Nederlandse Molendatabase  
Groenveld, Noord-Holland
Database nr. 655
Inventaris nr. NH024
Naam De Groenvelder
Bouwjaar 1571
Type Grondzeiler
Kenmerken Achtkante Binnenkruier
Functie Poldermolen
Ligging Groenveldsdijk 12
1744 GD Sint Maarten
Rijksdriehoek X: 113709 Y: 530959
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Schagen
Kadaster Gemeente Sint Maarten, sectie D, nr. 654
Monumentennummer 33621
Landsch. waarde Zeer groot
Eigenaar Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier
Bedrijfsvaardigheid Maalvaardig
Omwentelingen 2009: 19.770
2010: 178.412
2011: 278.968
2013: 255.436
Bestemming Bemalen van de polder Valkkoog, thans op vrijwillige basis
Molenaar Fred Prins
Bezoekmogelijkheid Op afspraak

© Foto: Justin van den Heuvel (15-08-2011)   
Constructie
Romp Eiken achtkant, gedekt met riet, op lage voet. De onderste ca. 2 meter gedekt met geteerde gepotdekselde planken.
Kap Gedekt met riet
Vlucht 21,60 / 21,70 m.
Wiekenvorm Systeem Faul op beide roeden
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Straathof0161buiten20012001aanw.21.70 m.
klik voor meer info Straathof0162binnen20012001aanw.21.60 m.
klik voor meer info Pot1845binnen19001900?200121.43 m.
klik voor meer info Pot1846buiten19001900?200121.43 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info De Prins van Oranje071918701870?aanw.-
Kruiwerk Engels met 36 rollen; kuip met keerschijven; binnenkruirad
Vang Vaste Vlaamse blokvang uit vijf stukken; vangbalk met klos; vangstok; pal
Inrichting Stalen vijzel 1,50 m.; woning in de molen
Overbrengingen Bovenwiel 55 kammen
Bovenschijf 25 staven, steek 15,0 cm.
Onderbonkelaar 32 kammen
Vijzelwiel 37 kammen, steek 14,5 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 1,90
Versiering
Eenvoudige baard, donkergroen geverfd, wit afgebiesd, met het opschrift: "Anno 1560"
Verwijzingen
Ten-Bruggencatenr. 00329
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Geschiedenis
Waarschijnlijk is de windbemaling in dit gebied ingevoerd kort nadat in 1534 de polder Geestmerambacht hiertoe was overgegaan. Tot omstreeks 1530 had Valkkoog aan de zijde van de Heerhugowaard of Waard hoogstens een zomerkade.
In een sententie van het Hof van Holland van 1578 leest men een eigen verklaring van die van Valkkoog, dat zij toen pas 45 jaar geleden benoorden de Waard een dijk had den gelegd ter afscheiding van hun land van de Waard. Omstreeks 1571 werd de polder in elk geval zelf bemalen, want op een uit die tijd daterende kaart staat ter plaatse van de huidige molen een binnenkruier aangegeven.

In de Opregte Haarlemmer Courant van 20-11-1841 staat: "Bestuurders van de polder VALKOOG, zijn voornemens op Dingsdag den 14den December 1841, publiek aan te besteden: De verandering met de verdere reconstructie van dezelve polder-watermolen, staande en gelegen te Groenveld, in dezelve polder, gemeente Sint Maarten, en zulks om dezelve molen van het tegenwoordige bestaande scheprad te veranderen in een vijzel". Aan te nemen is dat de molen in de loop van 1842 vervijzeld is.

Destijds was het bemalingsgebied ca. 497 ha. groot, de eigenlijke polder Valkkoog. Binnen deze polder lag toen al de Westerendspolder. Dit poldertje schijnt oorspronkelijk buiten de polder Valkkoog te hebben gelegen, maar is later binnen de omringdijk opgenomen. Het bleef echter over een eigen bemaling beschikken. Het kleine, direct op de boezem uitmalende, achtkante vijzelmolentje met een vlucht van slechts ca. 17 meter brandde omstreeks 1918 af en werd vervangen door een windmotor. In de eerste helft van de 20e eeuw, voor 1936, is voor onderbemaling van het zuidelijke deel van de polder nabij het dorp Groenveld eveneens een windmotor geplaatst, waarvan de vijzel ook door een benzinemotor kon worden aangedreven.

In het begin van de jaren vijftig heeft in de polder een ruilverkaveling plaatsgevonden, waarbij het polderpeil 0,45-0,75 m is verlaagd. De molen is toen voor diepere bemaling geschikt gemaakt. Tezamen met een klein elektrisch vijzelgemaal is hij nog steeds regelmatig voor de bemaling in gebruik. Beide windmotoren zijn als gevolg van de ruilverkaveling verdwenen.

Constructie
Het achtkant is gemaakt van eiken en heeft geen ondertafelement. In tegenstelling tot wat gebruikelijk is zijn de legeringsbalken van de onderste bintlaag niet in elkaar gewerkt, maar liggen ze met enige tussenruimte vrij van elkaar. In de loop der tijd is de molen aanzienlijk verstijfd. Er zijn aanwijzingen dat de oorspronkelijke veldkruisen, regels en hondsoren al eens zijn vervangen. Waarschijnlijk was er vroeger in ieder veld slechts n groot veldkruis aanwezig. Nu zijn er in ieder veld twee in elkaar gewerkte kruisen, die van jongere datum zijn. Ook is later in ieder veld nog een extra veldkruis geplaatst en is de onderste bintlaag door middel van op en tussen de legeringsbalken aangebrachte grenen vulstukken tot een stijf geheel gemaakt.
Boventafelement, rolvloer, kuip en kap zijn al eens vernieuwd, vermoedelijk in de eerste helft van de 18de eeuw. De kuip heeft keerschijven. Sinds het vernieuwen van de kap heeft de molen een Vlaamse vang. De bovenschijfloop is ooit verkleind, waarschijnlijk in het kader van de vervijzeling. Tegenwoordig is er een stalen vijzel, die in 1955 in het kader van de ruilverkaveling is verlengd en versmald.

Het totaalbeeld dat de molen biedt doet vermoeden dat hij een van de oudste, zo niet de oudste nu nog bestaande Noord-Hollandse molen is.
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: vrijdag 23 mei 2014 | Geschiedenis

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen De Groenvelder, Groenveld home vorige pagina