Nederlandse Molendatabase
Wormer, Noord-Holland

De Koker / Zwarte Hengst

747

De Koker / Zwarte Hengst

1866 (1679)
Grondzeiler
Achtkante Molen
Koren- en pelmolen
Oosteinde 14
1531 KD Wormer
X: 117827 Y: 501509
N 52.500015 O 4.839771
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Wormerland
Gemeente Wormer, sectie C, nr. 1661
Vereniging De Zaansche Molen
Maalvaardig
2014: 74.084
2013: 74.195
2012: 78.984
2011: 41.824 (restauratie)
2010: 107.565
Het malen van graan, thans op vrijwillige basis
Dick Jan Braay en anderen
072-5316049
April t/m september: 2e zaterdag v.d. maand 14.00 - 17.00 uur
Meelverkoop
Zeer groot
NH107
01091
39525

De Koker / Zwarte Hengst

Constructie

Constructie

Grenen achtkant, gedekt met riet, op gemetselde voet van 1,16 m. Tussen onderbouw en achtkant enkele gepotdekselde delen.
Gedekt met riet
22,85 m.
Oud-Hollands
Op deze molen is nooit een wiekverbetering toegepast.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Pos. bouw Jaar Steek Positie Verdw. Lengte
klik voor meer info Vaags 0263 buiten 2011 2012 buiten aanw. 22.81
klik voor meer info Derckx 0333 binnen 1979 1980 binnen aanw. 22.85
klik voor meer info Beudeker g.n. buiten 1963 1965 buiten 2011 22.85
klik voor meer info ? ? binnen ? 1950 binnen 1979 22.80
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Waal & Co, de g.n. ? 1879c aanw. 05.17
Neutenkruiwerk met 24 neuten; kruirad
Vaste stutvang uit drie stukken; vangbalk met duim; vangstok; trekvang; pal
Eén koppel 16der kunststenen; regulateur; enkel pelwerk (pelsteen, schepperij en waaierij); koekenbreker; buil; sleepluiwerk; steenkraan
Bovenwiel 45 kammen
Bovenbonkelaar 24 kammen
Spoorwiel 93 kammen
Steenschijfloop 26 staven
Pelschijfloop 18 staven
'Dooieman' 17 staven t.b.v. de verdere aandrijving van de harp.

Overbrengingsverhoudingen
Maalwerk 1 : 6,70
Pelwerk 1 : 9,69

De Koker / Zwarte Hengst

Versiering

Eenvoudige baard, donkergroen geverfd, wit afgebiesd, met de jaartallen 1866, 1955 en 1988. Het laatste jaartal slaat op de vernieuwing van de fundering.

De Koker / Zwarte Hengst

Verwijzingen

De Koker / Zwarte Hengst

Geschiedenis

Geschiedenis

Molen De Koker is een in 1866 te Wormer herbouwde en als korenmolen ingerichte achtkante bovenkruier.
De opkomst van de Zaanse molens vond zijn oorsprong in het molencentrum Wormer, waar al in de 16de eeuw een aanzienlijk aantal korenmolens stond, die hoofdzakelijk maalden voor de scheepsbeschuitbakkerijen en de stijfselmakerijen.
De Koker, ook wel De Zwarte Hengst genoemd, wordt voor het eerst vermeld in 1592 en daarna nog in 1654 en 1679. Op een van 1638 daterende kaart staat hij duidelijk als bovenkruier getekend. De molen verbrandde op 8 augustus 1840, maar werd als wipmolen herbouwd. Deze ging al op 31 juli 1866 door blikseminslag in vlammen op, waarna op zijn plaats de huidige, uit Graft afkomstige molen werd gebouwd.

Deze achtkante molen had echter een Zaanse origine, want hij werd oorspronkelijk te Zaandijk gebouwd als de zesde papiermolen aldaar. Op 11 mei 1679 verklaarden vijf personen, verdeeld in twee partijen dat:Sij luijden met malcanderen jegenswoordig in sociteyt sijn aent stichten een opbouwen van een nieuw achtkante papier molentje dat sal draegen de naem van de Hoop int noort eynde van Saendijck binnendijcx int velt daer de volmolen de Koper heeft gestaen. De grauwpapiermolen De Hoop kwam in de zomer van dat zelfde jaar gereed en kreeg een windbrief die gedateerd was op 24 augustus 1679. Om duistere reden kreeg hij de bijnaam Arme Jacob, een naam die eerst in 1758 is aangetroffen maar misschien al eerder in gebruik was.
Tussen 1733 en 1739 is de molen ingericht voor de fabricage van witpapier en in 1848 werd er nog een nieuwe pakkamer bijgebouwd. Nog in dat zelfde jaar werd De Hoop verkocht, wat nog minder opbracht dan deze pakkamer had gekost. De tijd van de handfabricage van papier was inmiddels wel voorbij en de molen werd afgebroken en verkocht naar Graft om daar als korenmolen te worden herbouwd.

Hier heeft hij echter niet lang gestaan, want dus al in 1866 werd hij naar zijn huidige standplaats te Wormer verplaatst. Na eerst nog doppen en veevoer te hebben gemalen, is hij omstreeks 1928 als gevolg van een defecte roede buiten bedrijf gekomen.

In 1944 werd de toen al sterk vervallen molen eigendom van Vereniging De Zaansche Molen. In 1947 werd met herstel begonnen, maar vanwege de moeilijke financiële situatie van de vereniging moest dit over enige jaren worden uitgesmeerd. Op 5 oktober 1950 werd de herstelde molen officieel in gebruik genomen.
Sindsdien wordt hij op geregelde tijden in werking gesteld, al werd er geen huurder meer voor deze molen gevonden; de molen heeft vanaf de jaren '50 altijd op vrijwillige basis gedraaid en gemalen.

In oktober 1961 werd de molen slachtoffer van zware storm. De as dompte en één van de roeden sloeg tegen de romp aan. De schade was groot en het duurde wederom een paar jaar voordat de molen hersteld kon worden: in 1965 was de molen weer maalvaardig.

In 2008 stond De Koker enige maanden stil; de windpeluw bleek slecht en moest vervangen worden.
In de zomer van 2011 bleek, bij het doorschuiven van de roeden, dat de buitenroede, op dat moment 48 jaar oud, zeer slecht was. Deze werd daarom kort daarop gestreken. Op 4 april 2012 kreeg de molen een nieuwe buitenroede.

Constructie
Het uit 1679 daterende grenen achtkant staat op vrij hoge penanten, op een ten opzichte van het omliggende maaiveld wat hoger gelegen molenwerf.
De bovenas is afkomstig uit de in 1879 afgebroken cement- en trasmolen De Rietvink, die aan Wormerringdijk te Wormer stond.
Vroeger lagen er op de eerste zolder twee koppel maalstenen. Naast het malen van graan kon er in het verleden ook nog met één steen worden gepeld. De pelkist met daarin een pelsteen is, met koude schepperij en waaierij nog aanwezig. De steen is direct onder de eerste zolder aangebracht en rust op twee zware eiken binten, achtkantstijlen van een, waarschijnlijk 17de-eeuwse, indertijd bewoonde poldermolen.
Vermoedelijk is de pellerij al bij de bouw in 1868 of spoedig hierna aangebracht. Bekend is echter dat zij al vanaf het begin van de 20ste eeuw niet meer in gebruik was. Ook zijn nog een buil en koekenbreker aanwezig. De buil wordt via een touwsnaaraandrijving op de luizolder rechtstreeks vanaf de koningspil aangedreven. Opmerkelijk is dat de bovenbonkelaar is voorzien van ijzeren kammen.

Vroeger kon men vanuit de aan de oostzijde van de molen gelegen Kokersloot de molen binnenvaren, wat nog is te zien aan de vorm van de beide oostelijke penanten en het daar ontbreken van een veldmuur. De hogere ligging van de molen ten opzichte van het polderwater en de laag gelegen begane grondvloer houden eveneens hiermee verband. De toegang vanaf het water was al in het begin van de 20e eeuw niet meer aanwezig.

De Koker / Zwarte Hengst

De Koker / Zwarte Hengst

Overige foto's
De Koker / Zwarte Hengst, Wormer, Foto: Hessel de Vries (8-2-2009).
© Foto: Hessel de Vries (8-2-2009).
De Koker / Zwarte Hengst, Wormer, Foto's: Hessel de Vries (8-2-2009).
© Foto's: Hessel de Vries (8-2-2009).
De Koker / Zwarte Hengst, Wormer, Foto: Piet Glasbergen (11-6-2014).
© Foto: Piet Glasbergen (11-6-2014).
De Koker / Zwarte Hengst, Wormer, Foto's: Piet Glasbergen (11-6-2014).
© Foto's: Piet Glasbergen (11-6-2014).
De Koker / Zwarte Hengst, Wormer, Foto's: Chris van Gijjs (19-8-2013).
© Foto's: Chris van Gijjs (19-8-2013).
De Koker / Zwarte Hengst, Wormer, Bovenste foto: de molen naar het zuiden gezien, onderste foto: naar het noordoosten gezien.  Foto: Piet Glasbergen (11-6-2014).
© Bovenste foto: de molen naar het zuiden gezien, onderste foto: naar het noordoosten gezien.
Foto: Piet Glasbergen (11-6-2014).

Bezoek allemolens.nl voor historische foto’s van deze molen.
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: woensdag 25 februari 2015 | Foto Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Koker / Zwarte Hengst, Wormer home vorige pagina