Nederlandse Molendatabase
Obdam, Noord-Holland
Database nr. 688
Inventaris nr. NH049
Ten-Bruggencatenr. 02549
Naam Weel & Braken
Bouwjaar 1632
Type Wipmolen
Kenmerken Wipmolen
Functie Poldermolen
Ligging Braken 11
1713 GC Obdam
Rijksdriehoek X: 122256 Y: 520109
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Koggenland
Kadaster Gemeente Obdam, sectie E, nr. 417
Monumentennummer 31212
Landsch. waarde Zeer groot
Eigenaar Stichting Wipmolen Obdam
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig in circuit
Bestemming Vh. bemalen van de polder Weel en Braken, thans buiten bedrijf
Molenaar F.P.J. Seijts
Telefoon 0226-451687
Bezoekmogelijkheid Op afspraak

© Foto: Ruurd Jakob Nauta (1-4-2006).
Constructie
Romp Ondertoren deels met hout, deels met riet gedekt
Kap Gedekt met verticale planken; geheel geteerd
Vlucht 19,20 m.
Wiekenvorm Oudhollands
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Straathof0262buiten20112012aanw.19.05 m.
klik voor meer info Straathof0263binnen20112012aanw.19.05 m.
klik voor meer info Pot2593binnen19261926?201219.20 m.
klik voor meer info Pot2035buiten19061906?201219.20 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Schretlen & Co, D.A.023818861886?aanw.-
Kruiwerk Zetelkruiwerk; kruihaspel
Vang Vaste Vlaamse blokvang uit vijf stukken; vangbalk met klos; vangstok; pal
Inrichting Houten vijzel Ø 1,48 m.
Overbrengingen Bovenwiel 46 kammen
Bovenschijfloop 24 staven, steek 13,0 cm.
Onderbonkelaar 28 kammen
Vijzelwiel 38 kammen, steek 11,5 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 1,41
Verwijzingen
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger De Weel en Braken onder Obdam, bovenmolen, Obdam
Geschiedenis
De molen van de voormalige polder Weel en Braken bemaalde de 76 ha. grote polder als onderbemaling op de polder Obdam.
De polder is ontstaan door het droogmaken van een aantal in de polder Obdam gelegen meertjes of braakjes. Het octrooi tot droogmaking van de vier braakjes onder Obdam, groot tezamen ruim 68 morgen (en later verdeeld in negen poldertjes), werd op 19 januari 1632 verleend aan Jhr. Jacob van Wassenaar, Heer van Obdam, Hensbroek enz. De negen omdijkte en van elkaar gescheiden poldertjes waren oorspronkelijk door acht duikers onder de sloten van de polder Obdam door met elkaar verbonden. Twee ervan, de Weel en de Poel lagen ten westen van het dorp, de overige ten oosten ervan.

Op een in 1680 uit gegeven kaart staan op de Zuiderbraak twee molens aangegeven, waarvan de huidige molen de zuidelijke is. Waarschijnlijk werd het poldertje droog gemaakt en tot in de 18de eeuw bemalen door twee wipmolentjes, waarvan wordt aangenomen dat ze samen een tweegang vormden. Blijkbaar hadden de bedijkers zich verplicht de bemaling van de polder Obdam te versterken met een op de Ringsloot uitmalende extra molen. Op eerder genoemde kaart staat deze met daarbij de vermelding Juffermole als wipmolen getekend op bet buitendijks gelegen boezemland, ongeveer ter hoogte van bet huidige gemaal van de polder Obdam.

Uit een contract tussen de regenten van Obdam en de Ingelanden van de Braakpolder van 29 maart 1690, blijkt dat men deze molen, die indertijd voor gezamelijke rekening werd gebouwd en waarvan de kosten en het onderhoud volgens een bepaalde verdeelsleutel over beiden was verdeeld, nu kon afbreken. De Juffermole zou worden verkocht tot voordeel van beide polders, mits Obdam de beide grote poldermolens, die door haar waren gebouwd in maalvaardige staat zou houden.
De gang van twee wipjes die als zodanig tot enkele jaren geleden in de verkaveling goed te herkennen was, zal vanwege vervijzeling van één van de molens in de 18de eeuw zijn opgeheven. De noordelijke van beide molens, de bovenmolen, zal in verband hiermee zijn verdwenen. Waarschijnlijk heeft hierbij de naburige polder De Berkmeer, die in 1725 als eerste in deze omgeving de vijzel invoerde, voor deze bemalingswijziging model gestaan. De nu nog bestaande molen, vroeger de ondermolen, zal hiervoor een aanmerkelijk eind zijn gerezen.
Door middel van een hogere stenen voet zal bij op een aan de polder Obdam aangepast niveau zijn gebracht, wat een verklaring kan zijn voor zijn nogal hoge ligging. Blijkens de kadastrale kaart van 1825 was de huidige molen toen al vervijzeld en de enige bemalingsinrichting voor deze polder.
In 1856 is de watergemeenschap tussen de westelijke en oostelijke poldertjes verbroken en is op de Weelpolder een kleine wipmolen met vijzel gebouwd. Deze kleine onbewoonde molen is in 1934 vervangen door een windmotor.

De oostelijke poldertjes werden tot 1966 uitsluitend op windkracht bemalen door de nu nog bestaande molen. In dat jaar werd de bemaling overgenomen door enkele kleine elektrisch gedreven pompjes, waarna de molen nauwelijks dienst meer heeft gedaan.
Als gevolg van een in het begin van de jaren 1970 uitgevoerde ruilverkaveling in de polder Obdam is het polderpeil ca. 1,05 m verlaagd, waardoor alle onderbemalingen vervallen zijn.
De polder Weel en Braken is inmiddels opgeheven en in 1972 is de molen met molenaarswoning aan de gemeente Obdam verkocht. In 1973-1974 is de molen deels gerestaureerd en sindsdien wordt hij met enige regelmaat weer in werking gesteld.

De ondertorenconstructie van deze wipmolen wijkt nogal af van wat gebruikelijk is. In elk veld is onder andere over de volle hoogte van de toren een groot veldkruis gemaakt. Ook is de toren in de loop der tijd versterkt met extra ijzeren verbindingsmiddelen. De onderzijde ervan is bekleed met een getrapte weeg en pas hierboven begint bij deze molen de rietbedekking.
Koker en bovenhuis zijn zo te zien al eens vernieuwd, vermoedelijk in de vorige eeuw. Ook bovenwiel en bovenschijfloop lijken al eens vernieuwd te zijn. Oorspronkelijk was er een stutvang, maar deze is later veranderd in een Vlaamse vang.

Vanwege de slechte staat van beide roeden werd de molen in april 2008 stilgezet. Nieuwe gelaste roeden werden gestoken op 31 januari 2012.
Aanvullingen
Over de naam:
Deze molen is vernoemd naar de polder die hij kon bemalen.
Overige foto's

© Foto: Ruurd Jakob Nauta (1-4-2006).

© Foto's: Julius Meijer (30-5-2014).

© Foto: Cornelis A.M. Bien (26-6-2011).

© Foto: Cornelis A.M. Bien (26-6-2011).

© Foto: Cornelis A.M. Bien (26-6-2011).

© Foto: Cornelis A.M. Bien (26-6-2011).

© Foto: Julius Meijer (30-5-2014).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: dinsdag 3 juni 2014 | Foto

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Weel & Braken, Obdam home vorige pagina