Nederlandse Molendatabase
Middenbeemster, Noord-Holland
Database nr. 681
Inventaris nr. NH100
Ten-Bruggencatenr. 12226
Naam De Nachtegaal
Bouwjaar 1669 / 2011
Type Grondzeiler
Kenmerken Achtkante Molen
Functie Korenmolen
Ligging Hobrederweg 4
1462 LJ Middenbeemster
Rijksdriehoek X: 123194 Y: 508670
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Beemster
Kadaster Gemeente Beemster, sectie H, nr. 265
Monumentennummer 8794
Landsch. waarde Groot
Eigenaar Stichting tot behoud van De Nachtegaal, sinds 2011
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Bestemming Het malen van graan, thans op vrijwillige basis
Molenaar Peter Volmer / Sander Hupkes / Ger Meinema
Bezoekmogelijkheid

Zaterdag 10.00 - 16.00 uur.


Foto: Dick Bunskoeke (27-9-2013).
Constructie
Romp Eiken achtkant, gedekt met riet, op lage voet. De onderste ca. twee meter van het achtkant gedekt met geverfde gepotdekselde planken.
Kap Gedekt met riet
Vlucht 22,00 m.
Wiekenvorm Oud-Hollands
Wiekverbeteringen Op deze molen is nooit een wiekverbetering toegepast.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Pot?buiten??197322.00 m.
klik voor meer info Pot?binnen??197322.00 m.
klik voor meer info Burgerg.n.binnen19731973/2013aanw.22.00 m.
klik voor meer info Burgerg.n.buiten19731973/2013aanw.22.00 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info De Prins van Oranje099318751885caanw.-
Kruiwerk Engels met 29 rollen; kruirad
Vang Losse stutvang uit vier stukken; vangbalk met klos; vangstok; pal
Inrichting Twee koppel 16der kunststenen; kammenluiwerk
Overbrengingen Bovenwiel 53 kammen
Bovenbonkelaar 28 kammen, steek 14,5 cm.
Spoorwiel 58 kammen
Steenschijflopen 18 staven, steek 10,3 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 6,10
Molenmaker ? (1669)
Kistemaker, Edam (2012/2013)
Verwijzingen
Eigen website De Nachtegaal
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Afkomstig uit De Nachtegaal, Middenbeemster
Geschiedenis
Nadat de Beemster in 1612 definitief was drooggevallen, was het de bedoeling om in de nieuwe droogmakerij vijf korenmolens te bouwen. Uiteindelijk werd en bleef het er maar één.

In 1669 leverde houtkoper Pereboom uit Beets voor 500 Carolusguldens hout voor een molen. Gezien de hoogte van het bedrag lijkt het op een nieuwe molen. Het levert een sterke aanwijzing op dat de molen uit 1669 dateert en opvolger is geweest van een eerder gebouwde molen.

De constructie vertoont opmerkelijke gelijkenis met de korenmolen De Hoop in Oude Niedorp. Ook van die molen is het bouwjaar vaag; niet uitgesloten moet worden dat die molen tweedehands was en (wellicht in 1641) met een afgedankt achtkant en het gaandewerk uit een afgebroken wipkorenmolen opgebouwd is.
Het huidige gaandewerk van De Nachtegaal is niet zo oud als dat in Oude Niedorp; bovendien lijkt het spoorwiel een omgebouwd wiel uit een poldermolen. Op dat wiel staat een jaartal 1704 en dat heeft stellig niets met het oorspronkelijke bouwjaar van De Nachtegaal te maken. De stenen hebben op een halve zolder gelegen, net zoals - onder meer - in Oude Niedorp. Later is bij De Nachtegaal die situatie gewijzigd.

Van latere eigenaren zijn enkele namen bekend; in 1733 wordt Aris Jacobsz. Gras voor deze molen aangeslagen voor een bedrag van ƒ 12,-, waarbij de molen tezamen met een huisje geschat wordt op ƒ 180.-. Een flink deel van de 19e eeuw moet, gezien enkele vermeldingen, de familie Van der Lee eigenaar zijn geweest. 
Op 8 april 1905 verkocht Cornelis van der Lee de molen voor ƒ 7000,- aan Cees Bijman. Deze was in 1872 in Wognum geboren, leerde rond 1900 het molenaarsvak in Someren (NB) en deed verdere ervaring op in Hoogkarspel. Van der Lee werd opgevolgd door zijn zonen; zij maalden hier tot 1961. 
Daarna werd door de nieuwe eigenaar, Rinus Knijn, nog af en toe gemalen. In 1972/73 volgde een restauratie, waarbij onder meer beide roeden vervangen werden. Daarna werd er weer op kleine schaal gemalen.

Na het overlijden van Knijn (1987) ging het bergafwaart: de molen fungeerde op een zeker moment uitsluitend nog als meubeltoonzaal, draaide tenslotte niet meer en zag er rond 2005 al verwaarloosd uit. Vanaf het voorjaar van 2007 wachtte de molen met kaalgezette roeden, grotendeels verwijderde staart en een groot zeil over de kap op betere tijden.

Intussen, april 2006, was al besloten, de molen over enige afstand te verplaatsen, zodat de huidige eigenaar het terrein te volle voor zijn meubelhandel zou kunnen benutten en de molen zelf ook weer helemaal als korenmolen zou kunnen dienen. Dit besluit dreigde van hogerhand te worden getorpedeerd: de RCE, opvolger van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg, was van mening dat deze molen niet meer mocht worden verplaatst; de gemeente Beemster dacht hier duidelijk anders over.
Ondertussen werd door de langdurige winter van 2009/2010 de toestand van de molen steeds slechter.

Op 18 december 2010 werden de roeden gestreken; daarna werd de kap naast de molen op de grond gezet en de bovenas naar buiten getrokken.  

26 augustus 2011 is de eerste paal voor de nieuwe fundering feestelijk geslagen. De werkelijke verplaatsing van de molenromp vond plaats op vrijdag 30 september: op 50 meter van de oorspronkelijke plaats werd De Nachtegaal neergezet, vermoedelijk nu voorgoed.

De oude fundering is verdwenen tijdens de opgravingen door de RCE eind 2012. De kap werd in Obdam door de fa. Kistemaker gerestaureerd. Eind maart 2013 werd hij in onderdelen naar de molen gebracht, in elkaar gezet en met riet gedekt.
Eind maart zijn de romp rechtgezet, een nieuwe weeg met ramen en deuren gemaakt en de rest van gaande- en staande werk in orde gemaakt. Beide roeden konden na reparatie gehandhaafd blijven.

Op 7 juni werden de kap geplaatst en de roeden gestoken; nog in juni konden de eerste omwentelingen worden gemaakt. Op 4 oktober 2013 volgde de officiële ingebruikname.

Eigenaren van de Nachtegaal:
  • Aris Jacobsz. Gras (ca. 1733)
  • Wed. Gerrit van der Lee (ca. 1832)
  • Mattheus van der Lee (ca. 1883)
  • Cornelis van der Lee (? - 1905)
  • Cees Bijman (1905 - 1956)
  • Jaap Bijman (1956 - 1961)
  • Rinus Knijn (1961 - 1987)
  • Fam. Knijn (1987 - 1991)
  • Ron Groen (1991 - 2011)
Aanvullingen
Over de naam:
Deze molen had, als enige korenmolen in de Beemster, mogelijk geen naam nodig.
De (nu) vroegst bekende vermelding van de naam De Nachtegaal staat in een krantenberichtje van 27 april 1904. Een pas getrouwd stel belandde met hun rijtuig in de sloot omdat het paard schrok van de schaduwen van de draaiende molenwieken.
Literatuurverwijzingen:
Nico Jurgens, ‘Rapport over de bouwhistorische verkenning van Korenmolen De Nachtegaal in Middenbeemster’  (maart/augustus 2010).
J.S. Bakker, "De Nachtegaal verplaatst; No. 125", in: Molenwereld 153 (2011), pp. 384-385
Overige foto's

© Foto: michiel Hooijberg (8-6-2013).

© Foto: C.A.M. Bien (8-6-2013).

© Foto: Rob Pols (8-5-2013).

© Troostelozer kan bijna niet, maar goed nieuws... Dit zijn de eerste stapjes om de molen in 2012 weer in volle glorie, na verhuizing naar het naast gelegen weiland, te laten draaien.
Foto's: C.A.M. Bien (28-12-2010).

© De molen in herbouw op zijn nieuwe plaats 50 meter verderop.
Foto: Bert Bulder (2-9-2012).

© De molen in 1972. Foto: Nico Jurgens.
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: woensdag 5 november 2014 | Geschiedenis

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Nachtegaal, Middenbeemster home vorige pagina