Nederlandse Molendatabase  
Muiderberg, Noord-Holland
Database nr. 682
Inventaris nr. NH168
Naam Meermolen / De Onrust
Bouwjaar 1809
Type Grondzeiler
Kenmerken Achtkante Molen
Functie Poldermolen
Ligging Boezemkade 1
1399 PK Muiderberg
Rijksdriehoek X: 134851 Y: 480836
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Muiden
Kadaster Gemeente Muiden, sectie G, nr. 122
Monumentennummer 30103
Landsch. waarde Uit westelijke richtingen zeer groot; maar met name tussen noord- en zuidoost belemmerd door spoordijk en beplantingen
Eigenaar Vereniging Natuurmonumenten
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Omwentelingen
2010: 353.000
2011: 472.000
Bestemming Bemalen van het Naardermeer
Molenaar G. Schaap / Thon Stoffelen / Otto Selderbeek
Telefoon 06-53819317
Bezoekmogelijkheid Zondag 11.00 - 16.00 uur en op afspraak

© Foto: Piet Glasbergen (4-5-2013).   
Constructie
Romp Houten achtkant, gedekt met riet, op hoge gemetselde voet
Kap Gedekt met riet
Vlucht 26,10 / 26,20 m.
Wiekenvorm Systeem Fauël met steekborden op beide roeden
Wiekverbeteringen Sinds 1982 heeft deze molen het systeem-Fauël (fokwieken) met steekborden op beide roeden. Dit is toen vooral aangebracht als middel om de windbelemmering, ontstaan door de toen aangelegde spoorlijn naar Flevoland, te ondervangen.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx0738buiten19931994aanw.26.20 m.
klik voor meer info Derckx0739binnen19931994aanw.26.10 m.
klik voor meer info Pot1814binnen18991899?199326.10 m.
klik voor meer info Pot1831buiten18991899?199326.20 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Sterkman & Zn, wed.A.01261860?aanw.-
Kruiwerk 41 gietijzeren rollen; kruirad
Vang Vaste Vlaamse blokvang uit vijf stukken; vangbalk met haak; vangstok; kneppel; pal
Inrichting IJzeren scheprad, Ø 5,58 m.; breedte 0,51 m.
Restanten van woning in een molen
Overbrengingen Bovenwiel 63 kammen
Bovenschijfloop 33 staven, steek 13,0 cm.
Onderschijfloop 28 staven
Onderwiel 103 kammen, steek 14,5 cm.
Overbrengingsverhouding 1,92 : 1
Versiering
Sierlijke baard (kopie uit 1983 van de vorige), donkergroen geverfd, geel afgebiesd, met enige ornamenten en de opschriften 'ANNO 1809' en 'De Onrust' en in kleine cijfers '19' '82'
Verwijzingen
Ten-Bruggencatenr. 00815
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Geschiedenis
Het Naardermeer, dat op natuurlijke wijze is ontstaan, wordt al omstreeks het jaar 900 genoemd en stond tot in de Middeleeuwen via de Vecht in open verbinding met de Zuiderzee. Teneinde de wateroverlast te beperken werd reeds in 1388 de verbinding met de Vecht verbroken door de aanleg van een dam met spuisluis, waarna het meer als binnenboezem van het omliggende gebied ging functioneren.
Diverse droogmakingsplannen volgden, maar alle zonder succes. Zo viel het meer in 1629 droog, nadat het eerste octrooi tot bedijking op 18 december 1623 door de Staten was verleend aan Philippe Calandriny, koopman te Amsterdam. Helaas werd in datzelfde jaar 1629 de bedijking op last van de overheid doorgestoken, vanwege een mogelijke Spaanse aanval op Amsterdam.

Over de voor de droogmaking gebruikte molens is weinig bekend. Uit een proces van 1633 voor het Hof van Gelderland over door hem gebouwde molens te Wamel, Dreumel en Alphen blijkt dat bij in het Naardermeer twaalf molens bad gebouwd.
Nieuwe plannen werden gemaakt en naar het schijnt heeft men nadien toch nog eens een poging gedaan om de polder droog te leggen. In het rampjaar 1672 moesten namelijk op last van de overheid alle molens en huizen in het meer worden afgebroken en werd de dijk weer doorgestoken. Daarna schijnt het meer niet meer te zijn bedijkt en is het verlaten blijven liggen tot het begin van de 19de eeuw.

In 1803 maakten F.W. Conrad Sr. en S. en A.S. Kroes een plan op om met twee molens het meer droog te maken. In 1804 werd tegen een cautie van € 55.000,- octrooi verleend tot het droogmaken van het Naardermeer en het vervenen van bepaalde gedeelten van de Zuidpolder, ten Noorden van het afwateringskanaal. Men had het plan opgevat om de kosten der droogmaking te bestrijden uit de winsten der vervening. In 1806 werden 140 bunders land drooggemalen, maar de vervening viel tegen en de verdere plannen werden niet uitgevoerd. Er ontstond onenigheid onder de eigenaren en in 1833 was men nog steeds niet verder gekomen dan de droogmaking van een zeer klein gedeelte van het meer. Inmiddels was in 1809 de tweede molen gebouwd. Dit is de huidige molen.

In 1831 ontwierp Conrad Jr. een nieuw plan om met behulp van een stoomwerktuig met een vermogen van 15 P.K. het water verder weg te malen (VII). Dit project werd echter niet uitgevoerd. Tenslotte werd in 1854, door het niet nakomen van de voorwaarden, de concessie ingetrokken en daardoor kwam er een einde aan de lijdensgeschiedenis.

Eerst in 1883 ging de toenmalige eigenaar van het meer weer over tot drooglegging, nu met behulp van stoomkracht. Niettegenstaande veel moeilijkheden viel het meer droog, maar door het hoge waterbezwaar als gevolg van kwel moest de hele onderneming worden opgegeven, waarna men in 1886 de nieuwe polder weer liet onderlopen.

In het begin van de 20e eeuw werd het meer bijna tot vuilstortplaats van Amsterdam bestemd, maar daarna is het gehele gebied, met daarbij de molen, in eigendom overgegaan naar De Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten in Nederland.
Tot de dag van vandaag wordt het Naardermeer uitsluitend op windkracht bemalen.

Constructie
Het eiken achtkant staat op ca 2 m. hoge veldmuren. In de loop der tijd is het verstijfd met ijzeren trekstangen, een extra veldkruis per veld en bouten bij de meeste verbindingen.
In de kap liggen twee penbalken waaruit kan worden afgeleid, dat de oorspronkelijke as langer was dan de huidige, die kennelijk uit een andere molen afkomstig is.
 
De molen is uitgerust met een op een ijzeren wateras draaiend scheprad van afwijkend fabrikaat. Niet alleen bestaat het centerstuk uit vier delen, maar ook is het rad voorzien van naar het hart toelopende gordingen.
De aandrijving van het scheprad week in deze molen af van wat gebruikelijk is. Via de koningspil werd een op de eerste zolder gelegen horizontale as aangedreven. Een ronsel hierop greep in een tandkrans op de buitenomtrek van het scheprad. Bij deze constructie die eind 18de, begin 19e eeuw wel bij een beperkt aantal molens is toegepast was geen onderwiel nodig. Omstreeks 1920 is deze constructie vervangen door de algemeen gebruikelijke aandrijving op de wateras. Hiertoe werd onderaan de spil een ijzeren bonkelaar aangebracht en op de wateras een ijzeren onderwiel. De constructie van het onderwiel was blijkbaar onvoldoende stijf, wat tot gevolg had dat bij hogere snelheden de kammen van beide wielen niet altijd meer in elkaar grepen waardoor ze soms afbraken.
In 1965 zijn de ijzeren wielen vervangen door nieuwe houten wielen en is tevens hiervoor een wielbak gemaakt. Bij de toen uitgevoerde graafwerkzaamheden zijn geen sporen gevonden die erop wezen dat er in het allereerste begin al een wielbak is geweest. Hieruit kan worden afgeleid dat de molen al bij de bouw van de afwijkende constructie moet zijn voorzien.

Op 10 januari 1993 is de molen zwaar beschadigd door storm (o.m. ŽŽn complete roede verspeeld); in de loop van 1994 is dit hersteld. In 2000 kwam de molen weer tot stilstand vanwege defecten aan het bovenwiel (o.m. breuken in de kruisarmen, waarschijnlijk nog een gevolg van de stormschade van 1993); in mei 2002 was de molen weer maalvaardig.
Aanvullingen
Uniek aan deze molen:
De enige poldermolen van Noord-Holland die zijn functie moet uitvoeren zonder hulpgemaal. Bovendien bemaalt de molen geen polder, maar een waterplas.

© Foto's: Thomas Griffioen (8-3-2009).

© De ijzeren stangen ter versteviging van het achtkant. Op de achtergrond zijn ook de dubbele veldkruizen te zien.
Foto: Toby de Kok (20-7-2008).

© Foto: Harmannus Noot (12-11-2005).

© Foto: Thomas Griffioen (8-3-2009).

© Foto's: Piet Glasbergen (4-5-2013).

© Foto: Piet Glasbergen (4-5-2013).

© Foto: Nell Jansen (4-5-2013).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: donderdag 13 juni 2013 | Foto

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Meermolen / De Onrust, Muiderberg home vorige pagina