Nederlandse Molendatabase
Grootschermer, Noord-Holland
657
De Havik
1576 / 1861 / 1964
Grondzeiler
Achtkante Binnenkruier
Poldermolen
Haviksdijkje 10A
1843 JG Grootschermer
X: 119458 Y: 511801
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Alkmaar
Gemeente Schermer, sectie V, nr. 278
H.F. Dulfer
Draaivaardig
Vh. bemalen van de Eilandspolder, thans buiten bedrijf, woning
?
Niet te bezichtigen
Bijzonder groot; geheel vrij in het landschap gelegen
NH089
00163 a
33086
Constructie
Eiken achtkant, gedekt met riet, op lage voet. De onderste ca. 2 meter gedekt met geteerde gepotdekselde planken.
Gedekt met riet
25,40 m.
Oud-Hollands
Deze molen heeft nooit een wiekverbetering ondergaan.
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Pos. bouw Jaar Steek Positie Verdw. Lengte
klik voor meer info Schuitema g.n. binnen 1964 1964 binnen aanw. 25.40
klik voor meer info Schuitema g.n. buiten 1964 1964 buiten aanw. 25.40
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info De Prins van Oranje 0804 1872 1964 aanw.
Houten rollen; binnenkruirad
IJzeren hoepelvang; vangbalk met klos; vangstok; twee armpallen
Voorheen vijzel; thans alleen woning
Bovenwiel 65 kamgaten, steek 12,0 cm.
Rest gaandewerk niet meer aanwezig
Verwijzingen
Geschiedenis
De Havik bemaalde met nog drie molens (De Bul, De Westermolen en De Knevelaar) de oorspronkelijk ca. 2110 ha. grote Eilandspolder op de Schermerboezem.
De Eilandspolder ontleent zijn naam aan het feit dat dit oude veengebied eertijds als een eiland, het Schermereiland genoemd, aan alle kanten was omringd door het water van de Schermer, de Beemster en het Starnmeer.
De eerste watermolens op het Schermereiland werden gebouwd in 1542. De één was geplaatst 'halver weghe den Ouddijk nae de Volger toe bij het Kruiswerk in de Grafter Koog' en de ander op de plaats van de huidige Menningweermolen. De derde molen van de Eilandspolder werd in 1562 gebouwd ten oosten van Groot-Schermer aan de Hoofdsloot en zou de geschiedenis ingaan als De Knevelaar. Deze merkwaardige naam is naar alle waarschijnlijkheid te verklaren uit een geschil over een waterstaatkundige aangelegenheid dat in 1560-1561 rees tussen de bewoners van Graft en Zuid-Schermer. De inwoners van Zuid-Schermer werden daarbij verplicht een eigen molen te bouwen en de blijkbaar onwillige dorpsbestuurders werden net zo lang gegijzeld (gekneveld) tot deze klaar was. Het 'Knevel molentgen' werd gebouwd in 1562 en in 1625 herbouwd als grote achtkante binnenkruier.
In het laatst van de 16de eeuw zijn aan de Delft bij de Rijp nog twee watermolens gebouwd die De Bul en De Havik werden genoemd. Binnen de polder lagen vanouds het Noordeindermeer, het Sapmeer en het Zuider- of Graftmeer, die later drooggemaakt zijn en die uitmaalden op het polderwater van de Eilandspolder.

Door de droogmaking van beide eerstgenoemde meren werd de waterberging in de polder zo verkleind, dat in de tweede helft van de 17de eeuw de bemaling moest worden versterkt met een vierde molen die De Wester of Leymolen zou worden genoemd.
In 1864 werd de polder bemalen door drie vijzelmolens en een schepradmolen. De drie vijzelmolens waren De Bul bij De Rijp, De Westermolen bij Driehuizen en de in 1861 naar de noordwesthoek van de polder verplaatste Havik, terwijl De Knevelaar nog steeds met een scheprad was uitgerust.
Op de plaats van De Havik werd in 1874 een stoomgemaal met vijzels gebouwd, waarna De Bul in september 1876 voor afbraak werd verkocht.

In 1918 werd het stoomgemaal verbouwd en de stoominstallatie en vijzels vervangen door elektrisch gedreven centrifugaalpompen, waarna de drie nog resterende molens overbodig waren geworden.
De Westermolen en De Knevelaar werden onttakeld en de ingekorte molenrompen ingericht tot woning. Molen De Havik werd eveneens onttakeld maar bleef als molenromp staan, kompleet met kap maar zonder gaande werken en is nog lang als woning in gebruik geweest.

In 1961 werd hij aangekocht door de gemeente die hem in 1963 aan de Amsterdamse chirurg D. Durrer verkocht op voorwaarde dat deze de molen liet restaureren.
In 1964 werd de molen uitwendig gecompleteerd en geschikt gemaakt voor bewoning. Na nog een paar keer van eigenaar te zijn gewisseld, is de molen thans eigendom en woning van de bekende jazzmusicus Hans Dulfer.

Na 1978 werd de molen ook weer af en toe in werking gesteld, maar daaraan kwam jaren later een einde. De windpeluw werd slecht en het wiekenkruis zakte dus weg. In juni 2015 werd een nieuwe windpeluw aangebracht en was de molen in principe weer draaivaardig.

Constructie

Het eiken achtkant staat op twee aan twee evenwijdig geplaatste penanten. Opmerkelijk is dat de beide bintlagen bestaan uit legeringsbalken die op de overkruisingen vrij van elkaar liggen.
Voorheen was de molenromp verstijfd met extra veldkruisen die ten tijde van de restauratie nog aanwezig waren. Boventafelement, rolvloer, kuip en kap zijn al eens vernieuwd. Diverse constructiedetails en de aanwezigheid van twee verschillende soorten telmerken bevestigen dat de molen al eens verplaatst en herbouwd is.
De bovenas is afkomstig uit de op 3 juli 1957 verbrande Bovenmolen I van de Schermer.
Bij de restauratie is een bovenwiel met stalen hoepelvang aangebracht, dat voor deze molen wat klein is. Het zou afkomstig zijn uit de voormalige korenmolen te Leermens (Groningen). Voorheen had de molen een stutvang.
Het totaalbeeld dat de molenconstructie biedt, maakt het aannemelijk dat deze in 1576 is gebouwd.
Overige foto's
De Havik, Grootschermer, Foto's: Gerard Roomer (4-7-2009).
© Foto's: Gerard Roomer (4-7-2009).
De Havik, Grootschermer, Foto: Rob Pols (4-1-2006).
© Foto: Rob Pols (4-1-2006).
De Havik, Grootschermer, Foto: Piet Glasbergen (28-5-2012).
© Foto: Piet Glasbergen (28-5-2012).

Bezoek allemolens.nl voor historische foto’s van deze molen.
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: donderdag 18 juni 2015 | Bedrijfsvaardigheid Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    
zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Havik, Grootschermer home vorige pagina