Nederlandse Molendatabase  
Akersloot, Noord-Holland
Database nr. 625
Inventaris nr. NH092
Naam Noordermolen
Bouwjaar 1589
Type Grondzeiler
Kenmerken Achtkante Molen
Functie Poldermolen
Ligging Hoogegeest 41
1921 CG Akersloot
Rijksdriehoek X: 111149 Y: 510366
toon op kaartje
toon in Google Streetview
Gemeente Castricum
Kadaster Gemeente Akersloot, sectie A, nr. 94
Monumentennummer 7089
Landsch. waarde Bijzonder groot; geheel vrij in de wind en het zicht gelegen
Eigenaar Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier
Bedrijfsvaardigheid Tijdelijk niet maalvaardig (zie 'Geschiedenis')
Bestemming Bemalen van de Groot-Limmerpolder; thans op vrijwillige basis
Molenaar M. Weel
Bezoekmogelijkheid Niet te bezichtigen

© Foto: Joop Vendrig (25-2-2003).   
Constructie
Romp Eiken achtkant, gedekt met riet, op lage voet. De onderste ca. 2 meter gedekt met geverfde gepotdekselde planken.
Kap Gedekt met riet
Vlucht 24,90 / 25,00 m.
Wiekenvorm Systeem Fauel met automatische remkleppen op beide roeden
Wiekenkruis
Fabrikaat Nummer Positie Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Vaags0073binnen20022002aanw.24.90 m.
klik voor meer info Vaags0072buiten20022002aanw.25.00 m.
klik voor meer info Burgerg.n.buiten19711971200224.75 m.
klik voor meer info Burgerg.n.binnen19551955200224.90 m.
klik voor meer info Pot2445binnen19201920195524.70 m.
klik voor meer info Pot2351buiten19151915?197124.90 m.
Bovenas
Fabrikaat Nummer Jaar Steek Verdw. Lengte
klik voor meer info Sterkman & Zn, wed.A.036718651865?aanw.-
Kruiwerk 59 ijzeren rollen; kruirad
Vang Vaste Vlaamse blokvang uit vier stukken; vangbalk met haak; vangstok; pal
Inrichting Houten vijzel, √ė 2,56 m.
Woning in de molen
Overbrengingen Bovenwiel 52 kammen
Bovenbonkelaar 27 kammen, steek 16 cm.
Onderbonkelaar 40 kammen
Vijzelwiel 41 kammen, steek 14,0 cm.
Overbrengingsverhouding 1 : 1,88
Versiering
Eenvoudige baard, donkergroen geverfd, wit afgebiesd, met de tekst
'NOORDERMOLEN.' en daaronder, heel klein, '1589'
Verwijzingen
Ten-Bruggencatenr. 00037
allemolens.nl zoek op Ten-Bruggencatenummer in allemolens.nl naar aanvullende informatie
Geschiedenis
De Noordermolen is een zeer waarschijnlijk in 1589 gebouwde achtkante binnenkruier. Hij bemaalt tezamen met een elektrisch vijzelgemaal de 1476 ha grote Groot-Limmerpolder op de Schermerboezem.
Al kort voor 1544 is het gebied van deze polder van de Schermer afgekaad en onder bemaling gebracht.
De Spaanse legerbenden die deze streken doortrokken om in 1573 Alkmaar te belegeren, hebben naast veel andere gebouwen ook deze molens vernield. Nadat de uitwateringssluis na hun aftocht was herbouwd en de sluistochten waren verruimd, bleek toch weer behoefte aan bemaling. Bij besluit van 13 oktober 1588 verklaarden de Staten dat de oprichting van twee achtkante molens nodig was en dat hiervoor toestemming werd verleend. Vrij spoedig hierna moet met de uitvoering van de plannen zijn begonnen. Al in het daarop volgende jaar werd te kennen gegeven dat de molens waren geplaatst en in de zomer van 1591 verzochten de molenmeesters van de twee poldermolens voor de polder van Limmen, Bakkum en Akersloot om de algemene rekening van de oprichting te mogen doen.
Na de droogmaking van de grote meren konden de beide molens als gevolg van de hieruit voortvloeiende hogere opmaling en de verminderde lozing van de sluis de polder op zeker moment niet meer voldoende op peil houden.
Bij octrooi van 14 maart 1651 werd daarom door de Staten vergunning verleend om nog een derde molen te bouwen. Er zijn echter geen aanwijzingen dat deze derde molen ook inderdaad is gebouwd. Op een in 1680 verschenen kaart is hij in elk geval niet aangegeven. Zo werd de polder bemalen door twee molens, De Noordermolen en De Zuidermolen, welke laatste in 1863 nog met een scheprad werkte. Op de plaats van deze molen werd in 1879 een stoomvijzelgemaal gebouwd, dat in 1919 is geëlektrificeerd.
De Noordermolen is inmiddels formeel buiten bedrijf, maar maalt nog regelmatig.

Constructie
Het eiken achtkant staat op twee aan twee evenwijdig geplaatste penanten en is in de loop der tijd verstijfd met een extra veldkruis per veld. Opmerkelijk is dat de uiteinden van de oorspronkelijke veldkruisen in elkaar zijn gewerkt. Boventafelement, rolvloer, kuip en kap zijn al eens vernieuwd (eerste helft 19de eeuw?). Sporen van kruikrammen of een hangelier zijn niet te vinden. Hieruit mag worden afgeleid dat, bij de vernieuwing van de kap, de molen in een buitenkruier is veranderd en voorzien van een staart, waarmee de huidige verschijningsvorm werd verkregen.
In de jaren '70 en '80 was de molen uitgerust met een vangtrommel; Dit gebeurde op verzoek van de toenmalige molenaar Kees Borst, wiens 'geboortemolen', de Zelden van Passe te Zoeterwoude, eveneens een vangtrommel heeft. Inmiddels heeft de molen weer een vangstok.

In de zomer van 2010 is de vijzel in dusdanige staat, dat deze vervangen zal moeten worden. Daarom is de molen op dit moment niet als maalvaardig te beschouwen.
In september 2012 is de vijzel uitgenomen en op de kant gezet. Het hout was slecht en door het lagere waterpeil kon niet genoeg water meer worden uitgeslagen. Het nieuwe exemplaar wordt 80 centimeter langer. De diameter blijft met 250 centimeter gelijk. Het is bovendien een viergangige vijzel, die - mits met voldoende tasting - enorm veel water kan verzetten.
Aanvullingen
Uniek aan deze molen:
De houten vijzel is zeer opmerkelijk: deze is breder dan hij lang is, heeft vier gangen (i.p.v. de gebruikelijke twee of drie) en is in staat om bij stevige wind ca. 140 m3 per minuut uit te malen.
Vermoedelijk geeft de Noordermolen van alle Nederlandse poldermolens het meeste water.

© Foto: Joop Vendrig (25-2-2003).

© Foto: Rob Pols (9-8-2011).

© Foto: Julius Meijer (30-5-2014).

© Foto: Julius Meijer (30-5-2014).
Draag zelf bij

Laatst bijgewerkt: dinsdag 3 juni 2014 | Foto

bovenzijde Gebruiksvoorwaarden en auteursrechten    

zoek in database zoek op provincie Stuur een e-mail over molen Noordermolen, Akersloot home vorige pagina