Nederlandse Molendatabase
Obdam, Noord-Holland
688
Weel en Braken
1632
Wipmolen
Wipmolen
Poldermolen
Braken 11
1713 GC Obdam
X: 122256 Y: 520109
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Koggenland
Gemeente Obdam, sectie E, nr. 417
Stichting De Westfriese Molens
De Stichting De Westfriese Molens is eigenaar sinds 2014. De Stichting Wipmolen Obdam, vorig eigenaar, werd vervolgens opgeheven.
Maalvaardig in circuit
Vh. bemalen van de polder Weel en Braken, thans buiten bedrijf
0226-769027
In de regel zondag als de molen draait en op afspraak.
Zeer groot
NH049
02549
31212
Constructie
Ondertoren deels met hout, deels met riet gedekt
Gedekt met verticale planken; geheel geteerd
19,05 m.
Oud-Hollands
Deze molen heeft nooit een wiekverbetering ondergaan.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Pos. bouw Jaar Steek Positie Verdw. Lengte
klik voor meer info Straathof 0262 buiten 2011 2012 buiten aanw. 19.05
klik voor meer info Straathof 0263 binnen 2011 2012 binnen aanw. 19.05
klik voor meer info Pot 2593 binnen 1926 1926? binnen 2012 19.20
klik voor meer info Pot 2035 buiten 1906 1906? buiten 2012 19.20
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Schretlen & Co, D.A. 0238 1886 1886? aanw.
Zetelkruiwerk; kruihaspel
Vaste Vlaamse blokvang uit vijf stukken; vangbalk met klos; vangstok; pal
Houten vijzel Ø 1,48 m.
Bovenwiel 46 kammen
Bovenschijfloop 24 staven, steek 13,0 cm.
Onderbonkelaar 28 kammen
Vijzelwiel 38 kammen, steek 11,5 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 1,41
Verwijzingen
Geschiedenis
De molen van de voormalige polder Weel en Braken bemaalde de 76 ha. grote polder als onderbemaling op de polder Obdam.
De polder is ontstaan door het droogmaken van een aantal in de polder Obdam gelegen meertjes of braakjes. Het octrooi tot droogmaking van de vier braakjes onder Obdam, groot tezamen ruim 68 morgen (en later verdeeld in negen poldertjes), werd op 19 januari 1632 verleend aan Jhr. Jacob van Wassenaar, Heer van Obdam, Hensbroek enz. De negen omdijkte en van elkaar gescheiden poldertjes waren oorspronkelijk door acht duikers onder de sloten van de polder Obdam door met elkaar verbonden. Twee ervan, de Weel en de Poel lagen ten westen van het dorp, de overige ten oosten ervan.

Op een in 1680 uit gegeven kaart staan op de Zuiderbraak twee molens aangegeven, waarvan de huidige molen de zuidelijke is. Waarschijnlijk werd het poldertje droog gemaakt en tot in de 18de eeuw bemalen door twee wipmolentjes, waarvan wordt aangenomen dat ze samen een tweegang vormden. Blijkbaar hadden de bedijkers zich verplicht de bemaling van de polder Obdam te versterken met een op de Ringsloot uitmalende extra molen. Op eerder genoemde kaart staat deze met daarbij de vermelding Juffermole als wipmolen getekend op bet buitendijks gelegen boezemland, ongeveer ter hoogte van bet huidige gemaal van de polder Obdam.

Uit een contract tussen de regenten van Obdam en de Ingelanden van de Braakpolder van 29 maart 1690, blijkt dat men deze molen, die indertijd voor gezamelijke rekening werd gebouwd en waarvan de kosten en het onderhoud volgens een bepaalde verdeelsleutel over beiden was verdeeld, nu kon afbreken. De Juffermole zou worden verkocht tot voordeel van beide polders, mits Obdam de beide grote poldermolens, die door haar waren gebouwd in maalvaardige staat zou houden.
De gang van twee wipmolentjes die als zodanig tot enkele jaren geleden in de verkaveling goed te herkennen was, zal vanwege vervijzeling van één van de molens in de 18de eeuw zijn opgeheven. De noordelijke van beide molens, de bovenmolen, zal in verband hiermee zijn verdwenen. Waarschijnlijk heeft hierbij de naburige polder De Berkmeer, die in 1725 als eerste in deze omgeving de vijzel invoerde, voor deze bemalingswijziging model gestaan. De nu nog bestaande molen, vroeger de ondermolen, zal hiervoor een aanmerkelijk eind zijn gerezen.
Door middel van een hogere stenen voet zal bij op een aan de polder Obdam aangepast niveau zijn gebracht, wat een verklaring kan zijn voor zijn nogal hoge ligging. Blijkens de kadastrale kaart van 1825 was de huidige molen toen al vervijzeld en de enige bemalingsinrichting voor deze polder.
In 1856 is de watergemeenschap tussen de westelijke en oostelijke poldertjes verbroken en is op de Weelpolder een kleine wipmolen met vijzel gebouwd. Deze kleine onbewoonde molen is in 1934 vervangen door een windmotor.

De oostelijke poldertjes werden tot 1966 uitsluitend op windkracht bemalen door de nu nog bestaande molen. In dat jaar werd de bemaling overgenomen door enkele kleine elektrisch gedreven pompjes, waarna de molen nauwelijks dienst meer heeft gedaan.
Als gevolg van een rond 1970 uitgevoerde ruilverkaveling in de polder Obdam is het polderpeil ca. 1,05 m. verlaagd, waardoor alle onderbemalingen vervallen zijn.
De polder Weel en Braken is inmiddels opgeheven en in 1972 werd de molen met molenaarswoning aan de gemeente Obdam verkocht. Later volgde verkoop aan een speciaal voor deze molen opgerichte stichting. In 1973-1974 is de molen deels gerestaureerd en sindsdien wordt hij met enige regelmaat weer in werking gesteld.

De ondertorenconstructie van deze wipmolen wijkt nogal af van wat gebruikelijk is. In elk veld is onder andere over de volle hoogte van de toren een groot veldkruis gemaakt. Ook is de toren in de loop der tijd versterkt met extra ijzeren verbindingsmiddelen. De onderzijde ervan is bekleed met een getrapte weeg en pas daarboven begint bij deze molen de rietbedekking.
Koker en bovenhuis zijn zo te zien al eens vernieuwd, vermoedelijk in de vorige eeuw. Ook bovenwiel en bovenschijfloop lijken al eens vernieuwd te zijn. Oorspronkelijk was er een stutvang, maar deze is later veranderd in een Vlaamse vang.

Vanwege de slechte staat van beide roeden werd de molen in april 2008 stilgezet. Nieuwe gelaste roeden werden gestoken op 31 januari 2012.
Aanvullingen

Deze molen is vernoemd naar de polder die hij kon bemalen.
Overige foto's
Weel en Braken, Obdam, Foto: Ruurd Jakob Nauta (1-4-2006).
© Foto: Ruurd Jakob Nauta (1-4-2006).
Weel en Braken, Obdam, Foto's: Julius Meijer (30-5-2014).
© Foto's: Julius Meijer (30-5-2014).
Weel en Braken, Obdam, Foto: Cornelis A.M. Bien (26-6-2011).
© Foto: Cornelis A.M. Bien (26-6-2011).
Weel en Braken, Obdam, Foto's: Cornelis A.M. Bien (26-6-2011).
© Foto's: Cornelis A.M. Bien (26-6-2011).
Weel en Braken, Obdam, Dronefoto: René Pronk (18-9-2014).
© Dronefoto: René Pronk (18-9-2014).
Weel en Braken, Obdam, Onder: helemaal onder de schijt.  Foto's: Julius Meijer (4-10-2014).
© Onder: helemaal onder de schijt.
Foto's: Julius Meijer (4-10-2014).
Weel en Braken, Obdam, Foto: Julius Meijer (30-5-2014).
© Foto: Julius Meijer (30-5-2014).

Bezoek allemolens.nl voor historische foto’s van deze molen.
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: woensdag 8 juli 2015 | Bezoekmogelijkheid Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Weel en Braken, Obdam home vorige pagina