Nederlandse Molendatabase
Hensbroek, Noord-Holland
Database nr. 668
Inventaris nr. NH051
Ten-Bruggencatenr. 01000
Naam Molen Hensbroek
Bouwjaar 1866 / 1918
Type Grondzeiler
Kenmerken Achtkante Binnenkruier
Functie Poldermolen
Ligging Oudelandsdijkje 7
1711 SB Hensbroek
Rijksdriehoek X: 119833 Y: 519370
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Koggenland
Kadaster Gemeente Hensbroek, sectie G, nr. 223
Monumentennummer 21576
Landsch. waarde Zeer groot
Eigenaar Stichting De Westfriese Molens sinds 2001, daarvoor het Waterschap West-Friesland.
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Bestemming Bemalen van de polder Hensbroek, thans op vrijwillige basis
Molenaar Harry Bus
Bezoekmogelijkheid Niet te bezichtigen

© Foto: Marcel Stroo (10-5-2008).
Constructie
Romp Grenen achtkant, gedekt met riet, op lage voet. De onderste ca. 2 meter gedekt met geverfde gepotdekselde planken.
Kap Gedekt met riet
Vlucht 25,70 / 25,90 m.
Wiekenvorm Systeem Dekker op beide roeden
Wiekverbeteringen Sinds 1934 heeft deze molen op beide roeden het systeem Dekker.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Pot?binnen?1918?198425.6. m.
klik voor meer info Pot?buiten?1918?198425.6. m.
klik voor meer info Straathof0009buiten19841984aanw.25.90 m.
klik voor meer info Straathof0008binnen19841984aanw.25.70 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Enthoven & Co, L.I.046118671867191507.60 m.
klik voor meer info De Prins van Oranje041818661918aanw.-
Kruiwerk 63 houten rollen; binnenkruirad
Vang Deels losse, deels vaste Vlaamse blokvang uit vijf stukken; vangbalk met klos; vangstok; pal
Inrichting Stalen vijzel, Ø 1,55 m.
Woning in de molen
Overbrengingen Bovenwiel 52 kammen
Bovenschijfloop 27 staven, steek 16,0 cm.
Onderbonkelaar 26 /36 kammen
Vijzelwiel 37 kammen, steek 16,5 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 1,35 / 1 : 1,87
Molenmaker K. Klay, Winkel (1866)
Verwijzingen
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Geschiedenis
De molen van de polder Hensbroek is een in 1866 gebouwde achtkante binnenkruier. Hij bemaalt tezamen met een dieselgemaal met twee vijzels de 530 ha. grote polder Hensbroek op de Vereenigde Raaksmaats- en Niedorperkoggeboezem.
Het gebied dat de huidige polders Hensbroek, Obdam, De Wogmeer en Ursem omvat, vormde vanouds een watergemeenschap, die al voor 1544 werd bemalen op de Waard. Nadat in het begin van de 17de eeuw Ursem en in 1659 Obdam zich hadden afgescheiden, kaadde ook Hensbroek, hoewel niet voor 1844, zich af van de ringsloot van de Wogmeer. Sinds 1659 maalde de Wogmeer dus alleen nog uit op het polderwater van Hensbroek dat weer door drie molens - waarvan twee van de Wogmeer - werd afgemalen op de Raaksmaatsboezem.

Nadat één molen voor de bemaling onvoldoende bleek te zijn geworden, werd in 1866 op ca. 0,4 km ten noordoosten van de oude molen, op de plaats waar voordien nooit een molen had gestaan, een nieuwe vijzelmolen gebouwd door molenmaker Klaas Klay uit Winkel voor ƒ 19.950,-. De oude molen dateerde zo te zien van het einde van de 16de of het begin van de 17de eeuw en was al voor 1863 vervijzeld.
In 1879 werd de bemaling versterkt door pal naast de oude molen een stoomvijzelgemaal te bouwen. Als gevolg hiervan werd deze molen buiten bedrijf gesteld en onttakeld. De romp bleef in gebruik als machinistenwoning tot hij op 9 februari 1927 verbrandde. Inmiddels was al in 1908 de overgebleven molen buiten dienst gesteld en het stoomgemaal tot hoofdgemaal geworden.

Naar aanleiding van een in september 1915 gedaan verzoek werd de haspelkruis-as van deze molen verkocht aan de polder Obdam en in de molen aldaar geplaatst. De onttakelde molen werd evengoed in 1918 weer maalvaardig gemaakt en in bedrijf genomen: de bovenas was een reserve-as uit de Schermer; beide roeden afkomstig van De Knevelaar van de Eilandspolder nabij Groot-Schermer.

In 1934 moest het stoomgemaal vanwege een onbetrouwbare ketel buiten bedrijf worden gesteld, waarna de bemaling weer geheel op windkracht plaatsvond. Om een maximaal profijt van de molen te hebben werd hij voorzien van Dekkerwieken en werd tevens licht en zwaar werk aangebracht. De polder is uitsluitend op windkracht bemalen totdat in 1948 het oude stoomgemaal tot dieselgemaal werd verbouwd.
In 1962 is de molen in het kader van een in de polder uitgevoerde ruilverkaveling geschikt gemaakt voor diepere bemaling; hierbij werd de vijzel iets versmald.
Aanvullingen
Over de naam:
Deze molen wordt vernoemd naar de polder die hij kan bemalen.
Trivia:
Deze molen is in 1866 gebouwd en, overeenkomstig die tijd, gemaakt van grenenhout. Grenenhout is duidelijk minder 'stijf' dan eiken (waarvan de meeste molens in die omgeving zijn gemaakt) maar wel veerkrachtig. Eén van de molenaars die hier woonde en maalde had, dankzij het ietwat beweeglijke achtkant, een opvallende aanwijzing om te gaan zwichten: dit deed hij pas als het derde lepeltje van het rek viel!
Literatuurverwijzingen:
Nel van Leijen, 'De familie Van Leijen uit de Schermer', in: Molens 62 (2001) 12 - 15.
Overige foto's

© Foto: Henk van Steenbergen (30-3-2004).

© Dronefoto: René Pronk (18-9-2014).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: maandag 1 december 2014 | Geschiedenis

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Molen Hensbroek, Hensbroek home vorige pagina