Nederlandse Molendatabase  
Heerhugowaard, Noord-Holland
Database nr. 666
Inventaris nr. NH053
Naam Veenhuizer
Bouwjaar 1603
Type Grondzeiler
Kenmerken Achtkante binnenkruier
Functie Poldermolen
Ligging Veenhuizerkade 3
1704 DK Heerhugowaard
Rijksdriehoek X: 121450 Y: 523193
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Heerhugowaard
Kadaster Gemeente Heerhugowaard, sectie R, nr. 50
Monumentennummer 21081
Landsch. waarde Zeer groot; de molen ligt in een open landschap in combinatie met een elektrisch gemaal uit 1934 (buiten bedrijf sinds 1989, sinds 2007 weer maalvaardig).
Eigenaar Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Bestemming Bemalen van de polder Veenhuizen op wind- of elektrische kracht
Molenaar Herman Mulder
Telefoon 072-5713002
Bezoekmogelijkheid Niet te bezichtigen

Foto: Matthijs van Wageningen (27-4-2010).   
Constructie
Romp Eiken achtkant, gedekt met riet, op lage voet. De onderste ca. 2 meter gedekt met geteerde gepotdekselde planken.
Kap Gedekt met riet
Vlucht 26,00 / 25,70 m.
Wiekenvorm Systeem Fauel op beide roeden sinds 1984
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Derckx0476binnen19841984-26.00 m.
klik voor meer info Derckx0120buiten19741974aanw.25.60 m.
klik voor meer info Burgerg.n.binnen19641964198425.60 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Enthoven & Co, L.I.029818611880>aanw.-
Kruiwerk 70 iepen rollen; binnenkruirad
Vang Vaste Vlaamse blokvang uit vijf stukken; vangbalk met klos; vangstok; geen pal, maar draaibare stut bij rechter voeghout
Inrichting Stalen vijzel 1,80 m. De molen heeft zgn. licht en zwaar werk: het onderwiel is uitgerust met een dubbele rij kammen; zodoende kan de vijzel met twee snelheden worden aangedreven.
Overbrengingen Bovenwiel 50 kammen
Bovenbonkelaar 24 kammen, steek 16 cm.
Onderbonkelaar 24/34 kammen
Vijzelwiel 38 kammen, steek 17 cm.
1 : 1,32 (licht werk) en 1 : 1,86 (zwaar werk)
Versiering
De molen is geverfd; niet geteerd.
Zeer eenvoudige baard, zonder tekst of jaartal
Verwijzingen
Eigen website Veenhuizer
Ten-Bruggencatenr. 00780
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Geschiedenis
De molen van de polder Veenhuizen is een vermoedelijk in de tweede helft van de 17de eeuw gebouwde achtkante binnenkruier. Hij bemaalt de 350 ha grote polder op de Vereenigde Raaksmaats- en Niedorperkoggeboezem.

Al in 1529 was een deel van het land van Veenhuizen, dat aan de noordoostkant van de toen nog niet drooggemaakte Heerhugowaard lag, door middel van kaden tegen het boezemwater beveiligd. De toenemende wateroverlast als gevolg van op de Waard uitmalende poldermolens leidde tot de overeenkomst van 1539 inzake de omlegging van de Langereis, een door het land van Veenhuizen naar de zeedijk bij Aartswoud lopende afwatering van de Geestmerambachtsboezem. De Heer van Veenhuizen kreeg hierdoor de mogelijkheid om zijn land binnen een bepoldering te brengen, die in 1545 blijkbaar nog niet werd bemalen. Vermoedelijk is de windbemaling in deze polder toch spoedig daarna ingevoerd. Op een van 1603 daterende kaart staat op de plaats van de huidige molen een binnenkruier aangegeven.
De molen is voor 1864 vervijzeld. In 1879 werd aan de noordoost zijde van de polder een stoomvijzelgemaal bijgebouwd, maar dit moest in het begin van de jaren dertig verdwijnen voor de aanleg van de weg Niedorperverlaat- Hoorn. Ter vervanging van dit gemaal werd in 1934 naast de molen een elektrisch gemaal gebouwd, waarna de windmolen buiten gebruik kwam. Na in de Tweede Wereldoorlog nog enige tijd in gebruik te zijn geweest, volgde stilstand tot aan de restauratie in 1971-1972. De molen is toen weer bedrijfsvaardig gemaakt en wordt sindsdien weer regelmatig voor de bemaling gebruikt.

Het gedeelte polderdijk bij de molen maakt deel uit van een binnendijk, die na de overstroming van een groot gedeelte van West-Friesland in 1675, door verzwaring en verhoging van bestaande dijken tot stand kwam. Deze binnendijk liep van de voormalige zeedijk bij Aartswoud langs de Langereis tot aan de Berkmeer en moest bij doorbraak van de Drechterlandse of Vier Noorderkoggenzeedijk, de achtergelegen landen van Geestmerambacht en de Schager- en Niedorperkogge behoeden voor overstroming vanuit het oosten.

Constructie
Het eiken achtkant staat op twee aan twee evenwijdig geplaatste penanten. Boventafelement, rolvloer, kuip en kap zijn al eens vernieuwd, vermoedelijk omstreeks het midden van de 19e eeuw.
De bovenas is een eerder gebruikte korte as, n voor Noord-Holland nogal ongebruikelijk type, waarvan er indeze provincie boven het IJ verder niet n meer aanwezig is. Te zien aan het opschrift erop is hij afkomstig uit een van de drie voormalige molens van de voormalige Binnenpolder onder Aartswoud. Omstreeks 1870-1880 is deze polder opgenomen in de bemaling van het Waterschap De Vier Noorder Koggen waarna de molens zijn afgebroken. Een as met nagenoeg gelijk opschrift is te vinden in de korenmolen te Sleen (Drenthe) en heeft dus dezelfde herkomst.
Duidelijk is te zien dat de voeghouten van de kap en de as bij elkaar horen, wat kan betekenen dat misschien zelfs de hele kap uit genoemde polder afkomstig is, of dat er tegelijk met de aanschaf van de ijzeren as een geheel nieuwe kap is gemaakt.
Oorspronkelijk was er een stutvang, maar deze is later veranderd in een Vlaamse vang.
Omstreeks 1892 zijn volgens overlevering door de gebroeders Poland, molenmakers te Heerhugowaard, in deze molen proeven genomen met een zelf uitgedachte, op een schroefpomp gelijkende en in de vijzelkuip liggende pompconstructie. Deze gaf blijkbaar bij voldoende wind veel water maar vormde een zodanige belasting voor de gaande werken dat de koningspil brak. Voor eigen rekening hebben zij toen een andere spil geplaatst.
Bij de restauratie in 1971-1972 is de molen tevens geschikt gemaakt voor diepere bemaling, door het aanbrengen van een langere vijzel en het verdiepen van de achterwaterloop. De molenvijzel heeft ook een elektrische aandrijving gehad, maar deze is sinds 2007 uit de molen weggehaald. Dus als de vijzel draait, dan gebeurt dat uitsluitend op windkracht.

Aanvullingen
Over de naam:
Deze molen wordt vernoemd naar de polder die hij kan bemalen.

© Foto: Rob Pols (21-11-2009).

© Foto: Herman Mulder (dec. 2009).

© Foto: Daan van Rooijen (12-4-2008).

© De molen in de mist. Foto: Julius Meijer (10 jaar) (27-10-2012).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: vrijdag 2 november 2012 | Foto

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Veenhuizer, Heerhugowaard home vorige pagina