Nederlandse Molendatabase  
Ursem, Noord-Holland
Database nr. 733
Inventaris nr. NH088
Naam Ondermolen O
Bouwjaar 1633 / 1652 / 1957
Type Grondzeiler
Kenmerken Achtkante binnenkruier
Functie Poldermolen
Ligging Molenweg 12
1645 WK Ursem
Rijksdriehoek X: 120869 Y: 514467
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Schermer
Kadaster Gemeente Schermer, sectie U, nr. 410
Monumentennummer 33114
Landsch. waarde Bijzonder groot
Eigenaar Schermer Molens Stichting snds 1-01-2014
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig in circuit
Bestemming Vh. bemalen van het waterschap de Schermer (2e trap), thans buiten bedrijf; woning
Molenaar Peter Volmer
Bezoekmogelijkheid Niet te bezichtigen

© Foto: Frits Kruishaar (17-4-2010).   
Constructie
Romp Eiken achtkant, gedekt met riet, op lage voet. De onderste ca. 2 meter gedekt met geteerde gepotdekselde planken
Kap Gedekt met riet
Vlucht 24,90 m.
Wiekenvorm Oud-Hollands
Wiekverbeteringen Op deze molen is nooit een wiekverbetering toegepast.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Pot?binnen?1958198824.90 m.
klik voor meer info Pot?buiten?1958198824.5 m.
klik voor meer info Pot?buiten??194425.00 m.
klik voor meer info Pot?binnen??194425.00 m.
klik voor meer info Buurma0215buiten19881988aanw.24.90 m.
klik voor meer info Buurma0216Binnen19881988aanw.24.90 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Gieterij Hardinxveld002819881988aanw.-
klik voor meer info De Prins van Oranje0616186919571988-
klik voor meer info Sterkman & Zn, wed.A.029118641864?194405.35 m.
Kruiwerk 50 houten rollen; binnenkruirad met 16 spaken
Vang Vaste stutvang uit drie stukken; vangbalk met klos; vangstok; pal
Inrichting Houten vijzel; (gereconstrueerde) woning met spilkast en bedsteden.
Overbrengingen Bovenwiel 51 kammen
Bovenschijfloop 24 staven, steek 16,5 cm.
Onderbonkelaar 27 kammen
Vijzelwiel 31 kammen
Overbrengingsverhouding 1 : 1, 85
Verwijzingen
Ten-Bruggencatenr. 00122
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Afkomstig uit Bovenmolen W voorganger, nr. 9, Schermerhorn
Geschiedenis
Ondermolen O is een eind 1633 of begin 1634 gebouwde achtkante binnenkruier. Aanvankelijk diende hij als bovenmolen voor de toen nog droog te malen Schermeer. Toen de Schermeer eenmaal droog begon te vallen, vond een grote herschikking van de aanwezige molens plaats. Deze molen werd in 1652 verplaatst naar de huidige locatie, om daar te dienen als ondermolen.
Lange tijd maakte Ondermolen O deel uit van de inmiddels grotendeels verdwenen groep van 16 molens tussen Ursem en Schermerhorn, de zgn. Noordkust. Deze maalde in drie trappen de binnenboezem van de Schermer af op de Schermerboezem.

De molen werd in 1882 vervijzeld en kwam in 1929 buiten bedrijf.

Op 5 maart 1944 werd de molen 'geplukt': as, roeden en ook koningspil werden verwijderd om te worden gebruikt voor herstel van de Barremolen te Zoeterwoude-Rijndijk, die eind 1943 door asbreuk zijn wiekenkruis had verspeeld.
 
In 1957 werd de molen uitwendig hersteld door het aanbrengen van een bovenas, twee tweedehands roeden en een bovenwiel met vang. Dit bovenwiel was een oud vijzelwiel (en dus veel te klein, waardoor draaien niet verantwoord was); de derdehands bovenas was voor dit type molen veel te kort. Zo leidde deze molen, net als de andere Schermermolens in die tijd, een statisch bestaan.

Verandering van deze situatie kwam pas in 1988 toen deze molen, als laatste van de overgebleven Schermermolens, draaivaardig werd gemaakt door het aanbrengen van een nieuwe gietijzeren as (van lang model, dat veel beter past bij een Noord-Hollandse binnenkruier. Eveneens nieuw werden bovenwiel en roeden. Sindsdien draait de molen weer regelmatig. In 1999 werd een koningspil geplaatst.

In het kader van het grote project, waarbij alle Schermermolens weer maalvaardig werden gemaakt, werd deze molen geheel gecompleteerd met boven- en onderschijfloop, vijzelwiel en ook een nieuwe houten vijzel.
Ondermolen O, die tamelijk ver van de andere molens van Schermerhorn gelegen is, kreeg een maalcircuit. De vijzelwaterloop van de in 1930 gesloopte ondermolen N dient hierbij als overstort.
Aanvullingen
Over de naam:
De molen werd, ter onderscheiding van de talrijke buurmolens, aangeduid met een letter.
De buurmolens mogen dan bijna alle verdwenen zijn, waardoor juist deze molen er wat eenzaam bij staat, maar de aanduiding bleef!
Trivia:
Deze Schermermolen ligt relatief dicht bij de openbare weg. Om zicht op de weg te houden en de molen op tijd te vangen als er paarden langskwamen (die in de regel nogal schrikachtig zijn bij een malende molen), was hier een spionnetje (kleine spiegel) aanwezig.

© Foto's: Frits Kruishaar (17-4-2010).

© Foto: Piet Glasbergen (28-5-2012).

© Foto: Chris van Gijs (3-1-2010).

© Foto: Chris van Gijs (8-10-2013).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: donderdag 1 januari 1970

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Ondermolen O, Ursem home vorige pagina