Nederlandse Molendatabase
Zaandam, Noord-Holland
Database nr. 752
Inventaris nr. NH113
Ten-Bruggencatenr. 04911 bis bis
Naam De Huisman
Bouwjaar 1786(?) / 1955 / 2010
Type Stellingmolen
Kenmerken Achtkante Molen
Functie Specerijenmolen
Ligging Kalverringdijk 23
1509 BT Zaandam
Rijksdriehoek X: 116231 Y: 498530
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Zaanstad
Kadaster Gemeente Zaandam, sectie A, nr. 1184
Monumentennummer 40091
Landsch. waarde Groot, dominerende functie temidden van de houtbouw op de Zaanse Schans.
Eigenaar Vereniging De Zaansche Molen
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Omwentelingen
2010: (restauratie)
2011: 287.044
2012: 1.359.525
2013: 1.674.934
Bestemming Vh. het malen van mosterd; thans buiten bedrijf
Molenaar Sjors van Leeuwen
Telefoon 075-6148901 (molen)
Bezoekmogelijkheid Woensdag t/m zondag 10.00 - 17.00 uur.
Verkoop van mosterd en verwante producten

© Foto: Leo Middelkoop (26-3-2011).
Constructie
Romp Grenen achtkant, gedekt met hout, geheel groen geverfd, op houten onderbouw met aangebouwde schuur
Kap Gedekt met hout, geheel groen geverfd
Vlucht 11,40 m.
Wiekenvorm Oud-Hollands
Wiekverbeteringen Deze molen heeft nooit een wiekverbetering ondergaan
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Buurma0253binnen19911991aanw.11.40 m.
klik voor meer info Buurma0254buiten19911991aanw.11.40 m.
klik voor meer info Beudekerg.n.buiten19641964?199111.40 m.
klik voor meer info Beudekerg.n.binnen19641964?199111.40 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Utrechtsche IJzergieterijg.n.1865?aanw.-
Kruiwerk Neutenkruiwerk; kruihaspel met zes spaken
Vang Vlaamse vang; vangbalk met haak; vangstok
Inrichting Twee koppel kantstenen, één koppel kruidenkantstenen en één koppel maalsteentjes voor peper
Hoogte van de stelling: 7,40 m.
Molenmaker Onbekend (1786)
Fa. Gebr. Husslage, Zaandijk (1955)
Versiering
Eenvoudige baard met de jaartallen '1805' en '1955'.
Verwijzingen
Eigen website De Huisman
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Afkomstig uit De Huisman, Zaandam-West
Geschiedenis
Het bouwjaar van de molen is niet met zekerheid bekend, 1786 wordt vaak genoemd. maar in 1802 was hij inderdaad  aanwezig, want in dat jaar werd de molen voor f 825,- gekocht door Johannes de Vries Pzn.
In deze molen werd in het verleden snuif gemaakt. Hiervoor werd tabak fijngehakt door middel van stampers die van messen waren voorzien. In de Zaanstreek zijn verscheidene van deze molens in gebruik geweest, maar vele sneuvelden tijdens Napoleons Continentale stelsel bij gebrek aan grondstoffen.
Toen de tabak weer ruimschoots beschikbaar kwam waren er nog maar enkele van deze molens over. De Huisman bleef uiteindelijk als enige over en was tot omstreeks 1902 voor de snuiffabricage in bedrijf. In deze molen stond eertijds een rij van 10 stampers die De Valk werd genoemd. Op de onder- en voorree, dwarsbalken waartussen de stampers waren opgesloten, stond op een witte ovale ondergrond een groene valk afgebeeld. Hoewel men destijds de herkomst ervan niet meer kende zijn ze ongetwijfeld afkomstig geweest uit de vroegere verf- en snuifmolen De Valk te Wormerveer, gebouwd in of kort voor 1749 en vermoedelijk verdwenen in de eerste helft van de 19de eeuw.

Later is De Huisman tevens ingericht voor de fabricage van mosterd. Voor de bereiding van mosterd werd verzuurde wei - een afvalproduct van de kaasmakerij - gebruikt, die per schuit werd opgehaald bij kaasmakende boeren te Westzaan en Assendelft. Dit werd gemengd met mosterdzaad, dat door middel van kleine horizontale steentjes werd gemalen op een wijze zoals in korenmolens.
Het ronde zaad, geel of bruin en soms gemengd, liep vanuit een kaar in het gat van de maalsteen terwijl vanuit een boven de steen hangend vaatje eveneens een straaltje wei in dat gat liep. Mosterdzaad en wei kwamen onder de steen te samen en werden daar tot een brijachtige massa vermalen, waarna de mosterdpap in een vat werd opgevangen.

In 1912 werd de molen gekocht door Gerbrand de Vries Pzn. die hem liet inrichten tot zaagmolen en kistenfabriek. Dit bedrijf beschikte behalve over windaandrijving ook over een gasmotor, die in 1924 door een elektromotor werd vervangen.
In de Tweede Wereldoorlog is er nog op windkracht gedraaid om elektriciteit op te wekken. Spoedig daarna raakte de molen in verval en na nog enkele jaren met kaal gemaakte roeden te hebben gestaan is hij in 1955 afgebroken en herbouwd op het pakhuis De Haan aan de Zaanse Schans.

De kantstenen en de builen zijn afkomstig uit de voormalige specerijmolen Het Indiës Welvaren te Zaandam.
Na de herbouw is nog even op windkracht gemalen, maar al spoedig daarna is in de schuur een elektrische mosterdmalerij gevestigd. Productief malen op windkracht vond daarna nauwelijks meer plaats; wél draaide de molen veelvuldig en speelde ook een belangrijke rol als toeristische attractie op de door honderdduizenden bezochte Zaanse Schans.

In de herfst van 2001 kreeg deze molen een geheel nieuwe kap, gemaakt door molenmakerij Saendijck.
Aangezien de kammen uit de bovenbonkelaar werden weggelaten, kon de molen onbeperkt draaien maar was malen zonder extra werkzaamheden niet mogelijk.

In 2007 werd de mosterdproductie verplaatst naar Wormerveer; de molen bleef in gebruik als verkooppunt.
Op dat moment was al duidelijk, dat er veel moest gebeuren:  de onderbouw was verzakt en aan ingrijpend herstel toe. Dit leidde tot een groot reconstructieplan: bedoeld was dat de molen het oorspronkelijke aanzien terug zou krijgen, zoals op de oude locatie aan het Blauwe Pad te Zaandam-West.

Dit hield in: herbouw van de onderbouw; terugrestaureren van pakhuis De Haan (waarop de molen in 1955 werd geplaatst); alle maalwerktuigen in naar de nieuwe onderbouw, waarmee een toegankelijke specerijmolen is verkregen op een hogere onderbouw. Tevens wordt hiermee een betere windvang bereikt.

Op 22 januari 2010 is daadwerkelijk begonnen: nadat de roeden waren gestreken, zijn kap en achtkant van 'De Haan' afgetild.

Op 23 december 2010 werden achtkant en kap op de nieuwe onderbouw geplaatst. In de loop van 2011 werd de molen verder maalvaardig gemaakt. Op 17 september 2011 volgde de officiële ingebruikname door de beschermheer van De Hollandsche Molen, prins Johan Friso.
Overige foto's

© Foto: Boven Abel van Loenen (6-3-2012),
foto: onder Michel Zwier (2-7-2011).

© Tekening van het beoogde nieuwe uiterlijk van De Huismane verbouwing, gezien vanaf de Zaan.

© Foto: Piet Glasbergen (13-2-2013).

© Foto: Matthieu Hoogduin (12-4-2014).

© Foto: Frank Moerland (11-8-2014).

© Een gedeelte van het ingenieuze binnenwerk van de Huisman.
Foto: Matthieu Hoogduin (12-4-2014).

© De Huisman in de gedaante van 1955 tot 2010.
Foto: Rob Pols (19-7-2005).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: zaterdag 6 december 2014 | Geschiedenis

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Huisman, Zaandam home vorige pagina