Nederlandse Molendatabase
Middenbeemster, Noord-Holland

De Nachtegaal

681

De Nachtegaal

1669 / 2011
Grondzeiler
Achtkante Molen
Korenmolen
Hobrederweg 4
1462 LJ Middenbeemster
X: 123194 Y: 508670
N 52.564709 O 4.918123
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Beemster
Gemeente Beemster, sectie H, nr. 265
Stichting tot behoud van De Nachtegaal
Stichting tot behoud van De Nachtegaal, sinds 2011
Maalvaardig
Het malen van graan, thans op vrijwillige basis
Peter Volmer / Sander Hupkes / Ger Meinema

Woensdag en zaterdag 10.00 - 16.00 uur. Meelverkoop.

Groot
NH100
12226
8794

De Nachtegaal

Constructie

Constructie

Eiken achtkant, gedekt met riet, op lage voet. De onderste ca. twee meter van het achtkant gedekt met geverfde gepotdekselde planken.
Gedekt met riet
22,00 m.
Oud-Hollands
Op deze molen is nooit een wiekverbetering toegepast.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Pos. bouw Jaar Steek Positie Verdw. Lengte
klik voor meer info Pot ? buiten ? ? buiten 1973 22.00
klik voor meer info Pot ? binnen ? ? binnen 1973 22.00
klik voor meer info Burger g.n. binnen 1973 1973/2013 binnen aanw. 22.00
klik voor meer info Burger g.n. buiten 1973 1973/2013 buiten aanw. 22.00
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info De Prins van Oranje 0993 1875 1885c aanw.
Engels met 29 rollen; kruirad
Losse stutvang uit vier stukken; vangbalk met klos; vangstok; pal
Twee koppel 16der kunststenen; kammenluiwerk
Bovenwiel 53 kammen
Bovenbonkelaar 28 kammen, steek 14,5 cm.
Spoorwiel 58 kammen
Steenschijflopen 18 staven, steek 10,3 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 6,10
? (1669)
Kistemaker, Edam (2012/2013)

De Nachtegaal

Versiering

Eenvoudige baard, lichtgroen geverfd, wit afgebiesd met de opschriften '1669'  '2013' met daaronder 'DE NACHTEGAAL'. In de afgebiesde rand een aantal kleine rode versieringen. 

De Nachtegaal

Verwijzingen

De Nachtegaal

Geschiedenis

Geschiedenis

Nadat de Beemster in 1612 definitief was drooggevallen, was het de bedoeling om in de nieuwe droogmakerij vijf korenmolens te bouwen. Uiteindelijk werd en bleef het er maar één.

In 1669 leverde houtkoper Pereboom uit Beets voor 500 Carolusguldens hout voor een molen. Gezien de hoogte van het bedrag lijkt het op een nieuwe molen. Het levert een sterke aanwijzing op dat de molen uit 1669 dateert en opvolger is geweest van een eerder gebouwde molen.

De constructie vertoont opmerkelijke gelijkenis met de korenmolen De Hoop in Oude Niedorp. Ook van die molen is het bouwjaar vaag; niet uitgesloten moet worden dat die molen tweedehands was en (wellicht in 1641) met een afgedankt achtkant en het gaandewerk uit een afgebroken wipkorenmolen opgebouwd is.
Het huidige gaandewerk van De Nachtegaal is niet zo oud als dat in Oude Niedorp; bovendien lijkt het spoorwiel een omgebouwd wiel uit een poldermolen. Op dat wiel staat een jaartal 1704 en dat heeft stellig niets met het oorspronkelijke bouwjaar van De Nachtegaal te maken. De stenen hebben op een halve zolder gelegen, net zoals - onder meer - in Oude Niedorp. Later is bij De Nachtegaal die situatie gewijzigd.

Van latere eigenaren zijn enkele namen bekend; in 1733 wordt Aris Jacobsz. Gras voor deze molen aangeslagen voor een bedrag van ƒ 12,-, waarbij de molen tezamen met een huisje geschat wordt op ƒ 180.-. Een flink deel van de 19e eeuw moet, gezien enkele vermeldingen, de familie Van der Lee eigenaar zijn geweest. 
Op 8 april 1905 verkocht Cornelis van der Lee de molen voor ƒ 7000,- aan Cees Bijman. Deze was in 1872 in Wognum geboren, leerde rond 1900 het molenaarsvak in Someren (NB) en deed verdere ervaring op in Hoogkarspel. Van der Lee werd opgevolgd door zijn zonen; zij maalden hier tot 1961. 
Daarna werd door de nieuwe eigenaar, Rinus Knijn, nog af en toe gemalen. In 1972/'73 volgde een restauratie, waarbij onder meer beide roeden vervangen werden. Daarna werd er weer op kleine schaal gemalen.

Na het overlijden van Knijn (1987) ging het bergafwaart: de molen fungeerde op een zeker moment uitsluitend nog als meubeltoonzaal, draaide tenslotte niet meer en zag er rond 2005 al verwaarloosd uit. Vanaf het voorjaar van 2007 wachtte de molen met kaalgezette roeden, grotendeels verwijderde staart en een groot zeil over de kap op betere tijden.

Intussen, april 2006, was al besloten, de molen over enige afstand te verplaatsen, zodat de huidige eigenaar het terrein te volle voor zijn meubelhandel zou kunnen benutten en de molen zelf ook weer helemaal als korenmolen zou kunnen dienen. Dit besluit dreigde echter van hogerhand te worden getorpedeerd: de RCE, opvolger van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg, was van mening dat deze molen niet meer mocht worden verplaatst, maar  de gemeente Beemster dacht hier duidelijk anders over. Ondertussen werd, ook door de langdurige winter van 2009/2010, de toestand van de molen er niet beter op.
Op 18 december 2010 werden de roeden gestreken; daarna werd de kap naast de molen op de grond gezet en de bovenas naar buiten getrokken.  

26 augustus 2011 is de eerste paal voor de nieuwe fundering feestelijk geslagen. De werkelijke verplaatsing van de molenromp vond plaats op vrijdag 30 september: op 50 meter van de oorspronkelijke plaats werd De Nachtegaal neergezet, vermoedelijk nu voorgoed.

De oude fundering is verdwenen tijdens de opgravingen door de RCE eind 2012. De kap werd in Obdam door de fa. Kistemaker gerestaureerd. Eind maart 2013 werd hij in onderdelen naar de molen gebracht, in elkaar gezet en met riet gedekt.
Eind maart zijn de romp rechtgezet, een nieuwe weeg met ramen en deuren gemaakt en de rest van gaande- en staande werk in orde gemaakt. Beide roeden konden na reparatie gehandhaafd blijven.

Op 7 juni werden de kap geplaatst en de roeden gestoken; nog in juni konden de eerste omwentelingen worden gemaakt. Op 4 oktober 2013 volgde de officiële ingebruikname.

Eigenaren van de Nachtegaal:
  • Aris Jacobsz. Gras (ca. 1733)
  • Wed. Gerrit van der Lee (ca. 1832)
  • Mattheus van der Lee (ca. 1883)
  • Cornelis van der Lee (? - 1905)
  • Cees Bijman (1905 - 1956)
  • Jaap Bijman (1956 - 1961)
  • Rinus Knijn (1961 - 1987)
  • Fam. Knijn (1987 - 1991)
  • Ron Groen (1991 - 2011)

De Nachtegaal

Aanvullingen

Aanvullingen


Deze molen had, als enige korenmolen in de Beemster, mogelijk geen naam nodig.
De (nu) vroegst bekende vermelding van de naam De Nachtegaal staat in een krantenberichtje van 27 april 1904. Een pas getrouwd stel belandde toen met hun rijtuig in de sloot omdat het paard schrok van de schaduwen van de draaiende molenwieken.

Nico Jurgens, ‘Rapport over de bouwhistorische verkenning van Korenmolen De Nachtegaal in Middenbeemster’  (maart/augustus 2010).
J.S. Bakker, „De Nachtegaal verplaatst; No. 125", in: Molenwereld 153 (2011), pp. 384-385

De Nachtegaal

Overige foto's
De Nachtegaal, Middenbeemster, Foto: Piet Glasbergen (6-2-2015).
© Foto: Piet Glasbergen (6-2-2015).
De Nachtegaal, Middenbeemster, Foto's: Piet Glasbergen (6-2-2015).
© Foto's: Piet Glasbergen (6-2-2015).
De Nachtegaal, Middenbeemster, De Nachtegaal en zijn biotoop, voor en na.  Foto's: Piet Glasbergen (boven 6-2-2015, onder 28-1-2013).
© De Nachtegaal en zijn biotoop, voor en na.
Foto's: Piet Glasbergen (boven 6-2-2015, onder 28-1-2013).

Bezoek allemolens.nl voor historische foto’s van deze molen.
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: donderdag 6 augustus 2015 | Bezoekmogelijkheid Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Nachtegaal, Middenbeemster home vorige pagina