rol als toeristische attractie op de door honderdduizenden bezochte Zaanse Schans.

In de herfst van 2001 kreeg deze molen een geheel nieuwe kap, gemaakt door molenmakerij Saendijck.
Aangezien de kammen uit de bovenbonkelaar werden weggelaten, kon de molen onbeperkt draaien maar was malen zonder extra werkzaamheden niet mogelijk.

In 2007 werd de mosterdproductie verplaatst naar Wormerveer; de molen bleef in gebruik als verkooppunt. Op dat moment was al duidelijk, dat er veel moest gebeuren met de onderbouw: die was verzakt en aan ingrijpend herstel toe. Dit leidde tot een groot reconstructieplan: hierin krijgt de molen het oorspronkelijke aanzien terug, zoals op de oude locatie aan het Blauwe Pad te Zaandam-West.

Beoogd is: herbouw van de onderbouw; verder zal het pakhuis de Haan, waarop de molen in 1955 werd geplaatst, worden teruggerestaureerd. Alle maalwerktuigen gaan naar de nieuwe onderbouw, waarmee een werkende en toegankelijke specerijmolen wordt verkregen op een hogere onderbouw. Tevens wordt hiermee een betere windvang bereikt.
Op 22 januari 2010 is daadwerkelijk begonnen: nadat de roeden waren gestreken, zijn kap en achtkant van 'De Haan' afgetild.
De nieuwe onderbouw staat inmiddels overeind.

---

Laatst bijgewerkt: zondag 29 augustus 2010