Nederlandse Molendatabase
Hoofddorp, Noord-Holland
Database nr. 670
Inventaris nr. NH146
Naam De Eersteling
Bouwjaar 1856 / 1977
Type Grondzeiler
Kenmerken Ronde stenen molen
Functie Korenmolen
Ligging Hoofdweg Westzijde 741
2131 MA Hoofddorp
Rijksdriehoek X: 107133 Y: 479483
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Haarlemmermeer
Kadaster Gemeente Haarlemmermeer, sectie D, nr. 5852
Monumentennummer 18201
Landsch. waarde Niet onbelangrijk; staat op een verhoging in een groen gebied temidden van allerhande bebouwing
Eigenaar Gemeente Haarlemmermeer sinds 1975; daarvoor de fa. E.F. de Koning
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Bestemming Het malen van graan op professionele basis
Molenaar Sander van Rijn
Telefoon 023-5636925 (molen)
Bezoekmogelijkheid Donderdag 13:00 - 17:00 uur
vrijdag 10:00 - 17:00 uur
zaterdag 10:00 - 17:00 uur.
Meelverkoop.

© Foto: Frank Hendriks (21-3-2010).
Constructie
Romp Ronde stenen molen
Kap Gedekt met riet
Vlucht 24,80 m.
Wiekenvorm Binnenroede systeem-Fauël (fokwieken) met steekborden; buitenroede Oud-Hollands
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Franseng.n.??1946197524.50 m.
klik voor meer info Pot???1944197524.50 m.
klik voor meer info Derckx0224binnen19771977aanw.24.80 m.
klik voor meer info Derckx0223buiten19771977aanw.24.80 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info ????aanw.-
Kruiwerk 34 ijzeren rollen; kruihaspel
Vang Vaste stutvang uit vier stukken; vangbalk met haak; vangstok; kneppel; pal
Inrichting Twee koppel 17der kunststenen; sleepluiwerk
Overbrengingen Bovenwiel 64 kammen
Bovenschijfloop 27 staven
Spoorwiel 72 kammen
Steenschijflopen 24 staven
Overbrengingsverhouding 1 : 7,11
Hoogte van de molenberg: ca. 7 m.
Molenmaker D.D. van Dijk, Kruisdorp (1856)
Fa. Verbij, Hoogmade (1977)
Versiering
Aardige baard, groen geverfd, wit afgebiesd, met het opschrift:
1856 1977 De Eersteling

Aardige achterbaard met enige geschilderde korenaren.
Verwijzingen
Eigen website De Eersteling
Ten-Bruggencatenr. 12230
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Afkomstig uit De Eersteling, Hoofddorp
Geschiedenis
De vroegste geschiedenis van deze molen begint in Katwijk. In februari 1854 verzocht J. Zoeter, korenmolenaar te Oud-Beijerland, om een stuk woeste duingrond aldaar in erfpacht te mogen nemen om er een korenmolen te bouwen. Een akte hiervoor werd in november van dat jaar opgemaakt, maar al in 1855 werd de erfpacht overgedragen aan Dirk David van Dijk, meester-molenmaker en -timmerman te Piershil. Volgens overlevering zou hierna een molen gebouwd zijn, maar hiervoor is geen enkel bewijs te vinden.

Vervolgens vroeg Dirk David van Dijk in januari 1856 aan het gemeentebestuur van de in 1852 drooggevallen Haarlemmermeer toestemming om in een korenmolen te mogen bouwen. Verondersteld moet worden, dat de molen in Katwijk door omstandigheden nooit gebouwd is, maar dat de (misschien al gereedgemaakte) onderdelen in 1856 zijn gebruikt voor de bouw van de molen te Kruisdorp (later "Hoofddorp" genoemd).
Dirk David van Dijk, die zeer veel molens op de Hoekse Waard en Goeree-Overflakkee had gebouwd (de meeste bestaan nog!) ging vanaf de bouw hier malen en werd dus van molenmaker molenaar. Later kwam de molen in handen van zijn stief-familie De Koning.

De molen is als windmolen tot omstreeks 1930 in bedrijf geweest. Vanaf die tijd tot in de Tweede Wereldoorlog werd het maalbedrijf in de bij de molen staande motormaalderij voortgezet.
Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog was de windmolen, toen als gevolg van de jarenlange stilstand in matige staat, ineens weer nodig. In de winter van 1944/45, "de hongerwinter", werd de molen met kunst en vliegwerk door de Zaanse molenmakerij Husslage en vele vrijwilligers maalvaardig gemaakt. Belangrijk waren toen ook de bijdragen van de jonge ingenieur A.J. de Koning, de latere technisch adviseur van De Hollandsche Molen. Net toen er geen elektriciteit meer voorhanden was kon De Eersteling, met gerepareerde houten roeden, aan de slag. Kort daarna waren tweedehands ijzeren roeden nodig, omdat de houten roeden toch echt 'op' waren.

Door de oprukkende bebouwing van Hoofddorp werd de windvang steeds slechter, wat weer zijn gevolg had op het in bedrijf zijn van de molen. Vanaf 1954 vond alle maalwerk weer plaats in de motormaalderij.

De stilstaande molen raakte in verval en uiteindelijk slaagde de gemeente Haarlemmermeer hem aan te kopen. Vooruitlopend op de restauratie en verplaatsing werden in 1975 het wiekenkruis en de kap verwijderd.

Na veel voorbereiding werd onder zeer grote publieke belangstelling op de (ijskoude) 4de januari 1977 de ruim 100 ton zware bakstenen romp over een afstand van 1,8 km. naar de nieuwe standplaats gereden, waar een nieuwe fundering aangelegd was.

Eind 1977 was de restauratie voltooid en sindsdien was de molen weer geregeld in bedrijf. Dick Prins, molenvriend en vrijwillig molenaar van het eerste uur, ging hier weer malen. Inmiddels heeft Sander van Rijn dit overgenomen, maar één ding blijft opmerkelijk: in de molen is geen elektromotor aanwezig; er wordt uitsluitend op windkracht gemalen.

Enige jaren na de verplaatsing van de molen werd ook het oude molenaarshuis naar de molen verplaatst. Dit ging overigens niet in één geheel, maar wel werden hele stukken muur tegelijk verplaatst.

In 2011 is de stenen romp, die op bepaalde plaatsen zeer poreus was geworden, in de steigers gezet voor groot herstel. Als gevolg was deze molen geruime tijd niet draaivaardig. Inmiddels is dit allemaal achter de rug.

Eigenaren van De Eersteling:
D.D. van Dijk (1856 - 1900c)
W. de Koning (1900c - 1936)
E.F. de Koning (1936 - 1975)
Gemeente Haarlemmermeer (1975 - heden).
Aanvullingen
Over de naam:
De naam van de molen is logisch: dit is de eerste molen geweest die na het verkavelen en in cultuur brengen van de Haarlemmermeer in dit 'nieuwe land' werd gebouwd.
Opmerkelijk (of niet): hij is ook de laatste gebleken.
Uniek aan deze molen:
De eerste stenen molen in Nederland die in zijn geheel is verplaatst.

© Foto: Frank Hendriks (21-3-2010).

© Foto: Marion Reid - Australië (18-2-2008).

© Foto: Piet Glasbergen (16-4-2013).

© Foto: Piet Glasbergen (16-4-2013).

© Foto: Piet Glasbergen (16-4-2013).

© De Eersteling op zijn oude plek tijdens de restauratie in 1945.
Foto n.n., ingezonden door Arie Hoek.
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: maandag 30 juni 2014 | Verwijzingen

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Eersteling, Hoofddorp home vorige pagina