Nederlandse Molendatabase
Muiderberg, Noord-Holland
682
Meermolen / De Onrust
1809
Grondzeiler
Achtkante Molen
Poldermolen
Boezemkade 1
1399 PK Muiderberg
X: 134851 Y: 480836
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Muiden
Gemeente Muiden, sectie G, nr. 122
Vereniging Natuurmonumenten
Maalvaardig

2011: 472.000
2010: 353.000
Bemalen van het Naardermeer
G. Schaap / Thon Stoffelen / Otto Selderbeek
06-53819317
Zondag 11.00 - 16.00 uur en op afspraak
Uit westelijke richtingen zeer groot; maar met name tussen noord- en zuidoost belemmerd door spoordijk en beplantingen
NH168
00815
30103
Constructie
Houten achtkant, gedekt met riet, op hoge gemetselde voet
Gedekt met riet
26,10 / 26,20 m.
Systeem Fauël met steekborden op beide roeden
Sinds 1982 heeft deze molen het systeem-Fauël (fokwieken) met steekborden op beide roeden. Dit is toen vooral aangebracht als middel om de windbelemmering, ontstaan door de toen aangelegde spoorlijn naar Flevoland, te ondervangen.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Pos. bouw Jaar Steek Positie Verdw. Lengte
klik voor meer info Pot 1814 binnen 1899 1899? binnen 1993 26.10
klik voor meer info Pot 1831 buiten 1899 1899? buiten 1993 26.20
klik voor meer info Derckx 0738 buiten 1993 1994 buiten aanw. 26.20
klik voor meer info Derckx 0739 binnen 1993 1994 binnen aanw. 26.10
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Sterkman & Zn, wed. A. 0126 1860 ? aanw.
41 gietijzeren rollen; kruirad
Vaste Vlaamse blokvang uit vijf stukken; vangbalk met haak; vangstok; kneppel; pal
IJzeren scheprad, Ø 5,58 m.; breedte 0,51 m.
Restanten van woning in een molen
Bovenwiel 63 kammen
Bovenschijfloop 33 staven, steek 13,0 cm.
Onderschijfloop 28 staven
Onderwiel 103 kammen, steek 14,5 cm.
Overbrengingsverhouding 1,92 : 1

Sierlijke baard (kopie uit 1983 van de vorige), licht geknikt, donkergroen geverfd, geel afgebiesd, met enige ornamenten en de opschriften 'ANNO 1809' en 'De Onrust' en in kleine cijfers '19' '82'.

Eenvoudige achterbaard, donkergroen geverfd, golvend geel afgebiesd. 

Verwijzingen
bezoek allemolens.nl voor historische foto’s en documenten.
Geschiedenis
Het Naardermeer, dat op natuurlijke wijze is ontstaan, wordt al omstreeks het jaar 900 genoemd en stond tot in de Middeleeuwen via de Vecht in open verbinding met de Zuiderzee. Teneinde de wateroverlast te beperken werd reeds in 1388 de verbinding met de Vecht verbroken door de aanleg van een dam met spuisluis, waarna het meer als binnenboezem van het omliggende gebied ging functioneren.
Diverse droogmakingsplannen volgden, maar alle zonder succes. Zo viel het meer in 1629 droog, nadat het eerste octrooi tot bedijking op 18 december 1623 door de Staten was verleend aan Philippe Calandriny, koopman te Amsterdam. Helaas werd in datzelfde jaar 1629 de bedijking op last van de overheid doorgestoken, vanwege een mogelijke Spaanse aanval op Amsterdam.

Over de voor de droogmaking gebruikte molens is weinig bekend. Uit een proces van 1633 voor het Hof van Gelderland over door hem gebouwde molens te Wamel, Dreumel en Alphen blijkt dat bij in het Naardermeer twaalf molens bad gebouwd.
Nieuwe plannen werden gemaakt en naar het schijnt heeft men nadien toch nog eens een poging gedaan om de polder droog te leggen. In het rampjaar 1672 moesten namelijk op last van de overheid alle molens en huizen in het meer worden afgebroken en werd de dijk weer doorgestoken. Daarna schijnt het meer niet meer te zijn bedijkt en is het verlaten blijven liggen tot het begin van de 19de eeuw.

In 1803 maakten F.W. Conrad Sr. en S. en A.S. Kroes een plan op om met twee molens het meer droog te maken. In 1804 werd tegen een cautie van ƒ 55.000,- octrooi verleend tot het droogmaken van het Naardermeer en het vervenen van bepaalde gedeelten van de Zuidpolder, ten Noorden van het afwateringskanaal. Men had het plan opgevat om de kosten der droogmaking te bestrijden uit de winsten der vervening. In 1806 werden 140 bunders land drooggemalen, maar de vervening viel tegen en de verdere plannen werden niet uitgevoerd. Er ontstond onenigheid onder de eigenaren en in 1833 was men nog steeds niet verder gekomen dan de droogmaking van een zeer klein gedeelte van het meer. Inmiddels was in 1809 de tweede molen gebouwd. Dit is de huidige molen.

In 1831 ontwierp Conrad Jr. een nieuw plan om met behulp van een stoomwerktuig met een vermogen van 15 P.K. het water verder weg te malen (VII). Dit project werd echter niet uitgevoerd. Tenslotte werd in 1854, door het niet nakomen van de voorwaarden, de concessie ingetrokken en daardoor kwam er een einde aan de lijdensgeschiedenis.

Eerst in 1883 ging de toenmalige eigenaar van het meer weer over tot drooglegging, nu met behulp van stoomkracht. Niettegenstaande veel moeilijkheden viel het meer droog, maar door het hoge waterbezwaar als gevolg van kwel moest de hele onderneming worden opgegeven, waarna men in 1886 de nieuwe polder weer liet onderlopen.

In het begin van de 20e eeuw werd het meer bijna tot vuilstortplaats van Amsterdam bestemd, maar daarna is het gehele gebied, met daarbij de molen, in eigendom overgegaan naar De Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten in Nederland.
Tot de dag van vandaag wordt het Naardermeer uitsluitend op windkracht bemalen.

Constructie
Het eiken achtkant staat op ca 2 m. hoge veldmuren. In de loop der tijd is het verstijfd met ijzeren trekstangen, een extra veldkruis per veld en bouten bij de meeste verbindingen.
In de kap liggen twee penbalken waaruit kan worden afgeleid, dat de oorspronkelijke as langer was dan de huidige, die kennelijk uit een andere molen afkomstig is.
 
De molen is uitgerust met een op een ijzeren wateras draaiend scheprad van afwijkend fabrikaat. Niet alleen bestaat het centerstuk uit vier delen, maar ook is het rad voorzien van naar het hart toelopende gordingen.
De aandrijving van het scheprad week in deze molen af van wat gebruikelijk is. Via de koningspil werd een op de eerste zolder gelegen horizontale as aangedreven. Een ronsel hierop greep in een tandkrans op de buitenomtrek van het scheprad. Bij deze constructie die eind 18de, begin 19e eeuw wel bij een beperkt aantal molens is toegepast was geen onderwiel nodig. Omstreeks 1920 is deze constructie vervangen door de algemeen gebruikelijke aandrijving op de wateras. Hiertoe werd onderaan de spil een ijzeren bonkelaar aangebracht en op de wateras een ijzeren onderwiel. De constructie van het onderwiel was blijkbaar onvoldoende stijf, wat tot gevolg had dat bij hogere snelheden de kammen van beide wielen niet altijd meer in elkaar grepen waardoor ze soms afbraken.
In 1965 zijn de ijzeren wielen vervangen door nieuwe houten wielen en is tevens hiervoor een wielbak gemaakt. Bij de toen uitgevoerde graafwerkzaamheden zijn geen sporen gevonden die erop wezen dat er in het allereerste begin al een wielbak is geweest. Hieruit kan worden afgeleid dat de molen al bij de bouw van de afwijkende constructie moet zijn voorzien.

Op 10 januari 1993 is de molen zwaar beschadigd door storm (o.m. één complete roede verspeeld); in de loop van 1994 is dit hersteld. In 2000 kwam de molen weer tot stilstand vanwege defecten aan het bovenwiel (o.m. breuken in de kruisarmen, waarschijnlijk nog een gevolg van de stormschade van 1993); in mei 2002 was de molen weer maalvaardig.
Aanvullingen

De enige poldermolen van Noord-Holland die zijn functie moet uitvoeren zonder hulpgemaal. Bovendien bemaalt de molen geen polder, maar een waterplas.
Overige foto's
Meermolen / De Onrust, Muiderberg, Foto: Nell Jansen (5-4-2013)
© Foto: Nell Jansen (5-4-2013)
Meermolen / De Onrust, Muiderberg, Foto: Thomas Griffioen (8-3-2009).
© Foto: Thomas Griffioen (8-3-2009).
Meermolen / De Onrust, Muiderberg, Boven: de fraaie baard. Onder: het scheprad.  Foto's: Ton Koorevaar (7-6-2013).
© Boven: de fraaie baard. Onder: het scheprad.
Foto's: Ton Koorevaar (7-6-2013).
Meermolen / De Onrust, Muiderberg, Foto: Piet Glasbergen (4-5-2013).
© Foto: Piet Glasbergen (4-5-2013).
Meermolen / De Onrust, Muiderberg, Foto's: Piet Glasbergen (4-5-2013).
© Foto's: Piet Glasbergen (4-5-2013).
Meermolen / De Onrust, Muiderberg, De ijzeren stangen ter versteviging van het achtkant. Op de achtergrond zijn ook de dubbele veldkruizen te zien.  Foto: Toby de Kok (20-7-2008).
© De ijzeren stangen ter versteviging van het achtkant. Op de achtergrond zijn ook de dubbele veldkruizen te zien.
Foto: Toby de Kok (20-7-2008).
Meermolen / De Onrust, Muiderberg, Foto: Harmannus Noot (12-11-2005).
© Foto: Harmannus Noot (12-11-2005).

Bezoek allemolens.nl voor historische foto’s van deze molen.
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: donderdag 30 juli 2015 | Foto Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Meermolen / De Onrust, Muiderberg home vorige pagina