Nederlandse Molendatabase  
Koog aan de Zaan, Noord-Holland
Database nr. 675
Inventaris nr. NH121
Naam Het Pink
Bouwjaar 1751
Type Stellingmolen
Kenmerken Achtkante molen
Functie Oliemolen
Ligging Pinkstraat 12
1541 HD Koog aan de Zaan
Rijksdriehoek X: 115674 Y: 497747
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Zaanstad
Kadaster Gemeente Koog aan de Zaan, sectie C, nr. 1763
Monumentennummer 39939
Landsch. waarde Niet bijzonder groot; de molen staat nogal ingebouwd en er is veel rommelige industriële bebouwing in de omgeving.
Eigenaar Vereniging De Zaansche Molen sinds 1939, daarvoor de familie Honig
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Omwentelingen 2009: 206.528
2010: 189.177
2011: 208.677
2012: 196.463
2013: 184.424
Bestemming Het slaan van olie, thans op vrijwillige basis
Molenaar Ranko Veuger, André Koopal, Christiaan Smit
Telefoon 075-6229275 / 075-6172199
Bezoekmogelijkheid April t/m september: 2de zaterdag van de maand; Nationale Molendag en de Zaanse Molendag (laatste zaterdag van september) van 10-16 uur.

© Foto: Alex Buist (6-4-2007).   
Constructie
Romp Grenen achtkant, gedekt met riet, op vierkante onderbouw met twee aangebouwde, haaks op elkaar staande schuren
Kap Gedekt met riet
Vlucht 23,30 m.
Wiekenvorm Oud-Hollands
Wiekverbeteringen Op deze molen is nooit een wiekverbetering toegepast.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Buurma0226binnen19891990aanw.23.30 m.
klik voor meer info Buurma0227buiten19891990aanw.23.30 m.
klik voor meer info Beudekerg.n.binnen19571957199023.00 m.
klik voor meer info Beudekerg.n.buiten19571957199023.00 m.
klik voor meer info Pot2360buiten19151915195723.35 m.
klik voor meer info Pot2275binnen19131913?195723.35 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info ????1926-
klik voor meer info Enthoven & Co, L.I.?18681926aanw.-
Kruiwerk Engels met 35 rollen; kruirad
Vang Vaste stutvang uit vier stukken; vangbalk met duim; vangstok; trekvang; pal
Inrichting Eén koppel kantstenen, voorslag, naslag, zes stampers, twee vuisters, Engelse plet, koekenbreker
Overbrengingen Bovenwiel 53 kammen
Bovenbonkelaar 30 kammen, steek 14,0 cm.
Steenschijfloop 13 staven
Steenwiel 71 kammen, steek 14,0 cm.
Onderbonkelaar 25 kammen
Wentelwiel 59 kammen, steek 13,0 cm.
Kranswiel voorslag 44 kammen
Overwerker 29 kammen
Roerwiel 16 kammen
Kranswiel naslag 36 kammen
Overwerkers 16 en 12 kammen
Roerwiel 9 kammen
Overbrengingsverhouding kantstenen 3,09 : 1
Overbrengingsverhouding wentelas 1 : 0,74
Hoogte van de stelling: 7,00 m.
Versiering
Eenvoudige baard, donkergroen geverfd, wit afgebiesd, met jaartallen 1620, 1751 en 19 39.
Verwijzingen
Eigen website Het Pink
Ten-Bruggencatenr. 01060
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Voorganger Het Pink (1e), Koog aan de Zaan
Geschiedenis
Molen Het Pink is een zeer waarschijnlijk in 1751 op een oudere onderbouw gebouwde en als oliemolen ingerichte achtkante bovenkruier met stelling.

De eerste vermelding van een molen op deze plaats dateert van 1620. Op 3 oktober van dat jaar werd verleend het Consent van de Windt tot een houtsaegersmolentgen omme Jan Jansz. buyerman tot Oostzaenen met sijnen medestanders op hun eygen lant op de Coogh in den banne van Oostzaenen voorsz. ad 3 pond met Kerstmis toecomende.
Uit archiefonderzoek blijkt dat de Secretaris van de Rekenkamer zich vergiste door Oostzaenen te schrijven in plaats van Westzaenen, maar dat dit niet anders dan betrekking kan hebben gehad op molen Het Pink. Aangenomen wordt dat dit een wipmolen was, in Noord-Holland ook wel kokermolen genoemd. In dit geval een wipmolen op een vrij hoge vierkante onderbouw.
In het voormalige, in 1751 gebouwde huis van de familie Honig in de Dubbele Buurt te Koog aan de Zaan, kwam aan de achterzijde een in hout gesneden versiering voor met daarin een schild met de afbeelding van een wipmolen. Dit schild, dat volgens de overlevering Het Pink voorstelde, bevindt zich nu in de Oosterschuur van de molen.

Het jaartal 1751 werd bij de restauratie van 1939 op de baard van de molen gevonden. Zeer waarschijnlijk is in dat jaar de wipmolen door de huidige achtkante bovenkruier vervangen. Wellicht is dit voor de familie Honig die de molen in 1749 in bezit kreeg, aanleiding geweest om genoemd schild te laten maken aan het in diezelfde periode gebouwde nieuwe huis.

Hoewel het kennelijk de bedoeling was dat hij tot zaagmolen zou worden ingericht, schijnt dit niet of hoogstens voor korte tijd het geval te zijn geweest. In 1638 was hij in ieder geval al als oliemolen in bedrijf: in dat jaar verkocht Jan Jansz. te Coogh een vierde part (eigendomsdeel) van een olymolen en erff, leggende en staende bewesten die Coogh.

Verscheidene rampen hebben de molen nog getroffen.
Op 15 november 1792 raakte de kap van de molen in brand als gevolg van het breken van de pensteen tijdens het harde malen met storm uit het zuidwesten, maar de molen kon worden behouden.
Op 15 maart 1876, toen de molen met stormweer zonder zeil en met acht borden uit stond te malen, brak de bovenas waardoor askop en wiekenkruis naar beneden stortten. Niet alleen werd de kap opgelicht en opzij geschoven, zodat er niet veel van heel bleef, maar ook werd door de val van het wiekenkruis zware schade aan de stelling en aan een van de schuren aangericht. Op 19 mei daaropvolgend was de schade hersteld en kon weer worden gemalen. De groen geverfde houten kapbedekking was hierbij vervangen door een rieten kap.
Op 16 november 1903 stond de molen door roebreuk weer zonder wieken. Hij werd hersteld met iets te korte roeden uit de oliemolen De Haan te Zaandam, die toen in afbraak was.
Op 25 juni 1915 werd de molen door de bliksem getroffen maar een begin van brand kon tijdig worden geblust.
Op 11 september 1926 brak voor de tweede keer tijdens het malen de bovenas. Askop en wiekenkruis bleven echter hangen, waardoor de schade beperkt bleef. Molenmakers slaagden er met kunst- en vliegwerk in, de roeden te strijken. Ook nu werd de schade hersteld, door aankoop van de bovenas van oliemolen De Jonker te Zaandam (hetgeen voor die molen het begin van het einde betekende). Het Pink kwam weer in bedrijf maar het was maar voor een korte tijd.

Na enige jaren van stilstand werd hij in 1935 ten geschenke aangeboden aan de Zaanse Vereniging voor Vreemdelingenverkeer, die vergeefse pogingen ondernam om hem door middel van verplaatsing naar elders te behouden.
In 1939 deed zij de leeggeplunderde en zwaar gehavende molen over aan de Vereniging De Zaansche Molen, die kans zag hem in dat jaar geheel te restaureren. Sindsdien is de molen regelmatig, voornamelijk op vrijwillige basis, in werking gesteld.

De molen is nog op geregelde tijden in bedrijf, waarbij dan ook olie wordt geslagen.

Constructie
Op de vierkante grenen onderbouw staat een grenen bovenachtkant. De onderbouw dateert waarschijnlijk uit 1620 en het bovenachtkant naar alle waarschijnlijkheid uit 1751. De kap is voorzien van zware ijzeren baken die aan de voeghouten zijn bevestigd. Waarschijnlijk zijn ze aangebracht om te voorkomen dat de kap onder extreme omstandigheden van het achtkant zou afwaaien. Aan de wijze waarop ze zijn verbogen is te zien dat ze voor dit doel al eens dienst hebben gedaan!
De molen is op een voor een oliemolen gebruikelijke wijze ingericht met een voor- en naslag en een koppel kantstenen, maar in zoverre weer afwijkend dat de wentelas diagonaalsgewijs in de vierkante onderbouw is geplaatst en beneden het niveau van de stelling is gelegen. De huidige ijzeren wentelas is omstreeks 1913 aangebracht ter vervanging van de vroegere houten as en is afkomstig uit de voormalige oliefabriek t Hart te Zaandam. Opmerkelijk is dat de steenschijfloop voorzien is van ijzeren staven.

Bij de restauratie in 1939 is het interieur weer gecompleteerd met onderdelen uit andere, toen al buiten bedrijf zijnde Zaanse oliemolens. Eerder genoemde afbeelding van de wipmolen laat duidelijk zien dat de molenschuren in de loop der tijd veranderd zijn. De noorderschuur was oorspronkelijk korter en is later verlengd naar het noorden. Het eindbint van de oude schuur is nog terug te vinden. De oosterschuur was vroeger klein en eerst geheel en later gedeeltelijk als oliehuis in gebruik. Een overblijfsel hiervan in de vorm van een bovenbintje in de oorspronkelijke oostergevel is nog op de oude plaats aanwezig. De geringe bergruimte voor zaad, olie en koeken die er vroeger geweest moet zijn wijst erop, dat Het Pink in het begin van zijn bestaan een zogenaamde enkele oliemolen was.
Later, niet bekend is wanneer, en misschien wel toen hij nog wipmolen was, heeft de molen een dubbel werk (voor- en naslag) gekregen. Maar omdat de ruimte in de onderbouw niet toeliet het oliewerk - een rij stampers en heien - naar behoren en dus dwars te plaatsen, is het diagonaalsgewijs opgesteld. Deze verbouwing en de vergroting van de schuur zal wel gelijktijdig plaats hebben gehad.
Aanvullingen
Over de naam:
De naam van de molen dateert waarschijnlijk al uit de begintijd, want al in 1653 wordt gesproken over 'De Pinckmolen'. Later stond de molen te boek als "De Pink" wat pas in de 20ste eeuw schijnt te zijn veranderd in "Het Pink".
Overige wetenswaardigheden:
De kop van de in 1926 gebroken as wordt bewaard in de tuin van het Zaans Molenmuseum, gelegen op korte afstand van ´Het Pink`.

In de molen bevindt zich een originele set brandblusmateriaal (hoosemmers en scheppen) afkomstig van oliemolen 'De Oude Zwan'.
Trivia:
In de periode van 12 oktober 1944 tot 2 juli 1945 (het was oorlog en elektriciteit was er - vrijwel - niet meer!) is de molen verhuurd geweest aan de Zaanlandsche Stoomdrukkerij v/h E.N. Smit Wz te Koog aan de Zaan. Met twee in de molen geplaatste drukpersen kon zo, bij gebrek aan elektriciteit, op windkracht drukwerk worden vervaardigd.

© Foto: Bram van Broekhoven (5-7-2012).

© Foto: Abel van Loenen (10-11-2012).

© Foto's: Matthieu Hoogduin (12-4-2014).

© Foto: Rob Pols (29-5-2005).

© Foto: Rob Pols (29-5-2005).

© Foto's: Matthieu Hoogduin (12-4-2014).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: vrijdag 18 april 2014 | Foto

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Het Pink, Koog aan de Zaan home vorige pagina