Nederlandse Molendatabase
Heerhugowaard, Noord-Holland

Veenhuizer

666

Veenhuizer

1603
Grondzeiler
Achtkante binnenkruier
Poldermolen
Veenhuizerkade 3
1704 DK Heerhugowaard
X: 121450 Y: 523193
N 52.695120 O 4.890933
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Heerhugowaard
Gemeente Heerhugowaard, sectie R, nr. 50
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier
Maalvaardig
Bemalen van de polder Veenhuizen op wind- of elektrische kracht
072-5713002
Niet te bezichtigen
Zeer groot; de molen ligt in een open landschap in combinatie met een elektrisch gemaal uit 1934 (buiten bedrijf sinds 1989, sinds 2007 weer maalvaardig).
NH053
00780
21081

Veenhuizer

Constructie

Constructie

Eiken achtkant, gedekt met riet, op lage voet. De onderste ca. 2 meter gedekt met geteerde gepotdekselde planken.
Gedekt met riet
26,00 / 25,70 m.
Systeem Fauel op beide roeden sinds 1984
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Pos. bouw Jaar Steek Positie Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx 0476 binnen 1984 1984 binnen 26.00
klik voor meer info Derckx 0120 buiten 1974 1974 buiten aanw. 25.60
klik voor meer info Burger g.n. binnen 1964 1964 binnen 1984 25.60
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Enthoven & Co, L.I. 0298 1861 1880> aanw.
70 iepen rollen; binnenkruirad
Vaste Vlaamse blokvang uit vijf stukken; vangbalk met klos; vangstok; geen pal, maar draaibare stut bij rechter voeghout
Stalen vijzel Ø 1,80 m. De molen heeft zgn. licht en zwaar werk: het onderwiel is uitgerust met een dubbele rij kammen; zodoende kan de vijzel met twee snelheden worden aangedreven.
Bovenwiel 50 kammen
Bovenbonkelaar 24 kammen, steek 16 cm.
Onderbonkelaar 24/34 kammen
Vijzelwiel 38 kammen, steek 17 cm.
1 : 1,32 (licht werk) en 1 : 1,86 (zwaar werk)

Veenhuizer

Versiering

De molen is geverfd; niet geteerd.
Zeer eenvoudige baard, zonder tekst of jaartal

Veenhuizer

Verwijzingen

Veenhuizer

Geschiedenis

Geschiedenis

De molen van de polder Veenhuizen is een vermoedelijk in de tweede helft van de 17de eeuw gebouwde achtkante binnenkruier. Hij bemaalt de 350 ha grote polder op de Vereenigde Raaksmaats- en Niedorperkoggeboezem.

Al in 1529 was een deel van het land van Veenhuizen, dat aan de noordoostkant van de toen nog niet drooggemaakte Heerhugowaard lag, door middel van kaden tegen het boezemwater beveiligd. De toenemende wateroverlast als gevolg van op de Waard uitmalende poldermolens leidde tot de overeenkomst van 1539 inzake de omlegging van de Langereis, een door het land van Veenhuizen naar de zeedijk bij Aartswoud lopende afwatering van de Geestmerambachtsboezem. De Heer van Veenhuizen kreeg hierdoor de mogelijkheid om zijn land binnen een bepoldering te brengen, die in 1545 blijkbaar nog niet werd bemalen. Vermoedelijk is de windbemaling in deze polder toch spoedig daarna ingevoerd. Op een van 1603 daterende kaart staat op de plaats van de huidige molen een binnenkruier aangegeven.
De molen is voor 1864 vervijzeld. In 1879 werd aan de noordoost zijde van de polder een stoomvijzelgemaal bijgebouwd, maar dit moest in het begin van de jaren dertig verdwijnen voor de aanleg van de weg Niedorperverlaat- Hoorn. Ter vervanging van dit gemaal werd in 1934 naast de molen een elektrisch gemaal gebouwd, waarna de windmolen buiten gebruik kwam. Na in de Tweede Wereldoorlog nog enige tijd in gebruik te zijn geweest, volgde stilstand tot aan de restauratie in 1971-1972. De molen is toen weer bedrijfsvaardig gemaakt en wordt sindsdien weer regelmatig voor de bemaling gebruikt.

Het gedeelte polderdijk bij de molen maakt deel uit van een binnendijk, die na de overstroming van een groot gedeelte van West-Friesland in 1675, door verzwaring en verhoging van bestaande dijken tot stand kwam. Deze binnendijk liep van de voormalige zeedijk bij Aartswoud langs de Langereis tot aan de Berkmeer en moest bij doorbraak van de Drechterlandse of Vier Noorderkoggenzeedijk, de achtergelegen landen van Geestmerambacht en de Schager- en Niedorperkogge behoeden voor overstroming vanuit het oosten.

Constructie
Het eiken achtkant staat op twee aan twee evenwijdig geplaatste penanten. Boventafelement, rolvloer, kuip en kap zijn al eens vernieuwd, vermoedelijk omstreeks het midden van de 19e eeuw.
De bovenas is een eerder gebruikte korte as, één voor Noord-Holland nogal ongebruikelijk type, waarvan er indeze provincie boven het IJ verder niet één meer aanwezig is. Te zien aan het opschrift erop is hij afkomstig uit een van de drie voormalige molens van de voormalige Binnenpolder onder Aartswoud. Omstreeks 1870-1880 is deze polder opgenomen in de bemaling van het Waterschap De Vier Noorder Koggen waarna de molens zijn afgebroken. Een as met nagenoeg gelijk opschrift is te vinden in de korenmolen te Sleen (Drenthe) en heeft dus dezelfde herkomst.
Duidelijk is te zien dat de voeghouten van de kap en de as bij elkaar horen, wat kan betekenen dat misschien zelfs de hele kap uit genoemde polder afkomstig is, of dat er tegelijk met de aanschaf van de ijzeren as een geheel nieuwe kap is gemaakt.
Oorspronkelijk was er een stutvang, maar deze is later veranderd in een Vlaamse vang.
Omstreeks 1892 zijn volgens overlevering door de gebroeders Poland, molenmakers te Heerhugowaard, in deze molen proeven genomen met een zelf uitgedachte, op een schroefpomp gelijkende en in de vijzelkuip liggende pompconstructie. Deze gaf blijkbaar bij voldoende wind veel water maar vormde een zodanige belasting voor de gaande werken dat de koningspil brak. Voor eigen rekening hebben zij toen een andere spil geplaatst.
Bij de restauratie in 1971-1972 is de molen tevens geschikt gemaakt voor diepere bemaling, door het aanbrengen van een langere vijzel en het verdiepen van de achterwaterloop. De molenvijzel heeft ook een elektrische aandrijving gehad, maar deze is sinds 2007 uit de molen weggehaald. Dus als de vijzel draait, dan gebeurt dat uitsluitend op windkracht. 

Veenhuizer

Aanvullingen

Aanvullingen


Deze molen wordt vernoemd naar de polder die hij kan bemalen.

Veenhuizer

Overige foto's
Veenhuizer, Heerhugowaard, Foto: Rob Pols (21-11-2009).
© Foto: Rob Pols (21-11-2009).
Veenhuizer, Heerhugowaard, Foto: Herman Mulder (dec. 2009).
© Foto: Herman Mulder (dec. 2009).
Veenhuizer, Heerhugowaard, Foto: Daan van Rooijen (12-4-2008).
© Foto: Daan van Rooijen (12-4-2008).
Veenhuizer, Heerhugowaard, De molen in de mist. Foto: Julius Meijer (10 jaar) (27-10-2012).
© De molen in de mist. Foto: Julius Meijer (10 jaar) (27-10-2012).

Bezoek allemolens.nl voor historische foto’s van deze molen.
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: vrijdag 2 november 2012 | Foto Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Veenhuizer, Heerhugowaard home vorige pagina