Nederlandse Molendatabase
Spanbroek, Noord-Holland

De Kaagmolen

De Kaagmolen
1654
Grondzeiler
Achtkante Binnenkruier
Poldermolen
Nieuweweg 2
1716 KT Opmeer
X: 123392 Y: 522968
N 52.693214 O 4.919680
toon op Google Maps
toon in Google Streetview
Spanbroek
Opmeer
Gemeente Opmeer, sectie K, nr. 402
Stichting De Westfriese Molens
Stichting De Westfriese Molens sinds 2001; daarvoor het Waterschap West-Friesland
Maalvaardig
Bemalen van de Kaagpolder, thans op vrijwillige basis
J. van Schagen
Niet te bezichtigen
Zeer groot; vormt apart geheel met het naastgelegen (vm.) stoomgemaal
724
NH045
00773
31796

Molenmakersbedrijf Molema, Heiligerlee

De Kaagmolen

Constructie

Constructie

Eiken achtkant, gedekt met riet, op lage voet. De onderste ca. 2 meter gedekt met geteerde gepotdekselde planken
Gedekt met riet
26,80 / 27,00 m.
Systeem Fauël met steekborden op beide roeden
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Pos. bouw Jaar Steek Positie Verdw. Lengte
klik voor meer info Pot 2094 buiten 1908 1924> buiten 1990 27.05
klik voor meer info Pot 2078 binnen 1907 1907? binnen 1990 26.89
klik voor meer info Straathof 0051 binnen 1990 1990 binnen aanw. 26.80
klik voor meer info Straathof 0052 buiten 1990 1990 buiten aanw. 27.00
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Enthoven & Co, L.I. 0255 1860 ? aanw.
63 houten rollen; binnenkruirad
Deels losse, deels vaste Vlaamse blokvang uit vijf stukken; vangbalk met klos; vangstok; pal (ijzer)
Houten vijzel Ø 1,80 m.;
Woning in de molen
Bovenwiel 54 kammen
Bovenschijfloop 25 staven, steek 16,0 cm.
Onderbonkelaar 34 kammen
Vijzelwiel 45 kammen, steek 14,0 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 1,63

De Kaagmolen

Versiering

In het westveld van het boventafelement op sierlijke wijze op zijn kop ingesneden "ANNO 1654" met daartussen een in elkaar gewerkte M en P.

De Kaagmolen

Verwijzingen

De Kaagmolen

Geschiedenis

Geschiedenis

Vaak wordt aangenomen dat 1654 het bouwjaar van de huidige molen is. Hij bemaalde de 355 ha grote Kaagpolder op de Vereenigde Raaksmaats- en Niedorperkoggeboezem, dat wil zeggen: het gedeelte van Spanbroek dat werd begrensd door de Berkmeerdijk, de Wipbruglaan (vroeger "Spanbroeker Zijdewind" genoemd), Zandwerven en de Lutkedijk.
Deze infrastructuur bestond al in het begin van de veertiende eeuw. De Spanbroekerkaag waterde af in westelijke richting.
In 1481 nam Jan van Noordwijk, oom en voogd van de minderjarige heer van Spanbroek, Floris van Noordwijk, maatregelen tegen schade aan dijken en wegen in de Spanbroekerkaag en de directe omgeving. In 1493 maakte de inmiddels meerderjarige Floris een opmerkelijke uitzondering op de schenking aan zijn oom van het vruchtgebruik van de heerlijke rechten Spanbroek. De helft van de tiendopbrengsten van de Spanbroekerkaag zou hij voor zichzelf houden, als daar een watermolen zou worden geplaatst. Naar verwachting zouden de opbrengsten van de Kaaglanden flink dan omhoog gaan.
Het precieze bouwjaar van de eerste watermolen van de Spanbroekerkaag is niet bekend. Maar het zal kort na de plannen van 1493 zijn geweest. De oudste afbeeldingen zijn te vinden op de gedrukte kaart van Holland van Joost Jansz Beeldsnijder uit 1575 en op een manuscriptkaart van Spanbroek en Opmeer uit 1592. Het is nog niet duidelijk of de huidige molen ouder is dan het veronderstelde bouwjaar 1654, of dat deze in dat jaar de eerdere molen verving.

In 1879 is naast de molen, die vóór 1864 werd vervijzeld, een hulpstoomgemaal met centrifugaalpomp gebouwd. Dit is als zodanig in bedrijf geweest tot in 1959 de stoommachine door een dieselmotor werd vervangen. Onder de woonkamervloer is nog altijd de buitenkrimpmuur van de schepradwatergang te zien.

In 1907 bestelde molenmaker Kriller uit Oude Niedorp bij de fa. Pot een nieuwe binnenroede; later kwam er een tweedehands buitenroede van één van de gesloopte molens van de polder Binnenweg bij Zoetermeer.

In mei 2010 is deze molen stilgezet. De molen dreigt te verzakken als gevolg van problemen met de fundering. Een kleine drie jaar later was de situatie er niet beter op geworden en zijn ook de fokken aan het verrotten.
In 2014 is begonnen aan ingrijpend herstel, waarvoor ook het metselwerk onder het maaiveld grotendeels moest worden ontgraven. De waterlopen zijn zoveel mogelijk volgens de oude opzet hersteld. In augustus 2015 kon met een geheel vernieuwde vijzel weer worden gemalen.

De Kaagmolen

Aanvullingen

Aanvullingen


Deze molen is vernoemd naar de polder die hij kan bemalen.

Jan de Bruin, Het snoodste land waar God ooit kwam. De waterrijke geschiedenis van Obdam, Hensbroek en de Wogmeer.  (Obdam-Hensbroek 2004).
Jan de Bruin en Bert Kölker, "West-Friese watermolens op de kaart van Joost Jansz. Beeldsnijder (1575/1608) en op de kaarten van het Groot Proces", in: West-Friesland Oud & Nieuw 74 (Hoorn 2007), pp. 25-51.
Jan de Bruin, "Respect voor recht en orde. De geschiedenis van een zestiende-eeuwse kaart uit het stadsarchief van Hoorn ontrafeld", in: D. Aten, W. Messchaert, H. de Raad (red.), Binnendijks en buitengaats. Liber amoricum voor Jan T. Bremer (Schoorl 2012), pp. 29-36

De Kaagmolen

Historische foto's

Historische foto's

Kijk op allemolens.nl voor historische foto’s en documenten van deze molen.

De Kaagmolen

Actuele foto's
De Kaagmolen, Spanbroek, Foto: Daan van Rooijen (12-4-2008).
© Foto: Daan van Rooijen (12-4-2008).
De Kaagmolen, Spanbroek, Foto: Daan van Rooijen (12-4-2008).
© Foto: Daan van Rooijen (12-4-2008).
De Kaagmolen, Spanbroek, Foto's: Anuschka Ilsink (25-7-2009).
© Foto's: Anuschka Ilsink (25-7-2009).
De Kaagmolen, Spanbroek, Werkzaamheden aan de Kaagmolen, waarbij de fundering is uitgegraven.  Foto's: Julius Meijer (4-10-2014).
© Werkzaamheden aan de Kaagmolen, waarbij de fundering is uitgegraven.
Foto's: Julius Meijer (4-10-2014).
De Kaagmolen, Spanbroek, Foto: Piet Glasbergen (9-9-2015)
© Foto: Piet Glasbergen (9-9-2015)
De Kaagmolen, Spanbroek, Boven: helemaal onder de molen! Midden: fundering van de vroegere wipmolen. Onder: de gescheurde vijzelbak.  Foto's: Julius Meijer (4-10-2014).
© Boven: helemaal onder de molen! Midden: fundering van de vroegere wipmolen. Onder: de gescheurde vijzelbak.
Foto's: Julius Meijer (4-10-2014).

Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: zaterdag 17 september 2016 | Geschiedenis Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Kaagmolen, Spanbroek home vorige pagina